Dünya Kaynakları Enstitüsü’nün (WRI) her yıl dünyayı derinlemesine etkileme potansiyeline sahip, yakından takip edilmesi gereken kritik gelişmeleri paylaştığı ‘Stories to Watch 2022’da (2022’de Takip Edilmesi Gereken Gelişmeler) bu yıl altı başlığı öne çıktı.

Peki Türkiye’yi de ilgilendiren ve küresel ölçekte takip etmemiz gereken altı başlık ne?

• Liderler, net sıfır taahhütlerini yerine getirmek için harekete geçecek mi?

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) Ağustos 2021’de yayınladığı rapor, 20 yıl içerisinde, dünyanın, maksimum 1,5 derecelik (C) ısınma hedefini tutturamayacağını gösteriyor. Rapora göre, iklim değişikliğinin etkilerini önlemek için şart olan 1,5 derece hedefine ulaşmak için çok daha hızlı ve iddialı hareket etmeliyiz.

Net sıfır karbon emisyonu hedefleri de tam burada devreye giriyor. Birkaç yıldır çeşitli ülke ve şehirlerden ve artık özel sektörden net sıfır karbon emisyona dair açılımlar duyuyoruz. Kasımda düzenlenen BM İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP26) da 81 ülkeden yüzlerce şirket ve binlerce şehir net sıfır taahhütlerini duyurdu. 2053’e kadar net sıfıra ulaşma taahhüdüyle Türkiye de bu ülkeler arasında.

Hedef koymak önemli, ama daha önemlisi hedefi yakalayabilmek. 2022 boyunca da bu net sıfır hedeflerini destekleyecek eylemler hayata geçti mi takip etmek gerek. Örneğin küresel sera gazı salımlarının yüzde 75’inden sorumlu G20 ülkeleri COP27 öncesi neler yapacak? Finansal kuruluşlar fosil yakıtlara finansman sağlamaya devam edecek mi? ‘Yeşil Kalkınma Yolu’ndaki Türkiye, net sıfır karbona giden yolda bir basamak olan ‘İklim Dostu Karbon Nötr Şehirler Projesi’ni başlatabilecek mi?

• Kömürden yenilenebilir enerjiye yumuşak ve adil bir geçiş sağlanabilecek mi?

Net sıfır hedefine giderken en kritik noktalardan biri de enerjide kömüre bağımlılık. Küresel CO2 salımlarında, yüzde 42 ile en büyük pay kömürde. “Kömür kullanmayı bırakalım” demek ise, söylemesi kadar kolay değil. Ama imkansız hiç değil!

Başta elektrik olmak üzere, küresel enerjinin yüzde 25’i kömüre bağlı. Bir yandan da hala neredeyse 760 milyon insan elektriğe erişim sıkıntısı içinde. Öte yandan 7 milyar kişi kömür sektöründen geçimini sağlıyor. Dolayısıyla temiz enerjiye geçişte bu insanlara destek verilmediği takdirde yeni iş bulmaları zor olabilir.

Kasım 2021’de yayınlanan ’Karbon Nötr Türkiye Yolunda İlk Adım: Kömürden Çıkış 2030‘ raporuna göre, 2021 Eylül sonu itibarıyla Türkiye’de 68 kömürlü termik santrali işletiliyor. Kömürlü termik santral kurulu gücü bakımından da dünyada 15. sıradayız. Ve TEİAŞ’a (Türkiye Elektrik İletim A.Ş.) göre, toplam elektrik üretiminde kömür kaynaklı elektrik üretiminin payı 2020’de yüzde 34,9seviyesine ulaştı. İstihdam açısından da Afşin-Elbistan, Zonguldak-Bartın, Yatağan, Milas, Soma gibi kömür bölgeleri, kömür madenciliği ve termik santrale dayalı yerel ekonomiler haline geldi.

2022’de COP26’da temiz enerjiye geçiş taahhüdünde bulunan 39 ülke kömür finansmanını sonlandırmak için adım atacak mı? Maalesef anlaşmaya imza atanlar arasında Türkiye yok. Ancak net sıfır taahhütlerini gerçekleştirmek için Türkiye’nin hiç vakit kaybetmeden, ancak geçimini kömürden sağlayanları da mağdur etmeden, yumuşak ve adil bir geçiş yapması şart.

• Karar alma ve finans alanındaki değişiklikler iklim adaletini sağlayabilecek mi?

İklim değişikliği tüm gezegeni ilgilendirse de krizden herkes eşit derecede etkilenmiyor. Hatta ülkeler, emisyonlarıyla doğru orantılı olarak bile iklim değişikliğinden etkilenmiyor. Ekonomik açıdan zayıf ve küresel emisyonlarda çok az payı olan ülkeler bu krizin etkilerini en ağır yaşayanlardan.

İklim adaleti de bu eşitsizlikle ilgili şu soruları ortaya koyuyor: Etkilenen kim? Sorumlu kim? Kaynaklar kimde? Güç kimde?

İklim adaletine ilişkin farkındalık giderek artsa da, kaynak ayırma ve karar verme süreçleri geriden geliyor. Peki 2022’de, iklim adaletinde vites değişikliği olacak mı? Örneğin yerelde geliştirilen uyum çalışmaları ile ekosistemin yeniden inşa edilmesine ve iklim değişikliğinin sebep olduğu kaybın finansmanına öncelik verilebilir mi?

• 2022 yılı ormansızlaşma konusundaki gidişatı tersine çevirebilecek mi?

COP26’daki ormansızlaşmanın önlenmesine ilişkin bugüne kadarki en büyük taahhütle, 2021 ormanlarımız için bir dönüm yılı oldu. Türkiye dahi 141 ülke, 2030’a kadar ormanlarla ilgili olumsuz gidişatı tersine çevirmeyi taahhüt etti. Ayrıca, ormanların korunup yeniden oluşturulması için ülkeler ve vakıflar 19.2 milyar dolar ayırma, finansal kuruluşlar da portföylerinden ormansızlaştırma çalışmalarını kaldırma sözü verdi.

Öte yandan 2021’de tropik bölgelerde 12.2 milyon hektar orman örtüsü kayboldu, yani dünyadaki üç ana tropik ormandan artık sadece bir tanesinin karbon yutağı işlevi kaldı. Türkiye’deki orman yangınları açısından değerlendirdiğimizde de tablo karanlık. 2008-2020 arasında Türkiye’de her yıl ortalama yaklaşık 21 bin hektarlık alan yanarken, 2021’de sadece Ocak-Ağustos ayları arasında yaklaşık 178 bin hektarlık kül oldu.

Tek başına taahhüt yetmiyor. Ormansızlaştırmayla ilişkili emtia piyasaları İvedilikle kapatılmalı, şirketler tedarik zincirlerinden ormansızlaştırmayı gerektiren faaliyetleri çıkartmalı. Ayrıca ülkeler de ormansızlaştırmama taahhütlerini gerçek politikalara dönüştürmeli. Son olarak da orman projelerine yönelik finansal mekanizmalarla ormanlar için fon ayrılmalı.

• Gelecekteki olası salgınları önlemek için liderler bir adım atacak mı?

Salgının hayatımıza girmesiyle tüm dünyanın ’normal’i sarsıldı. Ne var ki insanlığın yaşadığı bu ne ilk ne de son salgın.

Ancak salgın sağlık boyutuyla olduğu kadar çevre boyutuyla da ele alınmalı. Çünkü bulaşıcı hastalıkların yayılmasında bir faktör de ormansızlaşma. Bulaşıcı hastalıkların yüzde 75’i, hayvandan insana patojen geçişiyle gerçekleşiyor. Ormansızlaşmayla doğal yaşam alanını kaybeden vahşi hayvanlar, insanlara daha yakın yaşamaya mecbur kalıyor. Yani ormansızlaşmanın önüne geçmek için ayrılan kaynaklar, aynı zamanda olası salgınların önüne geçmek için önlem.

2022 yılında sağlık ve çevre sektörleri birlikte çalışıp gelecekteki salgınları daha başlamadan önleyebilir. Nitekim bu yıl Mart ve Ağustos’ta, Dünya Sağlık Örgütü’nün düzenleyeceği forumlarda uluslararası pandemi anlaşması taslağı hazırlanacak.

• Ulaştırmayı karbonsuzlaştıracak yöntemler benimsenecek mi?

Elektrikli araçlarda dünyada yoğun bir hareketlenme var. 2021’de elektrikli araç satışları 2020’ye kıyasla neredeyse yüzde 83 daha fazlaydı. Bugün 12 milyon elektrikli araç yollarda, 500’ü aşkın sıfır emisyonlu araç modeli de kataloglarda yerini aldı.

Türkiye’de de elektrikli ve hibrit otomobillerin satışları her yıl bir öncekini katlıyor. TEHAD’ın (Türkiye Elektrikli ve Hibrid Araçlar Derneği) verileri uyarınca, sadece 2021’de 2 bin 849 elektrikli araç, 20 bin 915 de hibrit araç satışı yapıldı.

Ne var ki tüm elektrikli araçlar, mevcuttaki otomobil filosunun sadece yüzde 1’ine denk. Net sıfır emisyon hedefleri için elektrikli araçların payı ciddi şekilde artmalı. Ama burada doğru bir okuma yapmalı. Tek başına araçların elektrikli olması ulaşım sektörünü karbonsuzlaştırmaya yetmez. Nitekim ulaştırma sektörü, enerji sektöründen kaynaklanan CO2 salımının dörtte birinden sorumlu. 1,5 derece hedefi için de ulaştırma sektörü emisyonlarını 2050’ye kadar yüzde 90 oranında azaltmak şart.

Ulaştırma sektörünü karbonsuzlaştırabilmek cesur hamleler gerektiriyor. Tüm araçların elektriklenmesinden tutun da bu araçlar için altyapının ve temiz enerjinin teminine kadar. Ama daha da kritik hamle, otomobili esas alan planlama yaklaşımından uzaklaşmak. Liderler toplu taşıma, yürüme ve bisiklet altyapısını da teşvik ederek daha erişebilir ve kompakt şehirleri önceliklendirmeli.

*Hande Dönmez tarafından kaleme alınan bu yazı 7 Mart 2022 tarihinde YesilHaber.Net‘de yayınlanmıştır. 

Herkes için yeterince açık ama yine de bir kez daha altını çizmekte fayda var: İklim krizi; bireylerin, tek bir sektörün, tek tek kurumların ve hükümetlerin çözebileceği bir sorun değil. Herkesin ayrı ayrı elini taşın altına koyması, iş yapış modelini değiştirmesi gerekiyor. Ve bu değişimde kent yönetimlerine de hiç azımsanmayacak görevler düşüyor.

Kentler iklim kriziyle mücadele böyle önemli bir rol oynuyor

Dünya Bankası verilerine göre, 2020 yılı itibarıyla dünya nüfusunun yüzde 56.15’i kentlerde yoğunlaşmış durumda. Hatta Türkiye’de nüfusun yüzde 76’sı kentsel alanlarda yaşıyor. Ve gerek Türkiye’de gerek dünyada bu yoğunluk giderek artacak. Dolayısıyla şehirlerimizde halihazırda çok yoğun olan enerji, hizmet, gıda tüketimi daha da artacak. Karbonsuzlaşmayı sağlayacak yöntem ve yaklaşımlar geliştirilemedikçe de bu tüketim artışı beraberinde yüklü bir emisyon getirecek.

Bunu özellikle enerji bağlamında ele alırsak, dünya genelinde toplam enerjinin yüzde 78’ini şehirler tüketiyor. Atmosfere salınan, enerjiye bağlı sera gazı emisyonlarının yüzde 75’inden şehirler sorumlu. Dolayısıyla şehirlerin, ulaşımdan atık yönetimine hemen her alanda aldıkları kararlarla ve bütüncül bir planlama ile, bir sistemi baştan başa karbonsuzlaştırma ve dirençli kılma potansiyeli var. Örneğin ulaşım alanında metro gibi ana toplu taşıma türleriyle bütünleşik ve etkileşimli yürüme ve bisiklet gibi aktif ulaşım yöntemleriyle özel araç kullanımını azaltmak, ardından da toplu taşıma araçlarını yeni nesil elektrikli filolar ile yenilemeyi önceliklendiren bir yaklaşımla kent içinde ulaşım sistemini karbonsuzlaştırmak mümkün.

Kentsel dönüşüm konusunda hükümetlere destek veren global bir inisiyatif olan Coalition for Urban Transitions’ın bir araştırmasına göre, karbon ayak izini azaltmaya yönelik iklim eylemleri, bir yandan kentlerden kaynaklanan emisyonları yüzde 90 azaltırken, diğer yandan 2050 yılına kadar kentlerde net $24 trilyonluk bir fayda sağlayabilir. Ve işin aslında umut veren tarafı, emisyon salımını neredeyse sıfıra indirmeye yardımcı olacak etkisi kanıtlanmış teknolojiler günümüzde mevcut.

Beş Alan Öne Çıkıyor

Hal böyle olunca, iklim kriziyle mücadele alanında kentler için önceliklendirilmesi gereken beş konu ön plana çıkıyor.

• Kent yönetimleri Kent Eylem Planları’nı hazırlarken, bunların Ulusal Katkı Beyanları ile uyumlu olmasına dikkat etmeli. Eylem planlarında belirledikleri hedeflerin küresel ısınmayı 1.5derece ile sınırlandırma nihai hedefine katkı sunduğundan ve ölçülebilir olduğundan da emin olmalı.
• Şehir planlama ve öncelik belirleme çalışmalarında bütüncül iklim eylemleri dikkate alınmalı. Evet, iklim eylem planlarının hazırlanması önemli bir adım, fakat ulaşımdan gıdaya, enerjiden atığa aklınıza gelebilecek tüm eylem planlarında, olmazsa olmaz bir başlık olarak iklime yer verilmeli. Ancak bu şekilde temiz hava, daha yeşil ve güvenli, herkesi kapsayan şehirlere kavuşabiliriz. Ayrıca bütüncül iklim eylemlerinin sağlık, istihdam gibi alanlarda da fayda sağladığını unutmamak gerek.
• Sürdürülebilir hareketlilik alanında daha kapsamlı yaklaşımlar geliştirilmeli. Bu yılki COP26, ulaşım alanında sadece elektrikli araçlara odaklanarak büyük ulaşım sektörü namına büyük eleştiri topladı. Özellikle karayolu ulaşımının Türkiye’deki tüm emisyonların yüzde 18’ine sebep olduğunu düşünürsek, bu alanda etki yaratacak bütüncül çözümlerin geliştirilmesi şart. Sıfır emisyonlu ulaşım araçları söz konusu olduğunda, elektrikli araçların önemli bir rolü olduğu yadsınamaz bir gerçek. Ancak zaten bir iklim krizinin içinde olduğumuzu düşünürsek, tüm motorlu taşıtların elektrikliye dönmesi için de önümüzde daha uzun bir zaman var. Ne var ki iklim açısından bizim böyle bir zamanımız yok! O yüzden de çok daha kısa vadede, çok daha düşük bütçelerle hayata geçirilebilecek bir diğer sıfır emisyonlu ulaşım yöntemleri olan yürüme ve bisiklet gibi aktif ulaşım türlerine yatırım yapılmalı. Bununla birlikte kent yönetimleri toplu taşımayı kentliler için daha cazip, güvenilir ve konforlu hale getirecek projeleri hayata geçirmeli.
• Su yönetimi ve kentlerin direncini artırma çalışmalarında, doğa temelli çözümler kullanılmaya ağırlık vermeli. Çevre konusunda uygulamaları ve politikaları iyileştirmeye yönelik çalışmalar yapan araştırma enstitüsü WRI’ın araştırmasına göre, Türkiye 2040 yılına geldiğinde ‘çok yüksek su stresi’ yaşayacak ülkeler arasında yer alıyor. Türkiye’nin kullanılabilir su kaynaklarını değerlendiren Doğayı Koruma Vakfı WWF’e göre de Türkiye su sıkıntısı çeken bir ülke. Tahminlere göre yılda 400 metreküp olan kişi başına düşen su miktarının, 2030 yılında 100 milyon olması beklenen nüfusla birlikte 1.120 metreküpe düşmesi bekleniyor. Dolayısıyla su yönetimi aslında kentlerin ağırlık vermesi konuların başında geliyor. Buradan hareketle de su kaynağı, su yönetimi ve su uyum önlemlerinin birlikte ele alınması şart.
• Kent eylemlerinin merkezine eşitlik ve kapsayıcılık ilkesi yerleştirilmeli. Dünya genelinde her üç kentliden biri; barınma, elektrik ya da temiz su ve sağlık gibi kritik öneme sahip hizmetlere erişemiyor. Enerji, barınma, alan kullanımı, ulaştırma gibi alanlarda herkesi kapsayan iklim eylemleri geliştirerek, kent eylemlerinin daha kapsayıcı bir nitelik kazanması mümkün. Çünkü kentleri yönetme ve kentlilere hizmet sağlama biçimleri değişmediği takdirde kentler yoksulluk çemberinde daha da sıkışacak. Yoksullukla birlikte düşük verimlilik ile çevrenin tahribatı, tüm kentlilerin yaşam kalitesini olumsuz etkilerken kalkınma ve iklim hedeflerine ulaşmaya da ket vuracak.

*Bu yazıyı Hande Dönmez Yeşil Haber için kaleme almıştır. Yazının orijinali 21 Ocak 2022 tarihinde burada yayınlanmıştır. 

Ne var ki bireylerin neden elektrikli araç satın almaya sıcak bakmadığı sorgulandığında üç konu ön plana çıkıyor:

1. Yetersiz teşvikler,
2. Yeterli şarj istasyonunun henüz ne kentlerde ne de şehirler arasında bulunmaması
3. Son tüketicinin elektrikli otomobillere yeterince güven duymaması.

En azından bireysel kullanıcı nezdinde bu algıyı değiştirmek için Türkiye Elektrikli ve Hibrit Araçlar Derneği (TEHAD) herkesin katılımına açık, ücretsiz bir haftasonu etkinliği düzenliyor. 20-21 Nisan’da Kemerburgaz’da düzenlenen Elektrikli ve Hibrit Sürüş Haftası etkinliği hakkında detaylı bilgiye aşağıdaki basın bülteninden ulaşabilirsiniz.

Bu akıma kapılacaksınız!

Çevreci sürüş deneyimi sizi bekliyor.

Elektrikli, Plug-in ve Hibrid otomobiller ile çevreci sürüş deneyimi yapmak ve bu yenilikçi harekete katılmanın hissini Kemer Country’de yaşayın!

Türkiye’deki pek çok otomobil kullanıcısı henüz Elektrikli ve Hibrid bir otomobil deneyimi yaşamadı. Ulaştırmanın bir yöntemi olması sebebiyle bildiğimiz ancak çok daha sessiz ve hızlı olan elektrikli otomobiller, aslında yaşanması ve hissedilmesi gereken bir tecrübe.

Türkiye’de ilk kez ve birincisi gerçekleştirilecek olan Elektrikli ve Hibrid Sürüş Haftası, 20-21 Nisan tarihlerinde Kemerburgaz Kemer Country Orman Evi’nde tüm otomobil severleri bekliyor olacak.

Trendler değişiyor, Yeni Bir Dönem Geliyor

Yapılan son tüketici araştırmalarına göre Türk halkının büyük bir çoğunluğu artık elektrikli otomobil kullanmak istiyor. Akaryakıt fiyatlarının pahalılığı, petrole olan bağımlılığımız ve şehir içerisindeki egzoz gazına maruz kalmamız sebebiyle, artık elektrikli ve hibrid otomobiller yaygınlaşmaya başladı.

Ülkemizde elektrikli araç sayısının 4 yıl içinde 56 kat artacağı ve bununla parallel olarak şarj istasyonu sayısının ise 5 yıl içerisinde 35 kat artacağı ön görülüyor.

Çocukları Unutmadık!..

Eminiz ki her çocuk, çevreci ve doğa dostu olarak büyüyor. Biz de etkinliğimiz süresince çocukları unutmadık!.. Etkinlik alanında oluşturduğumuz eğlenceli atölyeler, okul öncesi ve anaokulu çağındaki çocuklar için keyifli anlar yaşatacak!

Daha iyi bir çevre ve daha güzel bir dünya mümkün

İçinde bulunduğumuz bu yüzyılda dünyamızdaki karbon ayak izimizi azaltmayı ve sürdürülebilir kalkınmayı desteklemeliyiz.

Elektrikli Sürüş Haftası, Elektrikli, Plug-in ve Hibrid otomobillerin tanıtıldığı, faydalarının anlatıldığı ve kullanıldığı, tüketici odaklı bir hafta sonu açık hava etkinliğidir.

Etkinliğin Adı : Elektrikli ve Hibrid Sürüş Haftası

Etkinlik Tarihi : 20-21 Nisan 2019

Paydaş sektörler : Otomotiv,Enerji,Çevre,Teknoloji,İletişim

Etkinliğin Yeri : Kemer Country / Kemerburgaz

Etkinlik Düzenleyicisi: TEHAD, Electric & Hybrid Cars Dergisi

İletişim : +90 212 381 8 666 / [email protected]

Etkinlik web adresi : Google Sites / ElektrikliSurusHaftasi

Katılım şartı : Ücretsizdir.

Bu duruma ithafen, Dünya Kaynakları Enstitüsü ve ortakları yeni bir veri görselleştirme platformu olan Climate Watch’u hayata geçirdi. Climate Watch ile ilk defa internet ortamında bir platform politika yapıcı, araştırmacı, gazeteci ve pek çok paydaşın erişimine açık düzinelerce veri setini bir araya getiriyor. Bu platform sayesinde Paris Anlaşması kapsamında verilen ulusal iklim taahhütlerini analiz ederken karşılaştırabilir; geçmişe yönelik sera gazı emisyonu verisine ulaşabilir; iklim hedeflerinin sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak için nasıl yardımcı olabileceğini görebilir; iklim riski, yoksulluk, savunmasızlık gibi durumlar ile iklimin etkilerine uyum sağlama arasındaki bağlantıyı anlayabilir ve düşük karbonlu bir gelecek için yeni yöntemlerin haritalandırıldığı modelleri kullanabilirsiniz.

İklime yönelik eylem ile sürdürülebilir kalkınmaya ilişkin önemli soruları yanıtlamada Climate Watch’un farklı yönlerinin size nasıl yardımcı olabileceğini kendiniz de inceleyebilirsiniz:

1) Küresel ölçekte emisyonlar nasıl değişim gösterdi?
Sanayi devriminin başladığı 1850’lerden bu yana küresel ısı tutan emisyonlar 1 gigatonun altında bir seviyeden (865 megaton) 46.6 gigatona ulaştı. Bu da 1850’lerden 2015’e kadarki sürede her saniye başına 1.4 milyon kg’a denk düşüyor. Her ne kadar geçtiğimiz üç yıl içerisinde küresel emisyonlar durağanlaşmaya başlamış ve en çok emisyona sebep olanlar kendi emisyonlarını azaltabilmiş olsa da, zaman maalesef bizden yana ilerlemiyor. İklim değişikliğinin en korkutucu sonuçlarından kaçınabilmek için sanayi öncesi seviyelerin üzerinde kalacak şekilde ısınmayı 2 °C’nin altında tutabilmek için küresel emisyonumuzu bir an önce azaltmamız gerekiyor. Bunu başarabilmek içinse, her ülkenin payına düşeni yapması gerekiyor. Tam da bu noktada Climate Watch mevcuttaki en güncel uluslararası sera gazı emisyon verisini analiz edip görselleştirerek, emisyonların ne kadar değişiklik gösterdiğini ya da ekonominin hangi alanının en büyük değişikliğe ihtiyaç duyduğunu analiz ederek süreci kolaylaştırıyor.

2) İklim değişikliği ile mücadele ederken ülkeler neler yapıyor?
Kamu ve özel sektör arasında ve diğer ülkeler arasında güven ortamı yaratabilmek için ulusal iklim hedeflerinin (Ulusal Katkı Beyanı veya NDC olarak da biliniyor) şeffaflığını ve erişilebilirliğini sağlamak iddialı bir iklim eylemini teşvik etmek adına büyük önem taşıyor.
Climate Watch’un veri tabanı sayesinde paydaşlar tüm ülkelerin katkı beyanlarını inceleyebilir. Böylece kolaylıkla başka ülkelerin de planlarından kendilerine çıkarım yapabilir ve daha fazla yatırım gerektiren alanları tespit edebilirler.
Örneğin Climate Watch kullanıcıları, hangi ülkenin katkı beyanları doğrultusunda azaltma, uyum ve finans alanlarında neler yapmayı önerdiğini inceleyebilir ya da emisyon hedeflerine ulaşmak için ülkelerin tarım, enerji gibi iktisadi sektörlerden hangisine yöneldiğini görebilir. Platform, 400 civarında sektöre özgü iklim hedefi belirledi; ulusal iklim planlarının da üçte birinin uyum önlemlerini kapsadığını tespit etti.

3) Ülkeler iklim hedefleri ile sürdürülebilir kalkınma arasında nasıl bir bağ kurabilir?
İklim eylemleri ile sürdürülebilir kalkınma aslında bir madalyonun iki yüzü gibi; bu yüzden de iklim hedefleri ile sürdürülebilir kalkınma hedeflerini uyumlu hale getirmek, ekonominin karbonsuzlaştırılması ve geride kimseyi bırakmayacak şekilde bir iklim direnci oluşturulması için çok önemli olacaktır.

Climate Watch ülkelerin ulusal katkı beyanlarında paylaşılan iklim eylemlerinin 154’ünün Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’ndeki 169 hedef ile uyumlu olduğunu gösteriyor. Böylelikle 2030 yılı için ülkelerin ulusal katkı beyanları ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri arasındaki bağlantıyı ortaya koydu. En büyük uyum ise enerji, orman, arazi kullanımı ve tarım sektörlerinde dikkat çekerken hepsi de 17 kalkınma hedefine yönelik fırsatlar sunuyor. Şu ana kadar ilk defa bu hedefler ve katkı beyanları arasındaki bağ haritalandı; böylece iki gündem arasındaki sinerjiyi anlayıp azami noktaya getirmek için bir kaynak da sağlanmış oldu.

4) İklim hedeflerine ulaşmak için ülkeler neler yapabilir?
Climate Watch’un emisyon senaryoları 60’ın üzerinde ülke ve bölgenin çeşitli modelleme araçlarını kullanarak emisyon azaltımı ve küresel ısınmayı sınırlandırma noktasında iddialı bir yol haritası çıkarmak için ekonomi ve enerji politikaları ile neler yapabileceğini gösteriyor.

Ulusal düzeydeki içgörülerin yanı sıra, Climate Watch kullanıcıları farklı emisyon projeksiyonlarına göre sıcaklıkların nasıl değişiklik gösterebileceğini de inceleyebilir. Örneğin Küresel Değişiklik Değerlendirme Modeli, Paris Anlaşması’na bağlı olan mevcut ulusal hedeflerin yerine getirilmesi halinde, ısınmayı 2.8 °C ile sınırlayabileceğini gösteriyor.

Özetlemek gerekirse…
Analitik araçlara ve güncel iklim verisine sağladığı erişim ile Climate Watch ülkelerin iklim değişikliğiyle mücadelede faydalanabileceği çok güçlü bir araç. Platformun iyileştirilme çalışmaları devam ederek önümüzdeki yıllarda sağladığı faydalar yeni araçlar, daha güçlü veri setleri ve ulusal politika ve mevzuatlarla ilgili bilgiler ile genişletilecek.

Climate Watch’u siz de birebir deneyerek sizin iklimle ilgili sorularınıza yanıt verip vermediğini kontrol edebilirsiniz. www.climatewatchdata.org

*Bu yazının orijinali Johannes Friedrich ve Andrew Pickens tarafından kaleme alınmış olup 1 Kasım tarihinde burada yayınlanmıştır.

Bu yıl düzenlenen arabasız seyahat gününde ise, 1.6 milyon araba ile 500 bin motosiklet (sırası ile düzenli yolculukların yüzde 11 ile yüzde 7’sine denk geliyor) evde kaldı. Bu ekstra yolculuk talebini karşılayabilmek için, kent hâlihazırdaki 400 km yola ek olarak 100 km’lik geçici bisiklet yolu belirledi ve kentlileri Transmilenio adındaki metrobüs hizmetine yönlendirdi. Büyük ölçüde genişleyen bisiklet sistemine bağlı olarak, çalışmalar da gösteriyor ki arabasız seyahat gününde bisikletli sayısı 700 binden 1.5 milyona çıkarak iki katına yükseliyor.

Bogota halkının yüzde 82’si zaten motorlu araçları olmaksızın hareket ettikleri için arabasız seyahat gününde herhangi bir davranış değişikliği göstermiyor. Ancak her ne kadar kişisel bir değişiklik olmasa da, kentte gözle görülür bir değişim var: daha az trafik sıkışıklığı, daha az hava kirliliği ve trafik çarpışmalarında keskin bir düşüş.

Öte yandan arabasız seyahat gününün olumsuz bir yanı da var. Kent yönetimi Transmilenio’nun kullanımını teşvik etse de bu metrobüs sistemi zirve saatlerde sıkıntılı anlar yaşatabiliyor. 2000 yılında hayata geçen Transmilenio hem çok kalabalık hem de gecikmelere sebep oluyor. Son yıllarda ise bazı işletme sahipleri satışların azaldığından yakınırken bazı bisikletlilerin agresif davranışları da eleştirileri üzerine çekiyor. “En önemlisi ise bu yolculuk bizi bir kez daha hangi kent modelinin daha sürdürülebilir olduğunu tartışmaya itti. Araba odaklı mı yoksa insanların yürüdüğü, bisiklete bindiği ve toplu taşıma kullandığı bir şehir mi?” diyerek WRI Ross Center for Sustainable Cities’in Entegre Ulaşım Direktörü Dario Hidalgo da görüşlerini paylaşıyor.

Arabasız seyahat günü referandumunun yapıldığı 2000’de, başka bir öneri için de seçim yapılmıştı: Ocak 2015’e kadar özel araç kullanımının yasaklanması. Gerçekleşmesi halinde toplu taşıma ve bisiklet ile yaya altyapısına yönelik büyük yatırım gerektirecek bir değişiklik olacaktı. Her ne kadar önemli bir çoğunluk yakalansa da bu daha “radikal” değişikliğin kanun olmasına yetecek oy toplanamamıştı. Dolayısıyla o referandumdan geriye sadece arabasız seyahat günü kaldı; o da ancak başka bir referandum ile rafa kaldırılabilir.

2016 yılında düzenlenen arabasız seyahat gününde Belediye Başkanı Enrique Peñalosa her gün bir saat boyunca arabaları tamamen yasaklama fikrini ortaya attı. Bu yıl ise sabah ve öğleden sonra olmak üzere birer buçuk saatlik bir yasak uygulamayı önerdi. Bu önerinin neticesinde ateşli bir tartışma başladı. Birkaç gün sonra da radyoya verdiği röportajda Peñalosa resmi olarak bir öneride bulunmayacağını söyledi ve “daha az trafik ve daha kısa seyahat süreleri sebebiyle hiç araba olmadığında çoğunluk çok daha iyi olacak” dedi.

Bogota’dan alınan dersler pekâlâ diğer şehirlerle de paylaşılabilir. Arabasız seyahat gününün belli bir olgunluğa ulaşması ile beraber önerinin kentsel hareketlilik tartışmasını nasıl değiştirdiğini ve insanların davranış şekillerini etkilediğini görmek mümkün.

* Bu yazının orijinali Bruno Felin tarafından yazılmış olup 7 Mart tarihinde TheCityFix’de yayınlanmıştır.

2017 için sormamız gereken önemli soru: karşımıza çıkan bu engeller daha sürdürülebilir, eşitlikçi bir dünyaya giden yolda sadece bir hız tümseği mi; yoksa çok daha büyük bir krizin alarmı mı?

Washington merkezli Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) başkanı Andrew Steer bu konuya değinerek 2017’de özellikle yakından takip etmemiz gereken 6 başlığın altını çizdi. Bu altı başlığın gidişatı ise emisyon azaltımı, ekonominin iyileşmesi ve sürdürülebilir kalkınmanın güçlenmesi konusunda nasıl bir performans göstereceğimizi etkileyecek.

WRI Başkanı Andrew Steer
Fotoğraf: Bill Dugan/WRI

1)      Trump ne kadar ileri gidecek?

Daha henüz resmen göreve gelmeden, ABD’nin yeni başkanı Trump kabinesine iklim konusuna şüpheci yaklaşımıyla bilinen kişileri seçeceğini belirtti. Bu yeni liderlerin ve aldıkları politik kararların ozon ve metan emisyon standartları, yenilenebilir enerji ile enerji verimliliği standartları ve temiz su düzenlemesi hakkında ne gibi çevresel etkilere sahip olacağını takip etmemiz önem arz edecek.

Temiz Enerji Planı, iklim değişikliği konusunda ABD’nin Paris Anlaşması taahhütleri ve ülkenin 2025 yılına kadar emisyonları yüzde 26-28 oranında azaltma yönündeki ulusal hedeflerindeki belirsizlik ile iklim lideri olarak ABD’nin üstlendiği rol de tehlikeye girdi.

Steer’ın ifadesiyle “Dünyamızı korumak istemenin partizanlıkla herhangi bir alakası yok; hatta esasında genelde bu rolü Cumhuriyetçiler üstlenir. Kanıtı görmeden varsayımlarda bulunmamak gerekir ancak Trump’ın ifadelerinden de anlaşılan o ki ülkemizdeki çevre korumalarından bazılarının içi boşaltılacak.”

Yereldeki liderlerin konuya nasıl tepki vereceğini izlemek ilginç olacak. Daha şimdiden 15 eyalet ve 51 şehir iklim değişikliği konusunda çağrıda bulundu. Federal seviyedeki tehdidin karşısında; bu liderler, kongre üyeleri ve vatandaşlar kendi çalışmalarını hızlandıracak mı?

2)      Fosil yakıtın yeniden doğuşu ile yenilenebilir enerjinin yükselişi karşı karşıya

Trump kömürü geri getirme sözü verdiyse de mevcut ekonomik koşulları hesaba kattığımızda bunu gerçekleştirmesi bir hayli zor gözüküyor.

2008 yılından bu yana ABD kömür sanayisi düşüş yaşıyor; temiz enerji sektörü ise ABD’de istihdam açısından en hızlı büyüyen alanlardan birisi. Karşılaştırdığımızda, rüzgar ve güneş enerjisi hemen hemen kömür ve doğal gaz ile maliyet de dahil olmak üzere pek çok açıdan rekabet edebilir düzeyde. “ABD’de kömürün düşüşe geçmesinin iklim mevzuatıyla neredeyse hiç ilgisi yok; konu tamamen ekonomi ile ilgili” diye belirtti Steer.

Küresel açıdan, planlanan güç kapasitesinin üçte biri hala kömüre dayalı olsa da yenilenebilir enerji yatırımı geçtiğimiz yıl kömür ve doğal gazın iki katına ulaşmıştı. Peki bu büyüme devam edecek mi? Hindistan ve Çin gibi büyük oyuncuların yenilenebilir enerji taahhütleri ile Temmuz’da yapılan G20 Zirvesinin finansal çıktıları kayda değer göstergeler.

3)      Küresel iklim alanında yakalanan ivme devam edecek mi?

Geçtiğimiz yıl 196 ülke Paris Anlaşması’nı imzalandığında uluslararası iklim hareketi için önemli bir aşama olarak tarihe geçti. Suriye, Özbekistan ve Nikaragua hariç tüm ülkeler imzaladı.

Pek çok ülke Paris Anlaşması’nda geçen taahhütlerini sahada hayata geçirmeye başladı. Örneğin 38 ulus ve sekiz kuruluş ulusal iklim hedeflerinde eyleme geçmeyi ve hayata geçirilmesine yönelik çalışmaları ivmelendirmeyi amaçlayan NDC Ortaklığı’na katıldı.

Önümüzdeki yıl daha fazla ilerleme kaydedilecek mi, takip etmek son derece önemli. Takip etmemiz gereken diğer önemli konular ise: Hindistan güneş enerjisine ilişkin büyük hedeflerine ulaşacak mı? Çin ulusal karbon piyasasını başarıyla açacak mı? BM’nin yeni Genel Sekreteri Antonio Guterres, selefi Ban Ki-moon gibi iklim değişikliğini en önemli önceliklerinden biri haline getirecek mi?

4)      Yarınların piyasası

Pek çok firma daha sürdürülebilir olmaya çalışmakla kalmıyor; aynı zamanda bu alanda öncülük de ediyor. İklim değişikliğinin korkunç etkilerinin önüne geçmek için 200’ü aşkın şirket emisyon azaltma hedeflerini, bilimin öngördüğü seviyede belirleyeceğini taahhüt ediyor. 600 şirketten fazlası da ormansızlaştırma faaliyetleri içermeyen tedarik zinciri için çalışmalar yürütmekte ve 84 tanesi de yüzde 100 yenilenebilir enerji kaynakları kullanacağını taahhüt etti.

Aynı zamanda, yatırımcılar da çevreci, sosyal ve yönetişim unsurlarını dahil ederek fonlarını yönetiyor. Çalışmalar da gösteriyor ki bu üç unsuru işe dahil etmenin geri dönüşlere nötr ve hatta bazen de pozitif etkisi oluyor. Steer eskiden bir örnek vererek “önceden devlet düzenlemeyi yapar, özel sektör de ‘tamam’ der yerine getirirdi; ancak artık tablo değişti ve özel sektör gündemi belirlemeye başladı.” dedi.

Asıl soru ise 2017 yılında da aynı ivme ile devam edecek mi? Sürdürülebilir yatırıma yönelik eğilim, üst düzey yönetici ve yönetim kurulu odalarında da bir baskıya dönüşecek mi?

Takip edilecek karşılaştırmalar arasında acaba daha çok şirket bilimi merkez alan hedef koyar mı ve acaba bu hedefler toprak ve su kullanımı gibi alanlara da yayılır mı soruları da yer alıyor. Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nda yayınlanması beklenen Business Commission’ın Sürdürülebilir Kalkınma raporuna işletme ve yatırımcıların tepkisi de ilginç olacak.

5)      Bitki temelli gıdanın yükselişi

Başta dana eti olmak üzere et tüketimi çevreyi en çok etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Bilhassa büyük baş hayvancılık ormansızlaşmanın en temel sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Dünyadaki tüm büyük baş hayvanları tek bir ülkede toplamış olsaydık, o ülke dünyanın üçüncü en büyük emisyon kaynağı olurdu. 2050 yılına kadar giderek artan nüfusu doyurmak için yüzde 70 daha fazla gıda üretmeye çalışırken bu etkiyi azaltmak ise önümüzdeki en büyük sorun.

Neyse ki başta ABD’de olmak üzere bitki temelli proteine giderek artan bir ilgi var. Amerikalıların dörtte biri daha şimdiden daha az kırmızı et yediğini belirtirken 80’lerde doğan Y kuşağında her 10 kişiden 1’i ya vejeteryan ya da vegan. Etin alternatiflerini araştırmak üzere Tyson 150 milyon dolarlık bir girişim sermayesi fonu başlattı. Farm Animal Risk & Return girişimi, 1.25 trilyon dolarlık bir varlığı temsil eden 42 kurumsal yatırımcı gıda şirketini protein kaynaklarını çeşitlendirerek tedarik zincirlerini gelecekteki bilinmezliklere dair koruma altına almasına yönelik baskı yaptı. Hamburger, tavuk ve köfte tadı veren bitki temelli proteinleri de içeren Beyond Meat ürünlerinin dükkânlardaki satış rakımı 11 bine ulaştı.

Sorulması gereken ise et üreticileri çeşitlilik yaratmaya ve etkilerini azaltacak stratejileri hayata geçirmeye başlayacak mı? Öte yandan bitki temelli protein ile diğer sürdürülebilir alternatiflere yönelik tüketici talebi artacak mı?

6)      Otomobil sektöründeki yenilikçi yaklaşım insanlara ve gezegenimize yardım edecek mi?

Atsız arabaları tamamen unutun. Otomobil sektöründe yeni trend sürücüsüz arabalar. 30’dan fazla büyük şirket otomatik araçlar hakkında test yürütüyor. Bir yandan da Uber ve Çin’deki Didi gibi yolculuk paylaşım hizmetleri on milyar dolar değerine ulaştı. Tüm dünyada ise yollarda bir milyondan fazla elektrikli araç var.

Peki bu otomasyon, yolculuk paylaşımı ve elektrikli araç alanındaki üç trend; arabaların çevre üzerindeki etkisini azaltacak şekilde entegre edilecek mi yoksa silo halinde hareket ederek yollardaki araç sayısını mı arttıracaklar? WRI yönetim kurulu üyesi ve Zipcar’ın eş kurucusu Robin Chase “araçlardan sadece sürücüleri kaldırıp sistemle ilgili geriye kalan her şeyi aynı bırakmak bir felakete yol açar” diyerek görüşlerini belirtti. En nihayetinde günümüzdeki araba odaklı model bağlamında çalışanlar trafikte geçirdikleri zamanla bir yıl içerisinde 8 günlerini kaybediyor. Öte yandan ulaşım, küresel emisyonların yüzde 14’ünden sorumlu tutuluyor.

Bu yeni inovasyonların insan ve toplu taşıma ve bisiklet gibi gezegenimizle dost hareketlilik seçenekleriyle rekabet etmek yerine onları tamamlamaları daha önemli.

Önümüzdeki yıl boyunca bu başlıkların nasıl gelişeceğini takip etmek kolay olmayabilir ama şurası açık ki 2017 yılı kesinlikle hareketli geçecek.

“Hoşunuza gitsin ya da gitmesin, bu yıl gerçek bir değişime şahit olacağız” diyen Steer sözlerini şu şekilde devam ettirdi: “Bazı değişiklikler güzel sonuçlara vesile olacak gibi durmuyor; ancak bizim üstümüze düşen bunu yararlar silsilesine dönüştürerek olumlu bir değişime ön ayak olmak.”

* Sarah Parsons tarafından kaleme alınan bu yazı, 11 Ocak 2017 tarihinde yayınlanmıştır. “6 Environment and Development Stories to Watch in 2017” başlıklı yazının orjinalini okumak için: http://www.wri.org/blog/2017/01/6-environment-and-development-stories-watch-2017