Kalkınma Bakanlığı’nın hazırlamış olduğu 10. Kalkınma Planı (2014-2018) dahilinde; kapasite, finansman, sanayi, bina, ulaşım ve üretim enerji verimliliği için iyileştirilmesi planlanan konulardan.

Çalışmalar sürerken belki de en önemli noktalardan sayabileceğimiz işbirliği ve bilgilendirme adımları yetersiz kalıyor. Proje bilgilerinin toplandığı ortak bir platform olmadığı için farklı taraflar aynı çalışmaları farklı kurum ve kişiler ile yürütebiliyor ya da birbirini beslemesi gereken projeler birbirini takip edemiyor. Bu durum da, ironik bir şekilde enerji verimliliği konusunda enerji verimsizliğini meydana getiriyor.

Enerji verimliliğini Türkiye’de ele alan kurumlardan birisi olan WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler, konuyu ‘Binalarda Enerji Verimliliği’ alt başlığında inceliyor. Yurtdışındaki iyi örnekleri inceleyerek, bu örneklerin Türkiye’ye nasıl entegre edilebileceğini çalışırken; araştırmalar, farklı sektörlerle yapılan yüzyüze görüşmeler ve çalıştaylarla Türkiye’de mevcut durum analizi yapıyor. Birbirinden farklı zaman ve kurumlar tarafından yürütülmüş ve yürütülmekte olan projelerin haritalamasını yapıp boşluk ve gereklilik analizi çalışmalarını gerçekleştiriyor.

“Building Efficiency Accelerator (BEA)-Yuvarlak Masa Çalıştayı”

Bu kapsamda, her yıl düzenlediği Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu ile 20 Kasım 2015 tarihinde Türkiye’de bina verimliliği konusunda mevcut politika ihtiyaçları ve eksiklikleri hakkında uzmanlar tarafından görüş bildirilmesi ve Sustainable Energy for All girişimi dahilinde olan BEA projesi ve yerel yönetimlerle ilişkisinin konuşulması amacıyla bir yuvarlak masa çalıştayı düzenledi. Bu çalıştayda Johnson Control’ün geliştirdiği “binalarda enerji verimliliği politikalarının değerlendirilmesi” aracı ile katılımcılar tarafından aşağıdaki başlıklar için mevcut durum, önem ve zorluklar belirlendi.

•  Bina Sahibi ve Sakinleri ile İlgili Girişimler
•  Bina Enerji Kodları ve Ürün Standartları
•  Bina Verimliliği Hedefleri
•  Performans Bilgilendirme ve Sertifikalandırma
•  Finansman ve Teşvikler
•  Kamu Önderliğindeki Programlar
•  Teknik ve Mali Hizmet Kapasitesinin Geliştirilmesi
•  Altyapı ile İlgili Yapılacaklar

Farklı sektörlerden gelen katılımcılar tarafından uzun vadede binalarda enerji verimliliği politikalarının geliştirilmesi için en önemli olarak belirlenen başlıklar ‘Bina Verimliliği Hedefleri’ ve ‘Finansman ve Teşvikler’ seçilirken, en zor olarak belirlenenler ise ‘Bina Sahibi ve Sakinleri ile İlgili Girişimler‘ ve ‘Altyapı ile İlgili Yapılacaklar’dır.

“BUILD UPON – Ulusal Renovasyon Stratejisi için Politika Geliştirme Çalıştayı”

Binalarda enerji verimliliğine dair çalışma yapan bir diğer kuruluş ise ÇEDBİK. Aynı zamanda da Build Upon Projesi Türkiye yürütücüsü olan ÇEDBİK, organizasyon partneri WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler ile birlikte Türkiye’de mevcut binaların enerji verimliliği renovasyonu mevzuatını değerlendirmek ve geliştirmek üzere 12 Nisan 2016 tarihinde bir çalıştay gerçekleştirdi. Merkezi-yerel yönetim, akademi, STK, finans, enerji ve diğer kamu sektörlerinden katılımcılarla gerçekleştirilen toplantıda beş konu başlığı altında (Politika&Düzenleme, Teknik Kapasite, Finans, Farkındalık ve İdari Yapı) mevcut durum, iyi örnekler ve çözüm önerileri konuşuldu.  Bu beş konu başlığı çerçevesinde öne çıkan konular ise;

• Politika ve Düzenlemeler; yaptırım ve teşviklerin, strateji ve planların uygulanabilirliği, mevzuatların birbirleriyle uyumu konuşulurken, Enerji Verimliliği Strateji Belgesi, Enerji Verimliliği Direktifi Madde 4, BEP-TR, EKB, TS 825, Isı Pay Ölçer Kanunu, LEED, BREAM kılavuz ve sertifikarı gündeme getirildi.
• Teknik Kapasite; tipoloji çalışmalarının ve binaların monitörize edilmesi gerekliliği, bina kullanıcı davranışlarının ve kentsel dönüşümün etkisi tartışıldı.
• Finans; IPA I ve II destekleri, enerji verimli hale getirilen binalardan kazanılan mali değerlerin duyurulmasının teşvik yaratacağı düşünüldü. Bankalar tarafından yürütülen enerji verimliliği projelerine değinilirken, bireysel kredi ve toplu yapı yönetimi kredileri konuşuldu.
• Farkındalık; kullanıcıların enerji verimliliği konusunda bilinçlendirilerek binalarda enerji verimliliğine dikkat çekilebileceği, ayrıca bilinç oluşturma adına eğitim, kampanya gibi çalışmalar yürütüldüğü ve devam ettirileceğine değinildi.
• İdari yapılanma; Farklı kurum ve kuruluşların aynı işleri yürütmesinin önüne geçilmesi için iletişim ve koordinasyonun önemine dikkat çekilirken, çalışmaların sürekliliği için bir çalışmanın çıktısının bir diğer çalışmanın girdisinin olabileceği belirtildi.

Türkiye’de ve dünyada bu alanda yapılan ve örnek teşkil edebileceğini düşündüğümüz pek çok proje, çalıştay, girişim bulunuyor. Bu tür çalışmaların derlenip toparlandığı bir ortak platformun oluşturulması konu hakkında çalışan kişilerin iş yükü ve zamanı açısından kazanç sağlarken, çalışmaların sürdürülebilir ve ilişkili olmasını sağlayarak verimliliği arttırır. Birleşmiş Milletler’in yürütmekte olduğu Sustainable for All platformunun BEA projesi de bina verimliliği projelerine teknik destek dışında projelerin koordinasyonu için eylemlerin izlenmesi, temin edilen bilgi ve dökümanların paylaşılması gibi desteklerde bulunmaktadır.

‘Herkes İçin Kaliteli Yaşama Olanak Tanıyan Bir Yapılı Çevre Hayal Edin’ sloganıyla yola çıkan proje, AB Enerji Verimliliği Direktifi 4. Makalesini esas alıyor. Bu makalede özetle; üye ülkelerin mevcut kamusal ve özel binaların iyileştirilmesi amacıyla uzun vadeli finansal kaynak bulma stratejilerini ve bu doğrultuda gerekli adımları atmaları önemle vurgulanıyor.

Bölgesel ve ulusal çapta yürütülecek proje süresince Çevre Dostu Yeşil Binalar Derneği (ÇEDBİK), Türkiye’deki mevcut binalardan optimum maliyetle %75’e varan oranlarda enerji tasarrufu sağlanabilmesi amacıyla binaların ‘derin iyileştirme’ye tabi tutulmasının yolunu açacak olan çözümlerin ortaya konması, finansal kaynakların bulunması ve yerel bir iş birliği ağı yaratılması konularında öncülük edecek. Bu kapsamda, kamu kurum ve kuruluşları başta olmak üzere, finans ve iş dünyası, üniversiteler, medya, STK’lar ve derneklerle enerji verimliliği algısının yaygınlaştırılması ve binaların iyileştirilmesi konusunda gereken adımların atılması için ortak etkinlikler düzenlenecek.

Mart 2017’ye kadar ÇEDBİK öncülüğünde gerçekleşecek olan etkinliklerle; mevcut binaların nasıl enerji verimli hale getirilebileceği, bu konudaki yasal ve ekonomik engeller ile bunları aşmak için gerçekleştirilebilecek girişimler tartışılarak bir bilgi tabanı oluşturulmaya çalışılacak. Bunun yanı sıra, diğer 13 ülkenin geçmiş iyileştirme deneyimleri paylaşılarak öğrenilen bilgiler Türkiye şartlarına uyarlanacak. Bunlara ek olarak, Renowiki adlı bir yazılımla bilgi ve iletişim ağı kurularak, ulusal ve bölgesel düzeyde tüm uzmanların, finans kuruluşlarının, iş dünyasının, kamu kuruluşlarının, medyanın, akademinin ve STK’ların birbirine kolay erişeceği ve bilgi paylaşacağı bir online platform yaratılacak. Böylece bu 2 sene sonunda, ulusal çapta stratejilerin tartışılmış olduğu bir ortamda, içinde finansal kaynakların da bulunduğu bir iş birliği ağı ve bölgesel ölçekte binaların iyileştirilmesi için elini taşın altına koymaya hazır bir paydaş topluluğu yaratılması hedefleniyor. Projenin sonraki aşamalarında ise tahmin edileceği üzere, bu bilgi birikiminden ve ağlardan yararlanılarak binaların iyileştirilmesi için gerekli adımların atılmaya başlanması planlanıyor.

ÇEDBİK olarak bu bağlamda ilk etkinliğimizi Ağustos ayı içerisinde YEM’in ev sahipliğinde gerçekleştirdik. Yukarıda sayılanpaydaş kategorilerinden ikişer katılımcıyla bir yuvarlak masa toplantısı düzenleyerek Türkiye’nin mevcut bina stoğunun iyileştirilmesini tartıştığımız bu toplantının sonuçlarını rapor halinde paylaştık. Toplantıda ayrıca, hazırladığımız paydaş haritalarıyla ilgili katılımcılardan değerlendirme alarak bu haritaları güncelledik.

Ülkemizin ve dünyanın geleceğini ilgilendiren böylesine önemli bir konuda iş birliği içinde çalışabilmek ve yararlı sonuçlar alabilmek umuduyla hepinizi selamlarım.

Yaşanan ekolojik ve kentsel sorunlar karşısında ekolojik mimarinin gelişmesi de aynı döneme rastlıyor. Doğayla uyumlu yapılar günümüzde sürdürülebilir, ekolojik, yeşil, çevre dostu gibi pek çok isim altında karşımıza çıkıyor. Bu yapıları arazi seçiminden başlayarak yaşam döngüsü çerçevesinde değerlendirilen, bütüncül bir anlayışla, sosyal ve çevresel sorumluluk ile tasarlanan, iklim verilerine ve o yere özgü koşullara uygun, ihtiyacı kadar tüketen, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmiş, doğal ve atık üretmeyen malzemelerin kullanıldığı katılımı teşvik eden, ekosistemlere duyarlı yapılar olarak tarif edebiliriz.

20-21 Şubat tarihlerinde Çevre Dostu Yeşil Binalar Derneği (ÇEDBİK) tarafından yeşil dönüşüme liderlik etmek amacıyla “3. Yeşil Binalar Zirvesi” düzenlendi. “Sürdürülebilirlik-sınırları aşmak” temasıyla düzenlenen etkinliğin hedefi yukarıda bahsedilen ekolojik ve kentsel sorunlara bir çözüm önerisi yaratmak. Enerji verimliliğine odaklanan zirvede üzerinde durulan konular ise hızla yükselen nüfus artış oranı, kısıtlı enerji kaynakları, ekonomik alanda yaşanan rekabetin kaynakların verimli kullanılmasını gerektirmesi ve küresel ısınmaya yönelik etkin çözümlerin geliştirilmesi gerektiği. Türkiye’nin enerji konusunda %78 oranla dışa bağımlı olduğunun ve bu kaynakların çoğunluğunu da fosil kaynakların oluşturduğunun altını çizerek, yeşil bina sistemlerine geçmenin önemi üzerinde duruldu. Zirvenin ikinci gününde ele alınan başlıklardan olan “Sürdürülebilir Bina Değerlendirme Sistemleri” kapsamında ise, küresel bina değerlendirme sertifikaları yanında yerel bir sertifika sisteminin geliştirilip geliştirilemeyeceği de ele alındı.

Yapıların çevresel etkilerinin objektif ve somut olarak ortaya konmasında yeşil bina değerlendirme sistemleri ve sertifika programlarının önemli rolü vardır. Bu amaçla geliştirilen sertifika programları yapı sektörünün çevre üzerindeki yıkıcı etkilerini önlemede önemli adımlar atılmasını sağladı. İngiltere’de, 1990 yılında Yapı Araştırma Kurumu (BRE) tarafından ortaya konan Yapı Araştırma Kurumu Çevresel Değerlendirme Metodu (BREEAM) bu programların ilki. Bu metodu LEED (ABD), SBTool (Uluslar arası), EcoProfile (Norveç), PromisE (Finlandiya), Green Mark for Buildings (Singapur), HK-BEAM ve CEPAS (Hong Kong), Green Star (Avustralya), SBAT (Güney Africa), CASBEE (Japonya) ve Environmental Status (İşveç) gibi çok sayıda metot izledi.

LEED ve BREEAM yeşil binaların yapılmasında ve tanınmasında dünyada en çok tanınan, kullanılan ve en detaylı “yeşil” bina sertifika sistemleridir. Her iki sistem de yeşil binaların tanımlanması için bir dizi kriterler listesi oluşturuyor. Bu bağlamda bu sistemler büyük ölçüde hem yeşil binaların algılanmasında farkındalığın yaratılması hem de çoklukla kullanılarak sürdürülebilirliğin temel kriterini sağlayan binaların tanınmasına neden oluyor.

LEED VE BREEAM SERTİFİKA SİSTEMLERİNİN TÜRKİYE’DE UYGULANABİLİRLİĞİ

LEED ve BREEAM sertifika sistemleri, temelde aynı düşünceyle ortaya çıkmalarına rağmen farklı ülkelerde geliştirildikleri için değerlendirmelerde farklı ölçütler kullanılıyor. BREEAM sertifika sisteminin bol yağış alan ve yeşil alanı diğer bölgelere göre daha fazla yer kapladığı İngiltere’de ortaya çıkmasından dolayı yeşil alan ve su tasarruflu peyzaj kullanımına dikkat çekmediği, Amerika’da yayımlanan LEED sertifika sisteminde ise NOx ve CO2 salımlarının azaltılmasına yönelik bir çalışma olmadığı görülüyor.

Ülkemiz genelinde yurtdışı sertifikaların pahalı olmasından ve süreç içerisinde yoğun bir bürokrasi söz konusu olduğundan uluslararası sertifikalara uygun bina yapımı daha zordur. Yerel değerlerin dikkatten kaçtığı düşünüldüğü için de Türkiye’ye özel sertifika sistemlerinin ve standartların oluşturulması önem kazandı. Bu amaçla farklı bakanlıklar, kurum ve kuruluşlar, enerji, iklim değişimi, yeşil bina sertifikası gibi konularda çalışmalar yürütüyor.

Türkiye’de enerjinin etkin kullanılması, israfının önlenmesi, enerji maliyetlerinin azaltılması, çevrenin korunması ve enerji kaynaklarının ve enerjinin kullanımında verimliliğin artırılması için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2 Mayıs 2007 tarihinde Enerji Verimliliği Yasası ve sonrasında Bayındırlık Bakanlığı’nın 5 Aralık 2008 tarihli Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği yayımlandı [1].
Bunun dışında sürdürülebilir turizm kapsamında, çevrenin korunması, çevre bilincinin geliştirilmesi, turistik tesislerin çevreye olan olumlu katkılarının teşvik edilmesi ve özendirilmesi amacıyla, çevreye duyarlı konaklama tesislerinin sınıflandırılmasına ve belgelendirilmesine ilişkin usul ve esasları içeren “Çevreye Duyarlı Konaklama Tesisi Belgesi” düzenlendi. Belge ile Kültür ve Turizm Bakanlığından “Turizm İşletmesi Belgesi” sahibi tesislerin, “Çevreye Duyarlı Konaklama Tesisi Belgesi” ne başvurarak sürdürülebilir ve enerji tasarrufu sağlayan turizm işletmeciliğine geçmeleri bekleniyor [2].

Türk Standartları Enstitüsü de Türkiye’de yeşil binalara yönelik standartlar belirlemeye çalışan bir diğer kurum. Yeşil Bina Sertifikası hazırlayan kurum, bu sertifika ile daha ekonomik bir belge sahibi olunabileceğini belirtiyor.
Alanında ulusal ve uluslararası gelişmeleri takip eden bir diğer kurum da Çevre Dostu Yeşil Binalar Derneği (ÇEDBİK). Bina Kodu ve Sertifikasyon Komitesi, ülkemizde önemli bir boşluğu doldurmak amacıyla, alanında uzman isimlerin katılımıyla ulusal koşullara uygun bir değerlendirme sistemi oluşturmak için çalışıyor.
Bu konuda çalışma yürüten bir diğer kurum da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Bakanlık ulusal yeşil bina sertifikası üzerinde çalışmalarını sürdürüyor. Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınmasına destek vermeyi amaçlayan, 100’ün üzerinde akademisyen, enstitü temsilcisi, şirket ve STK’nın katılımıyla şekillenen ve pilot proje çalışmaları devam eden Yeşil Bina Sertifika Sistemine dair detaylar da Yeşil Binalar Zirvesi’nde açıklandı. Bunun yanında Bakanlık, 2011-2023 dönemini kapsayacak İklim Değişikliği Eylem Planı’nda da inşaat sektöründe yaşanan talep artışı nedeniyle özellikle enerji verimliliği konusunun ivedilikle dikkate alınması gerektiği belirtiliyor. Türkiye açısından gündemde kentsel dönüşüm gibi bir konunun olması da bir fırsat olarak değerlendiriliyor.
Türkiye’nin kendi yeşil bina değerlendirme sistemini çıkarması yönünde çalışmalar başladı, ancak oluşturulacak sistemin geçerliliğini koruyabilmesi için devamlı olarak yenilenmesi ve tanıtılması gerekiyor. Sertifika oluşturma hususunda, LEED ve BREEAM güvenilir bir yol haritası sunuyor. Ancak, bu sertifikaların mevcut durumlarıyla, Türkiye’nin yapı sektörüne etkileri minimum olacaktır. Türkiye’de, uluslararası standartlara uygun, yerel değerleri gözeten ve kabul görecek bir sertifika sisteminin oluşturulması bu açıdan son derece önemli.

[1] Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği (2008) Sayı:27075, Resmi Gazete.
Enerji Verimliliği Yasası (2007) Sayı:5627, Resmi Gazete.

[2] Çevreye Duyarlı Konaklama Tesisi Belgesi Tebliği (2008) Sayı: 27005, Resmi Gazete.