Yolcuların toplu taşıma algısı genellikle beş başlıktan oluşmaktadır[1]. Bunların başında güvenirlik gelirken güvenirliği hizmet sıklığı, güvenlik ve temizlik, hizmet saatleri ile maliyet ve tasarruf izlemektedir. Kuzey Amerika’da yapılan çalışmalarda görülmüştür ki beklendiği şekilde ilk olarak maliyet ve tasarruf yerine toplu taşımayı kullanacak kişinin ulaşımını planladığı şekilde sürdürebilmesi büyük önem taşımaktadır. Eğer toplu taşıma sistemi bu başlıkları yerine getiriyorsa, doğru bir başlangıç yapmış sayılmaktadır. Ama bu başlıkların yerine getirilmesi de sistemin devamlılığını sağlayamaya yeterli görülmemektedir.

Toplu taşıma sisteminin bu beş başlığı yerine getirdiğini öncelikle potansiyel yani yeni yolcularına doğru ve etkili bir şekilde aktarması gerekmektedir. Yani iyi bir pazarlama yapmak önemlidir. Ancak bu noktada kesinlikle unutulmaması gereken pazarlamanın yüksek kaliteli hizmetin yerine geçemeyeceğidir. Örneğin temiz ve iyi aydınlatılmış bir istasyonun yolcuların güvenli hissetmesine yardım etmesi yeterli değildir; istasyon gerçekten güvenli olmalıdır. Pazarlama gerçekten var olan bir şeyi tanıttığında en güçlü olur[2].

Daha önce de bahsettiğim gibi pazarlama öncelikle potansiyel yolcular çekmeye odaklanmalıdır ancak aynı zamanda mevcut bütün kentlilerin bilinçlenmesi ile projeye halk desteği sağlanması ve ayrıca siyasi desteğin oluşturulmasına da yardım edebilir. Bunun anlamı, sistemi kullanmak zorunda olmayan insanların da desteğini almak ve yüksek kaliteli toplu taşımanın daha geniş faydaları hakkında eğitmektir.

Los Angeles’ın Amerika Birleşik Devletleri’nde en az toplu taşıma kullanımı olan şehirlerden biri olduğu yüksek bireysel taşıt sahipliği rakamlarına bakılmaksızın bilinen bir gerçektir. Son yıllarda ise bu otomobil aşığı kent toplu taşıma kullanımını şaşırtıcı bir şekilde arttırmıştır. Bu artış için ilk dikkati çeken çalışma 2009 yılında Los Angeles Metrosu’nun sadece kar amacı ile değil, trafik sıkışıklığının azaltılması, hava kalitesinin arttırılması, ve bireysel taşıtlarından vazgeçen insanların streslerinin azaltılması amacıyla yapılan pazarlama çalışmalarıdır.

Los Angeles Metrosu’nun “Opposites” kampanyası ve daha geniş kapsamda organizasyonel açıdan yeniden markalaşması sadece yolcuların isteğe bağlı kullanımda %24’ten %36’ya çıkan bir artışa katkı sağlamakla kalmamış, aynı zamanda toplu taşıma kurumunun büyük projelere yatırım finansmanı ayırması için belirli bir miktar vergi artışını öngören düzenlemenin onaylanmasına da yardım etmiştir. Bu sayede metro sisteminin kendini sübvanse etmesi ve 30 yıllık süreçte toplu taşıma sisteminin iyileştirilmesi için 40 milyar dolarlık bir kaynak yaratması sağlanmıştır[3].

Los Angeles örneğindeki pazarlama taktiklerinin sağladığı katkı azımsanamayacak kadar fazladır. Buna ek olarak yolcuların ne istediğini bilmek adına doğru ve hızlı bilgi veren web siteleri ya da aplikasyonların kullanımı büyük önem taşımaktadır. Potansiyel yolcuların toplu taşıma sistemini kullanmaya karar vermeden önce bilmek istedikleri ilk başlık olan güvenirlik için sistemin onları istedikleri varış noktasına götürüp götüremeyeceğidir. Açık bir şekilde tasarlanmış harita ve zaman çizelgeleri olan bir online uygulama ile yolculuğa çıkmadan önce verebilir. Bu online uygulamanın yaklaşık seyahat süresi, olası gecikmeler veya gidiş geliş sürelerini etkileyecek diğer bilgileri de aktarması önemlidir. Tüm bunlar toplu taşımayı daha kullanıcı dostu ve kullanıcı geri bildirimi sağlayarak gelişen, güvenilir, erişilebilir kılarak potansiyel yolcu sayılarında artış olabilir.

Son olarak bu online uygulamaların geniş kitlelere yayılması, yolcuların anlık ve gerçek zamanlı bilgi alması ve geri dönüşlerinin sağlanması için Facebook, Twitter, Youtube gibi sosyal medya mecralarını kullanmak da günümüzde büyük önem taşımaktadır. New York Metropolitan Authority her gün binlerce yolcuyla iletişimde olmak, onlara hizmet değişiklikleri ve inşaattaki gelişmeler hakkında güncel bilgi vermek için bu mecraları kullanarak güvenirliklerini arttırmaktadır.

---

 Bu kapsamda daha önemli bir nokta ise 21. İklim Değişikliği Taraflar Konferansı-COP21’de yapılan gözlemlere göre hükümetler Niyet Edilen Ulusal Katkı (INDC) değerlerinde iyi niyetli ama yeterli değiller. Şehirlerimiz ise iklim değişikliğinin engellenmesinde öncü güç olmalarına rağmen küresel iklim tartışmalarına tam anlamıyla entegre olamamıştır. Önemli INDC değerlerinden olan ulaşım konusunda %90 oranında niyet olmasına rağmen sadece %10’u ulaşımın alt sektörlerine atıfta bulunmaktadır. Bunlardan en önemlisi de kent içi ulaşım olarak geçmektedir.

Halbuki, COP21 şehirlere büyük fırsatlar sunmaktadır. “Kentler işlerini tamamlamayı başarıyorlar” ile Paris ve Micheal Bloomberg’in ev sahipliğinde gerçekleşen Yerel Liderler için İklim Zirvesi sırasında kentlerin görevlerini yerine getirdiğine dikkat çeken Bloomberg, küresel emisyonları büyük ölçüde şekillendirmek için kent seviyesinde eklemeler ile eylem kararları alınmıştır. Bu bakımdan, küresel iklim eylemleri için yerel liderleri güçlendirme zamanı gelmiştir.

COP21’in Şehirler Günü’nde aralarında Dr. Kadir Topbaş’ın da bulunduğu yaklaşık 400 belediye başkanı “Belediye Başkanları Antlaşması”nı imzaladılar. Bu imza Lima-Paris Eylem Programı ve İklim Eylem Planları için Kılavuz İlkelerini benimsemiş olmaları, şehir-enerji-ulaşım üçgeninde politikaların revize edileceğini gösterirken aynı zamanda uygulamalı eylemler için bütçelerin sağlanacak olması ile şehirler kentleşme, enerji verimliliği ve kent içi ulaşımın dönüşümü odaklı değişimlere yönelik gerekli ilk adımı atmak için öncü olabilir. Finansal açıdan bu destek, merkezi yönetimlerin şehirlerin kredibilitesini arttırmaları için rotalarını değiştirip ve geliştirip, ulusal planlar ile birlikte kentsel sürdürülebilirlik ve iklim eylem planları için özel fonlar yaratmayı sağlayacaktır.

COP21 çıktıları kapsamında Türkiye’nin INDC değerlerine baktığımızda, eğer azaltım senaryoları uygulanmazsa Türkiye’nin emisyon değerlerinin 2030’a kadar %100’ü geçmesi beklenmektedir. Bu sorunun ana nedeni de –dünya genelindeki durum ile paralel olarak- emisyonların %70’inin kentsel hizmetler, endüstri ve ulaşım sektörlerine hizmet eden enerji sektöründen gelmesidir. Bu rakamlar Türkiye’yi en çok salım gerçekleştiren 20 ülke arasına sokmaktadır.

COP21’de Türkiye ile ilgili gerçekleştirilen sunumlardan biri Sabancı Üniversitesi İstanbul Politika Merkezi Dr. Ümit Şahin tarafından koordine edilen “Kömür Raporu: Türkiye’nin İklim Değişikliği, Ekonomi ve Sağlık Perspektifinden Kömür Politikaları” araştırması olmuştur. Bu araştırma raporuna göre 1990’dan 2050 yıllına doğru bir projeksiyon çalışması yapıldığında, Türkiye’de sıcaklıkların her şehirde artış göstereceği ve sıcak geçen sezonun süre olarak uzayacağı saptanmıştır. Yağışlarda azalma, rüzgar kuvvetlerinde değişim ve deniz seviyelerinde düşüş de bunlara eklenince doğal su kaynaklarımızda da sıkıntı olması beklenmektedir.

Türkiye’nin hazırladığı INDC Raporu’na geri dönecek olursak; aşağıda verilmiş olan kent içi ulaşım alanındaki beş başlık, binalar ve kentsel dönüşüm alanında ise dört başlığın uygulamaya geçmesi büyük önem taşımaktadır.

• Yük ve yolcu taşımacılığında karayollarının payının azaltılarak, demiryolu ve denizyolunun paylarının artırılması ile modlar arası dengenin sağlanması
• Kentlerde sürdürülebilir ulaşım planlama yaklaşımının uygulanması
• Alternatif yakıt ve temiz araç kullanımının arttırılması
• Ulusal Akıllı Ulaşım Sistemleri Strateji Belgesi (2014 – 2023) ve Eki Eylem Planı’nda (2014 – 2016) karayolu ulaştırması kaynaklı yakıt tüketimi ve emisyonlarının azaltılması
• Yeni yapılan konut ve hizmet binalarının Binalarda Enerji Performans Yönetmeliği’ne uygun enerji etkin olarak inşa edilmesi
• Yeni ve mevcut binaların Enerji Kimlik Belgesi oluşturularak enerji tüketimlerinin ve sera gazı emisyonlarının kontrol altında tutulması ve metrekare tüketimlerinin yıllara bağlı olarak azaltılması
• Yeni ve mevcut binalarda uygulanacak olan birincil enerji kaynaklarının tüketimini azaltan tasarım, teknolojik cihazlar, yapı malzemeleri, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının teşvik kanallarının geliştirilmesi (kredi, vergi azaltımı, vb)
• Yeşil Bina, pasif enerji, sıfır enerjili ev tasarımlarının yaygınlaştırılarak enerji ihtiyacının minimuma indirilerek, enerjinin tüketildiği yerde üretilmesinin sağlanması

Akdeniz Havzası’nda yer alan ülkemiz iklim değişikliği nedeniyle meydana gelen olumsuz durumlardan en çok etkilenecek ülkeler arasındadır. 2015 yılı içinde Samsun’da 13 ve Hopa’da 8 kişinin iklim değişikliği nedeniyle yaşanan doğal afetler sonucunda hayatını kaybetmesi, kentsel gelişimin uzun vadeli planlar üreterek, enerji, ulaşım ve bilgi teknolojileri ile bütünleşik bir şekilde ele alınmasının ne kadar önemli olduğunu göstermiştir. Doğal afetler sonucunda oluşan olumsuz çevresel ve sosyal yaşam koşulları ile ekonomik kayıpların önüne geçmek istiyorsak şehirlerimizin enerji verimliliği ve ulaşım konularında toplu taşıma, bisikletli ulaşım, paylaşım sistemleri ve yürüme alt yapı, kalite ve farkındalık yatırımlarını arttırmamız gerekmektedir.

*Pınar Köse’nin Ocak 2016’ta Unibusiness Dergisi’nde yayınlanan köse yazısıdır.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA)’nın Dünya Enerji Hedefi 2014 özet raporuna göre enerji talebinin 2040 yılına kadar %37 artması beklenirken, elektrik ihtiyacının ise %80 artış göstermesi beklenmektedir. Bu enerji talebi ve elektrik ihtiyacının ana nedeni de şehirler olacaktır.

Türkiye’den örnek verecek olursak, 10. Kalkınma Planı kapsamında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından hazırlanan Enerji Verimliliğinin Geliştirilmesi Programı Eylem Planı kapsamında ekonomik olarak gelişmekte olan ülkemiz gelişmiş ülkelere kıyasla enerjinin en yoğun kullanıldığı yerlerden biridir. Enerji yoğunluğunun OECD ve AB-27 ortalamalarının üzerinde olduğu Türkiye için önerilen altı bileşenden bir tanesi ulaşımda enerji verimliliğinin artırılmasıdır. Enerji Verimliliği ilgili kanun ve yönetmeliklerinde ulaşımda toplu taşımanın yaygınlaştırılması, uygun yerlere akıllı bisiklet ağlarının kurulması, trafiğe kapalı yaya yollarının yaygınlaştırılması, yüksek verimli araçların kullanılması, alternatif yakıt teknolojileri ve yenilikçi çözümlerin uygulanması öngörülmüştür. Geliştirilmiş yenilikçi çözümler kentlerin sebep olduğu enerji kullanımını en aza indirecek yöntemler arasındadır.

Şehirlerden başlaması gereken iklim değişikliği ile mücadele, küresel anlamda başarılamadığı takdirde, mevcut endüstri sektörü; su ve enerji başta olmak üzere kaynak kıtlığı ve pahalılığı, ürünlere olan talebin azalması/değişmesi ve küresel ısınmanın yaşanabilir sınırların dışına çıkmasına öte yandan sınırların içinde kalması için de bu sektörlere uygulanacak olan vergi, ceza, kota gibi yaptırımlar ile yüz yüze gelecektir. Bu sorunların üstesinden gelmek için yapılan bilimsel araştırmalar dışında karar vericiler, politika yapıcılar ve özellikle özel sektör yöneticilerinin önemle üzerinde durması gereken çalışmalar paydaş katılımının sağlanması, yasal düzenlemeler ve standartların belirlenmesi ile dünyadaki yenilikçi çözümleri ve piyasa dinamiklerinin uygulanması gerekmektedir. Bu sayede şehirlerimiz daha yaşanabilir hale gelebilecektir.

Ulusal ve uluslararası katılımcılar ile karar verici, uygulayıcı ve araştırmacıların bir arada olacağı enerji ve ulaşım alanındaki politikaları takip etmek, katılımcı süreçlerin nasıl işlediğini öğrenmek, yenilikçi gelişmelerden haberdar olmak, finans kaynaklarını takip etmek için 19-20 Kasım 2015 tarihlerinde EMBARQ Türkiye tarafından üçüncüsü düzenlenecek olan Yaşanabilir Şehirler Sempozumu’nu kaçırmamanızı öneririm.

Websites: http://www.embarqturkiye-livablecities.org/

Belediyelerimiz kent içi trafik sıkışıklığını azaltmak, hava kalitesini iyileştirmek ve fiziksel aktiviteyi artırmak gibi çözümler için son birkaç yıldır akıllı bisiklet paylaşım sistemlerini kurmaktadır. Dünya genelinde en iyi şekilde akıllı bisiklet paylaşım sistemi kurmak için mühendislik ve planlama çözümleri mevcuttur.

Ulaşım ve Kalkınma Politikaları Enstitüsü’nün (ITDP) yayımladığı rapora göre bunlardan bazıları; (i) istasyonlararası mesafenin 300-400 metre olması, (ii) 1000 kentli için 10-30 arasında bisiklet sağlanması, (iii) kapsama (süpürme) alanının yaklaşık olarak 15’yi aşmaması. Ayrıca işletmenin daha az sorunlu geçmesi için istasyon ve bisiklet tasarımlarının kullanıcı dostu, sağlam ve güvenlik açısından donanımlı olması da önemli kurallar arasında yer almaktadır. Dünya’da bu kurallara uyan akıllı kentlere bakıldığında öncü şehirler Barselona, Lyon, Mexico, Montreal, New York, Paris ve Rio de Janeiro olarak sıralanabilir. İstanbul’da da mevcut bir uygulama olmakla birlikte İzmir, Kocaeli ve Konya bu konuda başı çeken şehirlerimizdendir. Yapısal olarak farklılık gösteren bu üç şehrin akıllı bisiklet paylaşım sistemi konusundaki temel sorunları benzerlik göstermektedir. EMBARQ Türkiye – Sürdürülebilir Ulaşım Derneği ile İstanbul Otopark İşletmeleri’nin (İSPARK) ev sahipliğinde ağustos ayı içinde Bisiklet Paylaşım Sistemi Tecrübe Paylaşım çalıştayı düzenlenmiş olup mevcut durumda bisiklet altyapısı, bisikletli ulaşım planı ve akıllı bisiklet paylaşım sistemi olan şehirlerimiz davet edilmiştir. 8 şehrimizin katıldığı olduğu çalıştayda ev sahibi İstanbul haricinde Eskişehir, İskenderun, Kocaeli, Konya, Muğla, Trabzon ve Rize’den temsilciler yer almıştır.