Fotoğraf: http://www.sustrans.org.uk/sites/default/files/styles/main_image/public/main-image/abs0001_0.jpg?itok=AabVoZz4

Bu sorulara yanıt ise, Horizon 2020 Araştırma Projesi EMPOWER’dan geldi. 12 ortaklı EMPOWER, çözümü insanları tercihlerinden ötürü cezalandırmak yerine ödüllendirmekte buldu. Bunu yaparken de cebimize giren teknolojinin nimetlerinden faydalanıyor. Empower; Manchester, Helsinki, Enschede ve Göteborg’da yer alan dört LivingLab’de kamu kuruluşları, özel sektör ve sivil toplum için farklı ödüllendirme şemaları geliştiriyor ve sosyal deneyler ile bunların insanlar üzerindeki etkilerini ölçüyor. Bu sayede hangi yaklaşımın daha çok tercih edildiğine dair veri elde ediyor. Aynı zamanda pilot olarak seçilen Budapeşte (Macaristan), Milan (İtalya), New Castle (İngiltere), Reading (İngiltere), Antverp (Belçika), Odense (Danimarka) ile Bolonya’yla (İtalya) işbirliği yaparak geliştirdikleri çözümü onlara sunuyorlar. Bu şehirler de kendi yerel şartlarına uygun çözümler geliştiriyor ve insanların ulaşım tercihlerini daha sürdürülebilir kılmaya çalışıyor.

Ceza yerine ödüllendirme sistemi

Her şehir kendine has yöntemler geliştirebiliyor, farklı tercihlere farklı puanlamalar verebiliyor. Ancak diyelim ki siz kentinizde bisiklet teşvik etmeyi amaçlıyorsunuz. Bu durumda geliştirdiğiniz bir mobil uygulama ile öncelikle sisteme hedef kitlenizi çekmeye çalışıyorsunuz ki burada iletişim çalışmalarının büyük rolü var! Şunu belirtmekte de fayda var, projenin amacı hali hazırda araç kullanan kişilerin tercihlerini sürdürülebilir yöntemler ile değiştirmek. Dolayısıyla sisteme ilk kayıt olduğunuzda bir takım bilgileri girmeniz gerekebilir. Ardından her gün/hafta/ay size farklı hedefler koyuyor. Telefonunuzla adım saymak, spor faaliyetlerinizi ölçmek gibi düşünün; bunda da uygulama üzerinden hangi gün hangi yöntem ile seyahat ettiğinizi paylaşıyorsunuz. Geliştirilen şema doğrultusunda ödülünüz bir yerel bir kafeden bir fincan kahve de olabilir, bisiklet dükkânından bir ürün de, sinema için bilet de. Şemalar ve ödüllendirmeler dinamik olarak değişiklik gösterdiği için kesin bir ödül söylemek mümkün olmuyor. Bu sistemi sadece yerel yönetimler uygulayabilir diye de düşünmemek lazım. Özel sektör kuruluşlarını da hedefleyen proje, çalışanların özel araç/taksi kullanımını azaltmak için de şemalar geliştiriyor. Helsinki’deki LivingLab, taksi ve özel araç kullanımını bisiklet/toplu taşıma/yolculuk paylaşımı gibi yöntemlerle azaltılması ile elde edilen karın, tekrar çalışanlara dağıtılmasını sağlayan bir şema geliştirdi.

Danimarka’nın en büyük üçüncü kenti Odense, araç kullanımını yüzde 15 azaltacak!

Pilot şehirlerden Odense, her gün arabayla yapılan 36 bin yolculuğu bisiklet ya da yürüyüşle değiştirmeyi ve böylece de 5 km’nin altındaki mesafelerde özel araba kullanımını yüzde 15 azaltmayı hedefliyor. Hedefine ulaşmak içinse, deneyiminin en yoğun olduğu bisiklet alanını seçti. Bir yandan yolculukları takip edip oyunlaştırma yöntemini kullanarak tüm Odenseliler için bir pozitif şema geliştirdi. Öte yandan da “Bisiklet Arkadaşım” (Ta’ Cyklen Danmark) adında bisiklet binme üzerine oyunlaştırılmış bir mobil uygulama ile okul çocukları arasında bisikleti teşvik ediyor. Bunun yanı sıra, Odense çarşı, alışveriş merkezi gibi alanlarda düzenli etkinliklerle yürüyüş kampanyaları yapmayı planlıyor. Özel araç kullanımını yüzde 15 azaltmak gibi bir hedefi gerçekleştirmek içinse, Odense ilk olarak kampanyaların bilinirliğini arttırmak için reklam ve iletişim çalışmalarına odaklandı. Sosyal medyadan aktif olarak faydalanmanın yanı sıra, kampanya özelinde broşür, kartpostal, açık hava posterleri, tanınmış yerel dergilerde makaleler, yerel kahve dükkanlarına al-götür kahveler için özel tasarlanmış bardaklar gibi iletişimin farklı kanallarına da dokunuyorlar. Ödüllendirme sistemlerinde kullandıkları teşvik ise bisiklet kaskı, yağmurluk, şeker, bisiklet, sinema bileti ve aklınıza gelebilecek pek çok şey. Ve işin aslı, “Bisiklet Arkadaşım” kampanyasını daha Ağustos 2016’da başlatmış olsalar da Eylül ayı boyunca 34 okula yaptıkları ziyaretlerin neticesinde okula anne ve babalarının arabaları yerine bisiklet ile gelen çocukların sayısında gözle görülür bir artış gözlenmiş bile.

Siz de bir parçası olabilirsiniz!

Pilot şehirler çoktan seçilmiş olsa da, ister yerel yönetim, ister özek sektör kuruluşu olsun hala EMPOWER’ın geliştirdiği çözümlerden faydalanmak mümkün. “Takipçi Şehir” kategorisi altında, ilgi duyan, benzer uygulamaları hayata geçirmek isteyen kuruluşlar EMPOWER’a başvuruda bulunarak proje kapsamında geliştirilen EMPOWER Toolkit’ten faydalanabilir, cep telefonu uygulamalarını ve içeriklerini internetten inceleyebilir. Bu sayede çalıştay/konferans, projenin sonuç ve etkileri hakkında da düzenli bilgi alma fırsatı elde edebilirsiniz.

Başvurmak ve daha fazla bilgi almak için: http://empowerproject.eu/cities/follower-cities/

Yazarlar: Pierre Guislain ve Ani Dasgupta

Geçtiğimiz yıl önemli bir dönüm noktasıydı. Tarihte  ilk defa, dünya nüfusunun yarısı şehirlerde yaşamaya başladı. Geçen her haftayla birlikte şehir nüfusuna 1.4 milyon kişi daha ekleniyor. Nüfustaki bu büyüme ise beraberinde yeni bina, yol ve ulaştırma sistemleri inşasını getiriyor.

Aslına bakarsanız, 2050 yılına kadar inşa edilecek altyapının yüzde 75’i bugün henüz  mevcut değil. Şehirlerin şimdiden onlarca yıl dayanacak bir altyapıya yatırım yapmaları halinde, büyük fırsatlar onları bekliyor olacak. Ne var ki, hızla büyüyen şehirlerde olduğu kadar, hali hazırda kentleşmiş şehirlerde de  köklü değişikliklere gitmezsek; kentleşmenin, refah dolu ve daha kapsayıcı toplumlar yaratma konusundaki potansiyelinden faydalanma üzerinde hakkımızı kaybetme riskiyle karşı karşıyayız.

Şehirleri daha sürdürülebilir kılmak için, 2015 yılı toplumlara önemli bir fırsat sunuyor. Dünya Bankası ve Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) olarak bu fırsatı kaçırmamak gerektiğine inanıyoruz, çünkü sürdürülebilir bir geleceğin sırrı şehirlerden ve kent içi hareketlilikten geçiyor.

Alışageldiğimiz kentleşmenin maliyeti ileride çok daha yüksek olacak. Daha şimdiden, enerjiden kaynaklanan sera gazı salımlarının yüzde 70’inden şehirler sorumlu. Trafik çarpışmaları ise her yıl 1.2 milyon kişinin hayatına mal oluyor ve bu konuda en büyük yükü, gelişmekte olan şehirler taşıyor.

Trafik sıkışıklığının Rio de Janeiro ile São Paulo’da yarattığı toplam maliyet sadece 2013 yılında 43 Milyar Dolar’dı. Bu rakam her iki kentin gayri safi yurtiçi hasılalarının yüzde 8’ine denk düşüyor. Pekin’de ise, trafik sıkışıklığı ile hava kirliliği maliyetinin, gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 7 ila 15’i civarında olduğu tahmin ediliyor. ABD’de kent dışına düzensiz yayılmanın yarattığı  maliyet ise yılda 400 Milyar Dolar.

Ne var ki şehirlerimiz için hayal ettiğimiz gelecek bu değil.

Akıllı kentsel hareketliliğin pek çok faydası var

İki seçeneğimiz var. Ya otomobil odaklı şehirler inşa etmeye devam ederiz ve sürdürülemez yollarda sıkışıp kalırız, ya da mevcut modelleri iyileştirerek daha kapsayıcı, erişilebilir ve birbirine bağlı şehirler yaratırız. Şehirler, daha akıllı kentsel hareketlilik seçeneklerini tercih ederek otomobil odaklı büyümeyi bir kenara bırakabilir. Bu da, hem kapsayıcı ekonomik büyümeyi canlandıran, hem de hayat kalitesini iyileştiren stratejileri benimsemelerine katkı sağlar.

Günümüzde kentleri ve ulaştırma sistemlerini “akıllı” kılan şeyin ne olduğuna dair pek çok tartışma var; ama bir uzlaşı yok. “Akıllı” kavramı, yenilikçi teknolojik çözümler ile eş anlamlıolarak kullanılsa da, biz bu kavramın çok daha fazlasını ifade ettiğini öne sürüyoruz.

Teknoloji ve altyapı kilit bir konuma sahip; ancak koordineli bir planlama ve vizyon olmaksızın,  ileriye gitmeleri mümkün değil. Gerçekten de, akıllı kentsel hareketlilik sistemleri, hayat kalitesini iyileştirmek ve karar verme süreçlerine etki edebilmek için  teknolojiyi destekliyor. Hepsinin ötesinde, bu sistemler sosyal, çevresel ve finansal açıdan sürdürülebilirler.

Bu tür bir akıllı kentsel hareketliliğin pek çok faydası var. Öncelikle, dünya çapında kentlerdeki trafik sıkışıklığını azaltmaya ve trafik güvenliğini iyileştirmeye yardımcı oluyor. Metrobüs gibi etkin ulaştırma sistemleri yolcuların yolculuk sürelerinden tasarruf etmesini sağlıyor. Ekonomik faydalarının yanı sıra, trafik çarpışma riskini de azaltıyor. Örneğin, Meksiko şehrinde altı Metrobüs hattından sadece bir tanesi sayesinde bile, 141 Milyon Dolar tasarruf edilmesi bekleniyor.

İkinci olarak ise, hava kirliliği ile sera gazı salımını önemli ölçüde azaltabiliyor. Ulaşım, enerjiden kaynaklı sera gazı salımlarının yüzde 23’üne tekabül ederken, ulaşımdan kaynaklanan emisyonların tek başına en büyük sebebi de kent içinde otomobil kullanımı. Pekin, otomobil kullanımını kontrol altına almak amacıyla düşük emisyonlu bölge oluşturarak, karbon emisyonunu durdurmayı ve ‘hava kirliliğini yüzde 40 azaltma’ hedefine daha da yaklaşmayı planlıyor.

Son olarak; akıllı kent içi hareketlilik, düşük gelirli vatandaşlara katkı sağlıyor. Etkin ve entegre ulaştırma sistemleri, kentlilerin iş yerlerine ve okullarına kolay ulaşmasını sağlayarak, fırsatlara erişimlerini arttırır. Örneğin, Medellin’deki teleferik sistemi, bir zamanlar kentin dağlık bölgelerinde yer alan kenar mahalleler ile şehir merkezi arasındaki yolculuk süresini bir günden yarım saate dönüştürerek, gözle görülür bir değişim yarattı. Böylece,günlük ihtiyaçlaraerişim artarken kentin en dezavantajlı grupları da güçlendirilmiş oldu.

Yeniliğe ve Bilgiye İhtiyaç Var

Akıllı ve sürdürülebilir hareketliliğe geçiş sürecinde doğru çözümlere  ulaşmak, hem yerel düzeydeyenilik yapılmasını,hem de küresel bilgi  alışverişini gerekli kılıyor. Her ne kadar daha sürdürülebilir bir kent geleceği için öncelikle kentlerde harekete geçilmesi gerekse de, dünya halkı da pekala kent yöneticilerinin hırsına ortak olabilir. Her şey sürdürülebilir kentler ve kentsel hareketlilikte ilerlenecek yolda bir uzlaşıya varmakla mümkün.

2015 yılı önümüze üç önemli fırsat sunuyor:

1-    Birleşmiş Milletler(Bin Yıl) Kalkınma Hedefleri: Eylül ayında sonuçlanması beklenen bu hedefler, özellikle kent içi hareketliliğe odaklanarak, şehirler üzerinden tüm dünyada yoksulluğu ve eşitsizliği azaltmayı planlıyor.

2-    Aralık ayındaki iklim görüşmeleri: Görüşmeler, iklim değişikliğiyle mücadele alanında bağlayıcılığı olan ilk uluslararası anlaşmanın doğmasıyla sonuçlanabilir. Bu da, daha düşük karbon salımlı kentlere kavuşmayı kolaylaştırabilir.

3-    2015 yılında, Birleşmiş Milletler Yol Güvenliği 10 yıllık Eylem Planı’nın ilk yarısı  tamamlanıyor. Bu eylem planı, sürdürülebilir hareketlilik yoluyla  kentleri daha güvenli kılacak önemli bir araç olacak.

Bu fırsatlardan faydalanmalıyız. 2015 yılı, hepimiz için daha güvenli, sürdürülebilir ve refah dolu kentlere  ulaşma yolunda harekete geçmek için önemli bir mihenk taşı niteliği taşıyor.

Pierre Guislain, Dünya Bankası, Ulaşım ve Bilgi & İletişim Teknolojileri (ICT) Küresel Uygulama Direktörü’dür. Gelişmekte olan ülkelerde, kişilerin pazar, hizmet ve iş olanaklarına erişimini artırarak bu ülkelerde, birbirine bağlılığı ve rekabeti geliştirme üzerine destek vermektedir. Aniruddha Dasgupta ise, Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI)Sürdürülebilir Şehirler için Ross Merkezi Global Direktörü’dür. Bu programın amacı, şehirlerin daha sürdürülebilir bir şekilde büyümesine yardımcı olmak ve dünya çapında gelişmekte olan ülkelerde hayat kalitesini iyileştirmektir.

*15 Ocak tarihinde Thomson Reuters Foundation’da Pierre Guislain ve Aniruddha Dasgupta tarafından ele alınan yazının çevirisidir.