2017 için sormamız gereken önemli soru: karşımıza çıkan bu engeller daha sürdürülebilir, eşitlikçi bir dünyaya giden yolda sadece bir hız tümseği mi; yoksa çok daha büyük bir krizin alarmı mı?

Washington merkezli Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) başkanı Andrew Steer bu konuya değinerek 2017’de özellikle yakından takip etmemiz gereken 6 başlığın altını çizdi. Bu altı başlığın gidişatı ise emisyon azaltımı, ekonominin iyileşmesi ve sürdürülebilir kalkınmanın güçlenmesi konusunda nasıl bir performans göstereceğimizi etkileyecek.

WRI Başkanı Andrew Steer
Fotoğraf: Bill Dugan/WRI

1)      Trump ne kadar ileri gidecek?

Daha henüz resmen göreve gelmeden, ABD’nin yeni başkanı Trump kabinesine iklim konusuna şüpheci yaklaşımıyla bilinen kişileri seçeceğini belirtti. Bu yeni liderlerin ve aldıkları politik kararların ozon ve metan emisyon standartları, yenilenebilir enerji ile enerji verimliliği standartları ve temiz su düzenlemesi hakkında ne gibi çevresel etkilere sahip olacağını takip etmemiz önem arz edecek.

Temiz Enerji Planı, iklim değişikliği konusunda ABD’nin Paris Anlaşması taahhütleri ve ülkenin 2025 yılına kadar emisyonları yüzde 26-28 oranında azaltma yönündeki ulusal hedeflerindeki belirsizlik ile iklim lideri olarak ABD’nin üstlendiği rol de tehlikeye girdi.

Steer’ın ifadesiyle “Dünyamızı korumak istemenin partizanlıkla herhangi bir alakası yok; hatta esasında genelde bu rolü Cumhuriyetçiler üstlenir. Kanıtı görmeden varsayımlarda bulunmamak gerekir ancak Trump’ın ifadelerinden de anlaşılan o ki ülkemizdeki çevre korumalarından bazılarının içi boşaltılacak.”

Yereldeki liderlerin konuya nasıl tepki vereceğini izlemek ilginç olacak. Daha şimdiden 15 eyalet ve 51 şehir iklim değişikliği konusunda çağrıda bulundu. Federal seviyedeki tehdidin karşısında; bu liderler, kongre üyeleri ve vatandaşlar kendi çalışmalarını hızlandıracak mı?

2)      Fosil yakıtın yeniden doğuşu ile yenilenebilir enerjinin yükselişi karşı karşıya

Trump kömürü geri getirme sözü verdiyse de mevcut ekonomik koşulları hesaba kattığımızda bunu gerçekleştirmesi bir hayli zor gözüküyor.

2008 yılından bu yana ABD kömür sanayisi düşüş yaşıyor; temiz enerji sektörü ise ABD’de istihdam açısından en hızlı büyüyen alanlardan birisi. Karşılaştırdığımızda, rüzgar ve güneş enerjisi hemen hemen kömür ve doğal gaz ile maliyet de dahil olmak üzere pek çok açıdan rekabet edebilir düzeyde. “ABD’de kömürün düşüşe geçmesinin iklim mevzuatıyla neredeyse hiç ilgisi yok; konu tamamen ekonomi ile ilgili” diye belirtti Steer.

Küresel açıdan, planlanan güç kapasitesinin üçte biri hala kömüre dayalı olsa da yenilenebilir enerji yatırımı geçtiğimiz yıl kömür ve doğal gazın iki katına ulaşmıştı. Peki bu büyüme devam edecek mi? Hindistan ve Çin gibi büyük oyuncuların yenilenebilir enerji taahhütleri ile Temmuz’da yapılan G20 Zirvesinin finansal çıktıları kayda değer göstergeler.

3)      Küresel iklim alanında yakalanan ivme devam edecek mi?

Geçtiğimiz yıl 196 ülke Paris Anlaşması’nı imzalandığında uluslararası iklim hareketi için önemli bir aşama olarak tarihe geçti. Suriye, Özbekistan ve Nikaragua hariç tüm ülkeler imzaladı.

Pek çok ülke Paris Anlaşması’nda geçen taahhütlerini sahada hayata geçirmeye başladı. Örneğin 38 ulus ve sekiz kuruluş ulusal iklim hedeflerinde eyleme geçmeyi ve hayata geçirilmesine yönelik çalışmaları ivmelendirmeyi amaçlayan NDC Ortaklığı’na katıldı.

Önümüzdeki yıl daha fazla ilerleme kaydedilecek mi, takip etmek son derece önemli. Takip etmemiz gereken diğer önemli konular ise: Hindistan güneş enerjisine ilişkin büyük hedeflerine ulaşacak mı? Çin ulusal karbon piyasasını başarıyla açacak mı? BM’nin yeni Genel Sekreteri Antonio Guterres, selefi Ban Ki-moon gibi iklim değişikliğini en önemli önceliklerinden biri haline getirecek mi?

4)      Yarınların piyasası

Pek çok firma daha sürdürülebilir olmaya çalışmakla kalmıyor; aynı zamanda bu alanda öncülük de ediyor. İklim değişikliğinin korkunç etkilerinin önüne geçmek için 200’ü aşkın şirket emisyon azaltma hedeflerini, bilimin öngördüğü seviyede belirleyeceğini taahhüt ediyor. 600 şirketten fazlası da ormansızlaştırma faaliyetleri içermeyen tedarik zinciri için çalışmalar yürütmekte ve 84 tanesi de yüzde 100 yenilenebilir enerji kaynakları kullanacağını taahhüt etti.

Aynı zamanda, yatırımcılar da çevreci, sosyal ve yönetişim unsurlarını dahil ederek fonlarını yönetiyor. Çalışmalar da gösteriyor ki bu üç unsuru işe dahil etmenin geri dönüşlere nötr ve hatta bazen de pozitif etkisi oluyor. Steer eskiden bir örnek vererek “önceden devlet düzenlemeyi yapar, özel sektör de ‘tamam’ der yerine getirirdi; ancak artık tablo değişti ve özel sektör gündemi belirlemeye başladı.” dedi.

Asıl soru ise 2017 yılında da aynı ivme ile devam edecek mi? Sürdürülebilir yatırıma yönelik eğilim, üst düzey yönetici ve yönetim kurulu odalarında da bir baskıya dönüşecek mi?

Takip edilecek karşılaştırmalar arasında acaba daha çok şirket bilimi merkez alan hedef koyar mı ve acaba bu hedefler toprak ve su kullanımı gibi alanlara da yayılır mı soruları da yer alıyor. Davos’ta düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu’nda yayınlanması beklenen Business Commission’ın Sürdürülebilir Kalkınma raporuna işletme ve yatırımcıların tepkisi de ilginç olacak.

5)      Bitki temelli gıdanın yükselişi

Başta dana eti olmak üzere et tüketimi çevreyi en çok etkileyen faktörler arasında yer alıyor. Bilhassa büyük baş hayvancılık ormansızlaşmanın en temel sebeplerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Dünyadaki tüm büyük baş hayvanları tek bir ülkede toplamış olsaydık, o ülke dünyanın üçüncü en büyük emisyon kaynağı olurdu. 2050 yılına kadar giderek artan nüfusu doyurmak için yüzde 70 daha fazla gıda üretmeye çalışırken bu etkiyi azaltmak ise önümüzdeki en büyük sorun.

Neyse ki başta ABD’de olmak üzere bitki temelli proteine giderek artan bir ilgi var. Amerikalıların dörtte biri daha şimdiden daha az kırmızı et yediğini belirtirken 80’lerde doğan Y kuşağında her 10 kişiden 1’i ya vejeteryan ya da vegan. Etin alternatiflerini araştırmak üzere Tyson 150 milyon dolarlık bir girişim sermayesi fonu başlattı. Farm Animal Risk & Return girişimi, 1.25 trilyon dolarlık bir varlığı temsil eden 42 kurumsal yatırımcı gıda şirketini protein kaynaklarını çeşitlendirerek tedarik zincirlerini gelecekteki bilinmezliklere dair koruma altına almasına yönelik baskı yaptı. Hamburger, tavuk ve köfte tadı veren bitki temelli proteinleri de içeren Beyond Meat ürünlerinin dükkânlardaki satış rakımı 11 bine ulaştı.

Sorulması gereken ise et üreticileri çeşitlilik yaratmaya ve etkilerini azaltacak stratejileri hayata geçirmeye başlayacak mı? Öte yandan bitki temelli protein ile diğer sürdürülebilir alternatiflere yönelik tüketici talebi artacak mı?

6)      Otomobil sektöründeki yenilikçi yaklaşım insanlara ve gezegenimize yardım edecek mi?

Atsız arabaları tamamen unutun. Otomobil sektöründe yeni trend sürücüsüz arabalar. 30’dan fazla büyük şirket otomatik araçlar hakkında test yürütüyor. Bir yandan da Uber ve Çin’deki Didi gibi yolculuk paylaşım hizmetleri on milyar dolar değerine ulaştı. Tüm dünyada ise yollarda bir milyondan fazla elektrikli araç var.

Peki bu otomasyon, yolculuk paylaşımı ve elektrikli araç alanındaki üç trend; arabaların çevre üzerindeki etkisini azaltacak şekilde entegre edilecek mi yoksa silo halinde hareket ederek yollardaki araç sayısını mı arttıracaklar? WRI yönetim kurulu üyesi ve Zipcar’ın eş kurucusu Robin Chase “araçlardan sadece sürücüleri kaldırıp sistemle ilgili geriye kalan her şeyi aynı bırakmak bir felakete yol açar” diyerek görüşlerini belirtti. En nihayetinde günümüzdeki araba odaklı model bağlamında çalışanlar trafikte geçirdikleri zamanla bir yıl içerisinde 8 günlerini kaybediyor. Öte yandan ulaşım, küresel emisyonların yüzde 14’ünden sorumlu tutuluyor.

Bu yeni inovasyonların insan ve toplu taşıma ve bisiklet gibi gezegenimizle dost hareketlilik seçenekleriyle rekabet etmek yerine onları tamamlamaları daha önemli.

Önümüzdeki yıl boyunca bu başlıkların nasıl gelişeceğini takip etmek kolay olmayabilir ama şurası açık ki 2017 yılı kesinlikle hareketli geçecek.

“Hoşunuza gitsin ya da gitmesin, bu yıl gerçek bir değişime şahit olacağız” diyen Steer sözlerini şu şekilde devam ettirdi: “Bazı değişiklikler güzel sonuçlara vesile olacak gibi durmuyor; ancak bizim üstümüze düşen bunu yararlar silsilesine dönüştürerek olumlu bir değişime ön ayak olmak.”

* Sarah Parsons tarafından kaleme alınan bu yazı, 11 Ocak 2017 tarihinde yayınlanmıştır. “6 Environment and Development Stories to Watch in 2017” başlıklı yazının orjinalini okumak için: http://www.wri.org/blog/2017/01/6-environment-and-development-stories-watch-2017

Transforming Transportation (#TTDC16), WRI Ross Center for Sustainable Cities‘in sürdürülebilir kent içi ulaşım girişimi  EMBARQ ile Dünya Banka’sının birlikte düzenlediği bir konferanstır. 14-15 Ocak 2016’da Washington’da düzenlenen etkinliğin bu yılki teması ise “Sürdürülebilir Ulaşım: Küresel Gündemden Yerel Eyleme”.

“Paris’in bir başarı olup olmadığı, şimdi ne yaptığımızla belli olacak.” Bu sözlerle, Andrew Steer, Dünya Kaynakları Enstitüsü başkanı ve CEO’su, Washington DC’de düzenlenen Transforming Transportation Konferansı’nın ambiyansını yarattı ve konferansın ilk gününü başlattı.

Steer sahnede Dünya Bankası Sürdürülebilir Kalkınmadan görevli Başkan Yardımcısı Laura Tuck ile giriş konuşmasını yaparken, 2015’in bizlere İklim Antlaşması, Sürdürülebilir Kalkınma Hedeleri ve Brezilya Yol Güvenliği Deklarasyonu gibi birkaç önemli küresel taahhüt kazandırdığından bahsetti. 2016 yılının ise bu taahütleri şehirlerde eyleme dökmek açısından kilit bir göreve sahip olacak.

Ancak ne kadar hızlı davranabiliriz? İklimimiz hala değişiyor ve biz şu an sahip değişiklik gösteren yaklaşımdan daha fazlasına ihtiyaç duyuyoruz. Sistemsel değişimi küresel ölçütte harekete geçirebilecek kalıcı çözümlere ihtiyacımız var. Kendimize temelde şehirlerimizi nasıl tasarladığımız sorusunu sormalıyız.

Hedeflerimizi Birleştirmek, Ulaşımımızı Birleştirmek

İlk günün sabahında, tartışma özellikle hedeflerimizin, planlarımızın ve ulaşım modellerimizin entegrasyonu üzerindeydi. Naoko Ishii’nin açıkladığı gibi, iklim, ulaşım ve kalkınma konusunda alınan kararları birbirinden bağımsız görmemek gerekiyor. New Climate Economy (Yeni İklim Ekonomisi) tarafından hazırlanan yeni bir rapora göre, şehirler akılcı bir şekilde hazırlandığı takdirde, Amerika Birleşik Devletleri önümüzdeki 15 yılda 3 trilyon dolar tasarruf edebilir. Ancak, karar verme süreçlerimizi birbirinde bağımsız silolarda yürüttüğümüz sürece, hedeflediğimiz kompakt, bağlı ve iyi koordine edilmiş şehirlere ulaşmamız mümkün değil. Tek sektörel yatırımlardan uzaklaşarak ve birbirine bağlı yaklaşımlara sahip kararlar alarak hedeflediğimiz kalıcı değişimleri gerçekleştirebiliriz.

Her ne kadar dünya liderlerinin küresel ve yerel politikalarını iklim dostu haline getirmeleri oldukça önemli olsa da, şehirlerin birbirinden farklı ulaşım yöntemlerini  hayata geçirmeleri de oldukça kritik. Sonuç olarak, her ne kadar hafif raylı sistemler ve kent içi toplu taşımada kullanılan otobüsler yolculara hızlı bir şekilde seyahat imkanı sunsa da, her evin bir metro, tren veya tramvay istasyonuna ya da otobüs durağına direkt olarak bağlı olması mümkün değil. Suresh Prabhu, Hindistan Demiryolu Bakanı, Hindistan’da hafif raylı sistemlere olan talebi aktarırken “Çoklu ulaşım politikalarına ihtiyacımız var.” sözleri ile sadece tek ulaşım türünün yeterli olmadığını vurguladı.

Ayrıca, konuşmacılar insanları şahsi araçlarını evde bırakıp toplu taşımaya yönlendirebilmek için toplu taşımanın konfor ve kalitesinin arttırılması gerektiğini belirttiler. Şehirlerde otobüsler, hafif raylı sistemler ve bisiklet yolları gibi kaliteli sistemlerin yokluğunda insanların şahsi araçlarına yönelerek, sıkışık ve adaletsiz şehirler yarattıkları üstünde duruldu. Eğitimin bir başlangıç noktası olduğu, fakat verilen kararların başlangıçta sürdürülebilir hareketliliğe dönük olması gerektiği vurgulandı. Morten Kabell, Kopenhag Teknik ve Çevre İşleri Başkanı bu konudaki başarısını şu kelimelerle aktardı: “Kar yağdığında, bisiklet yollarını araç yollarından daha önce temizliyoruz. Bu durum, bisiklet ulaşımını uygun bir model olarak gördüğümüz konusunda net bir mesaj yolluyor.”

Konuşmalar sırasında liderler, toplu taşıma ve şehir sakinlerinin hayat kaliteleri arasındaki büyük ilişkiyi de öne çıkardılar. Suresh Prabhu, bu konudaki görüşlerini “Ulaşım profillerini değiştirmek sadece çevresel hedeflere ulaşmak için değil, ayrıca hayat kalitesini arttırabilmek için son derece önemli.” kelimeleri ile aktardı.

Yerel liderler ve yönetimlerin önlerindeki zorlu görev ise bu fikirleri bulundukları bölgedelerde harekete geçirmek. Ani Dasgupta, WRI Ross Sürdürülebilir Şehirler Merkezi Global Direktörü, bu konuda BRT gibi küresel örnekler vererek, şehirlerin en iyi yöntemleri paylaşmaları ve bu çözümleri yerel şartlara uygun hale getirerek en etkili sonuçlara alabileceklerini aktardı. Örneğin, Kopenhag politikalarını değiştirmeden Mumbai’de uygulamak başarılı bir girişim olmayacaktır.

Yerel çalışmalar ve hareketlerin önlerinde yatan büyük birer engel ise politik kapasiteleri. John A. Roome, Dünya Bankası İklim Değişimi Durdurma Çözümleri Üst Yöneticisi, bu konuya dair bir soru sordu;“Anahtar soru, sürdürülebilir politikalar için gerekli olan teknik kapasiteyi siyaseten/politik olarak nasıl yaratabiliriz?” Roome ayrıca, sivil toplumların yerel politik iklimlerle uzlaşamadığı durumlarda hata yapmalarının çok daha olası olduğunu ve yerel ihtiyaçlara dair çözümler üretmede başarısız olduklarını belirtti.

Şehirleri Geride Tutan Ne? Ulusal Hükümetler Neler Yapabilir?

İlk günün sabahı, ulusal hükümetlerin şehirlerin harekete geçmeleri konusunda nasıl yardımcı olabilecekleri konusundaki bir tartışmayla sona erdi. WRI Ross Merkezi’nden Holger Dalkmann bu konuda şu sözleri sarf etti: “Bu konu, ulusal seviyede fırsat veren şartlarla alakalı.” Eğer ulusal hükümetler, şehirleri ve yerel yönetimleri arsa değerleri veya arazi vergilerini arttırma gibi yöntemlerle kendi fonlarını yaratma konusunda teşvik ederlerse, şehirler bağımsız bir şekilde elde ettikleri bu imkanları sürdürülebilir ulaşım sistemlerine yatırabilirler. Ek olarak, ulusal hükümetler inşa kapasitesi ve kurumların verimli çalışmaları konusunda esas konumdalar. Gereğinden fazla ulusal hükümet, yerel yönetimleri teşvik eden birer kurum olmak yerine, bu yönetimler üstünde engelleyici rollere sahip. Bu durumun değişimleri kolaylaştırması için gelecekte değişmesi gerek.

 * Tunç Ekin Yavuz’un Türkçe’ye çevirdiği ve Ryan Winstead ile Alex Rogala’nın kaleme aldığı “Live from Transforming Transportation 2016: Meeting Our Global Commitments Will Require Disruptive Change” başlıklı yazının orijinaline TheCityFix.com’dan ulaşabilirsiniz.