Habitat III – TheCityFix Turkiye

Türkiye ve şehircilik zorlu bir yıl geçirdi*

Arzu Tekir — Wed, 08 Feb 2017 11:41:07 +0000

WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler Direktörü Arzu Tekir, KSS Türkiye Dergisi için şehircilik özelinde 2016′yı ve sürdürülebilir şehirler için öncelikli olarak ele alınması gereken konuları ele aldı.

Şehircilik alanında ‘sorumlu’ bir yıl geçirdi mi Türkiye? Yıl sonu karnesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

2016 yılı, terörün can yakan sonuçlarına sıkça tanık olduğumuz oldukça acı bir yıl oldu. Kent yönetimlerinde ve bakanlıklarda darbe girişimi sonrasında idari kadrolarda değişiklikler yapıldı. Tüm bunların yanı sıra mültecilerin barınma ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanması kent yönetimlerimizin gündeminde ağırlıklı bir şekilde yer aldı. Bu açıdan önceki yıllarla kıyaslayıp, bir değerlendirme yapmak biraz zor.

Türkiye şehircilik alanında oldukça ‘zorlu’ bir yıl geçirdi demek sanırım daha doğru olur.

Tüm olumsuzluklara rağmen bakanlıklar, kent yönetimleri, sivil toplum kuruluşları tarafından ülkemizde çok kıymetli çalışmalar yürütüldü. Örneğin İstanbul Büyükşehir Belediyesi ‘Akıllı İstanbul’ projesini başlattı. Proje kapsamında iki yüz yetmiş paydaş belirlendi ve bu paydaşlarla üç saati bulan kapsamlı mülakatlar akabinde anket çalışmaları yapıldı. Paydaşlardan biri olarak çıkacak sonuçları merakla bekliyoruz.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2015 yılı sonunda şehir içi yollarda bisiklet yolları, bisiklet istasyonları ve bisiklet park yerleri tasarımına ve yapımına dair yönetmelik yayımlamıştı. Bakanlık yetkilileri, yönetmelik kapsamında örnek bir projenin tasarımı ve planlanması için Adana ilinin Yüreğir merkez ilçesini seçti. Bunun akabinde, kent yönetimlerinden bakanlığa iletilen bisiklet yolu proje önerilerinin, yerelde Çevre İl Müdürlüğü uzmanlarınca ön incelemeden geçmesine karar verdi. Ekibimiz bakanlıktan katılan uzmanlarla birlikte çalışmalar yürüttü; dokuz kilometrelik pilot hattın tasarımı ve planlamasını tamamladık ve bakanlığın çevre il müdürlüklerinden gelen iki yüz uzmanına bisikletli ulaşımın tasarımı ve planlanması eğitimi verdik.

Kentsel dönüşüm projeleri şehirlerimizde hız kesmeden devam etti. Kentsel dönüşümü, ülkemizdeki bina stokunu enerji verimli hale getirmek ve yenilenen mahallelerin toplumun farklı kesimlerinin de ihtiyaçlarını gözetecek şekilde, ‘insan odaklı’ tasarlanması için bir fırsat olarak görüyoruz. Binalarda enerji verimliliği konusunda da Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Birleşmiş Milletler’in Herkes için Sürdürülebilir Enerji girişimine Türkiye’den seçilen tek şehir oldu. Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, önümüzdeki aylarda proje kapsamında belirlenen bir kamu binasını pilot proje olarak enerji verimli hale getirirken bir yandan da konu özelinde politika geliştirecek. Biz de teknik destek veriyoruz. Bu projede bakanlıklardan, özel sektör kurtuluşlarından, üniversitelerden, yerel kamu kurumlarından katılan temsilcilerinden geniş bir danışma kurulu oluşturduk. Projenin her aşamasında kurul üyeleri bilgilendirilecekler, değerlendirme, görüş ve önerilerini dikkate alarak politika geliştirmeye çalışacağız. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Enerji Verimliliği Eylem Planları çalışmalarına önemli katkı sağlayacağımızı umuyoruz.

Kentlerin yaşanabilir alanlara dönüşmesi fikrine ve buna yönelik uygulamalara, kenti oluşturan bireylerin katılımı ne ölçüde? Paydaş ilişkileri kurulabiliyor mu?

Kentlerimizin bazılarında kent konseylerinin başarılı çalışmalar yaptıklarını gözlemliyoruz. Kent konseylerini belediyelerin çalışmalarını doğru yönlendirmek için halkın görüşlerini toplayabilecekleri bir platform olarak görebiliriz. Bursa’nın Nilüfer Kent Konseyi, İstanbul Adalar Kent Konseyi buna iyi örnek teşkil ederken; kimi şehirlerimizde hiç görmüyoruz.

Kent konseylerinin yanı sıra, çeşitli belediyeler konusuna göre kendi platformlarını kurabiliyor. Örneğin Kadıköy Belediyesi çatısı altında Tasarım Atölyesi Kadıköy, Kadıköy Akademi’yi görürken Esenler Belediyesi çatısı altında Şehir Düşünce Merkezi’ni görüyoruz. Bu platformlar, ilgi duyan herkesi gruba kabul ederken geniş kitlelere ulaşmak için yayınlar hazırlıyor ve toplantılar gerçekleştiriyor.

İzmir Büyükşehir Belediyesi hâlihazırda İzmir Tarih Projesi kapsamında fonksiyonlarına göre on dokuz alt bölgeye ayrılmış ve yaklaşık iki yüz elli futbol sahası büyüklüğünde alana sahip Tarihi Kemeraltı Bölgesi’ni yeniliyor. İzmirlilerin tarihle ilişkisini güçlendirirken, bölgede hızlı kentleşmeye bağlı gelişen olumsuzlukları gidermeye çalışıyor. Projede katılımcılığa önem veren yetkililer, farklı paydaşların da görüşlerini alarak bölgeye kapsamlı, bütüncül ve sistematik bir yaklaşım ile insan odaklı bir alan yaratmayı hedefliyor.

Biraz önce bahsettiğim İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yürüttüğü ‘Akıllı İstanbul’ projesi kapsamında yüz yetmiş iç paydaş, yüz dış paydaş belirlendi. Projenin yönetimini üstlenen konsorsiyum lideri ISBAK tarafından ve çok yoğun zaman ayrıldı paydaşların görüş ve önerilerini almak için.

Yine İstanbul’da İETT İşletmeleri Genel Müdürlüğü Akıllı Ulaşım Sistemleri Ortak Akıl Konferansı düzenlendi. Akıllı ulaşım stratejisi ve vizyonu belirlenmesi amacıyla düzenlenen bu toplantılara pek çok sektörden ilgili paydaş davet edildi. Bir sivil toplum kuruluşu olarak bu paydaş toplantılarına davet ediliyoruz ve katkıda bulunuyoruz.

Ayrıca kendi projelerimizde de düzenlediğimiz bire bir görüşmeler ve çalıştaylar ile farklı sektörlerden kurum ve kişilerin görüşlerini topluyoruz. Bu görüşleri, analizlerimiz ve saha çalışmalarımızla birlikte bir rapor haline getirerek proje sonucunda ilgili mercilere sunuyoruz.

“Eski alışkanlıklar ile dünyayı korumak mümkün değil!”

WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler, Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu 2016’yı gerçekleştirdi. Sempozyumdan geriye kalanlar neler oldu?

Bu yıl özellikle ülkemizin de imza attığı Paris İklim Değişikliği Anlaşması, Brezilya Yol Güvenliği Deklarasyonu ve Sürdürülebilir Kalkınma Hedefl eri gibi küresel taahhütlerin yerelde nasıl uygulamaya geçirileceğine değindik. Birbirinden kıymetli, alanında uzman isimler ufuk açıcı tartışmalar gerçekleştirdi. Konuşmacılarımız, çok açık bir şekilde artık eski alışkanlıklarımız ile dünyamızı olduğu haliyle korumamızın mümkün olmadığını ortaya koydu. Kentleri planlarken otomobil ve fosil yakıta bir alternatif geliştirilmediği takdirde ülkemizin olduğu kadar dünyamızı da tehdit altında bırakıyoruz.

Ülke olarak iklim değişikliği konusunda en acil eylem olaraksa, kömürlü termik santrallere alternatif çözümler geliştirilmesi gerektiği tartışıldı. Portland şehrini nasıl dönüştürdüğünü anlatan eski belediye başkanı Sam Adams, kamu ve özel sektör iş birliğinin özellikle altını çizdi. Planlarını geliştirirken ekibiyle performans hedefl erini belirlediklerini ve çalışmaları boyunca bu hedefl eri ve başarı göstergelerini yakından takip ettiklerini anlattı. Prof. Dr. Levent Kurnaz bireyler ve devletler olarak sıcaklık artışından çok etkileneceğimizi anlattı. ‘Fosil yakıtları terk etmeyeceğiniz bir politika izlemeyecekseniz ülkenin ve dünyanın geleceğini tehlikeye atıyorsunuz demektir’ sözleri aklımda kaldı.

“Oldu bittiye getirmek değil, en başından halkın görüşlerini almak gerekiyor!”

2017’de, yaşanabilir/ sorumlu şehirleri var edebilmek adına öncelikli olarak nelerin konuşulması gerekecek? Hangi konularda eylem planları oluşturulmalı ve uygulanmalı?

Sosyal medyanın artık belediyeler üstünde önemli bir etkisi var. Çünkü halk tepkisini doğrudan bu mecralardan herkesin göreceği şekilde paylaşıyor. Yerel yönetim temsilcileri ile yaptığımız görüşmelerde sosyal medyada halktan aldıkları tepki doğrultusunda çalışmalarına nasıl yön verdiklerini dinliyoruz. Vatandaşlarımız şehirlerini sahiplenmeli, daha yaşanır hale getirmek için yerel yönetime taleplerini iletmekten çekinmemeli.

Yerel yönetimlerin de iletişim kanallarını açık tutması ve vatandaşların istek ve taleplerini değerlendirirken, başlatılan projelerin amacı, sonucu, maliyeti, kazanımları vs. detayları açıkça paylaşabilmeli. Bu sayede vatandaş desteğini almaları mümkün.

Toplumların alışık olmadıkları yeni bir fikre ya da uygulamaya genelde direnç gösterme eğilimleri var. Bununla ilgili pek çok örnek var, birini paylaşmak isterim; 1997 yılında dönemin belediye başkanı, Belçika’nın şehirlerinden Gent’in kent merkezini yayalaştırarak araçlardan arındırmak istediğinde bölge esnafından zarf içinde kurşun almıştı. Şimdiki dönemin belediye başkanıysa, aynı bölgeye araç girişine izin verdiği durumda, bir kurşunun da kendisinin beklemesi gerektiğini belirtiyor.

Benzer bir tepki İstanbul’un Tarihi Yarımada’sı yayalaştırılmadan önce de gözlenmişti. 2013 yılında yaptığımız bir araştırma bölge halkının ve esnafın yayalaştırma projesinden yüzde seksen oranında memnun olduğunu, hatta yayalaştırma sonrasında esnafın cirosunun yüzde yirmi beş artış gösterdiğini ortaya koydu. Burada önemli olan, işi oldu bittiye getirmek yerine daha en başında halkın da görüşlerini, beklentilerini alarak desteklerini kazanmak. Daha da önemlisi yapılacak çalışma ile kazanımları konusunda vatandaşların doğru bilgilendirilmeleri gerekiyor.

‘Herkes için Sürdürülebilir Şehirler’e sahip olmak istiyorsak, HABITAT III konferansının önemli çıktılarından biri olan ve kentlerimize yirmi yıllık bir yol haritası sunan ‘Yeni Kent Gündemi’ni kentlerimizin gündemine almak zorundayız. Eğer herkes için sürdürülebilir ve yaşanabilir şehirlere sahip olmak istiyorsak,

Köklü bir değişimi getirecek bir vizyon geliştirmeliyiz,
Öncelikleri belirlemeliyiz. Kentlerin her şeyi aynı anda yapamayacağı ortada, o yüzden temel müdahale alanlarına odaklanmalıyız,
Sonuç odaklı hareket edip sürekli ölçüm yaparak değişimin mümkün olduğunu gösterebiliriz,
Yerel ve küresel platformlar, sivil toplum kuruluşları ile iş birliği kurmalıyız,
Hemen harekete geçmeliyiz.

* Arzu Tekir ile yapılan bu röportaj, KSS Türkiye Dergisi’nin Ocak-Şubat-Mart 2017 tarihli 28. sayısında yayınlanmıştır.

Transforming Transportation: Küresel Hedeflerden Yerel Eylemlere*

Tunç Ekin Yavuz — Wed, 13 Jan 2016 14:30:04 +0000

Geçtiğimiz yıl, iklim değişimi, sürdürülebilir kalkınma ve yol güvenliği gibi kritik konularda önemli küresel taahhütlere şahitlik ettik. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri’nin kabulunden, Brasilia Yol Güvenliği Deklarasyonu’na ve COP 21 zirvesinde varılan anlaşmaya, bu taahhütler — Dünya Bankası’nın 2020’ye kadar iklim değişimi alanındaki bütçesini üçte biri oranında arttırmayı kabul etmesi de dahil olmak üzere — gelecek 15 yıl için net uluslararası hedefler sunuyor.

Ancak, bu küresel hedefleri verimli hareketler ve dünyanın farklı yerlerindeki insanlar için somut faydaya çevirmek büyük bir emek gerektiriyor. Farklı süreçlerin ve girişimlerin küresel, bölgesel, ulusal ve yerel seviyelerde aynı doğrultuda olmaları ve uygulamalardan sorumlu ulusal ve yerel yetkililerin desteği gerekiyor.

Çözüm olarak Ulaşım

Ulaşım, sadece iklim ve sürdürülebilirlik ile olan bağları nedeniyle değil, çözümün de büyük bir parçası olduğu bu taahhütlerin kalbinde yer alıyor.

Her şeyin normal olduğu bir senaryoda, enerji kaynaklı sera gazı salınımlarının toplam salınıma oranının 2050’ye kadar %23’ten %33’e yükselmesi bekleniyor. Yine 2050’ye kadar özel araçlar sayısının üç katına çıkarak iki milyar üstünde bir sayıya ulaşacağı, ağır vasıtalar ile gerçekleştirilen nakliyelinin iki katına çıkacağı ve hava ulaşımının kendini dört katına varacağı öngörülüyor.

Ayrıca, %90’ı düşük gelirli ülkelerde olmak üzere, karayollarında yılda 1.25 milyon hayatını kaybediyor.

Buna rağmen, karayollarından; demir ve deniz yollarına, metrolara, banliyö trenlerine ve kent içi otobüslere doğru yapılabilecek kapsamlı bir yönelme ile şehir merkezlerinde oldukça geniş bir etki yaratılabilir. Toplu taşıma; sera gazı salınımlarını ve enerji kullanımlarını düşürür, sıkışıklılık ve kirliliği azaltır, yolları daha güvenli hale getirir ve ihtiyacı olan kesimlerin mal ve hizmetlere ulaşımını kolaylaştırır.

Örneğin, Mexico City’nin Metrobüs sistemi günde 150.000 kişisel araç yolculuğunun yanında, yılda 122.000 ton CO2 salımını ve şehrin sakinlerinin diğer kirletici maddelerle etkileşmesini engelliyor. Sistemin Linha 4 hattı, WRI Ross Sürdürülebilir Şehirler Merkezi ve FIA Vakfı arasında kurulan yeni bir partnerliğin hedefi olan; yayaların, bisikletlerin, arabaların ve otobüslerin aynı yolda rahatlıkla ve güvenle yolculuk edinmesi amaçlayan bir “tam cadde” projesinin bir parçası.

Hindistan’ın yeni verimli demiryolları Yeni Delhi, Mumbai ve Kolkata’nın finansal bölgelerini bir araya bağlıyor. Yeni hatlar, 178 yüksek güçlü elektrik lokomatif ve 10.000 vagon ile 2042’ye kadar 67 milyon ton CO2 salınımının azaltılmasına katkı sağlayacak.

Benzer şekilde, iklim değişiminin getirdiği sonuçlara uyum sağlayabilen esnek ulaşım yöntemlerine yatırım yaparak, hareketlilik ve bağlılık arttırabilir. Doğal afetlerde ise bu yeni yöntemler uyum sağlayarak afetlerin etkilerini minimize edebilir.

Taahhütleri Etkilemek

2015 içerisinde ulaşım konusunda ciddi taahhütler verildi. COP 21 Paris Antlaşmasına ek olarak ülkeler ulusal iklim planlarını ve önerilerini sundular. Bu önerilerin %61’inden fazlası, ulaşım kaynaklı gaz salınımların azaltılmasına yönelikti. Kasım 2015’te yayınlanan Brasilia Yol Güvenliği Deklarasyonu, uluslararası toplumun Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 3.6’ya —2020’ye kadar karayollarında yaşanan kaza kaynaklı ölümleri yarı yarıya azaltmayı amaçlayan madde — olan bağlılığını gösterdi.

Şimdi görev, bu taahhütleri yerine getirmek için ulaşım topluluğunda.

İlk aşamada, kısa sürede uygulanabilinecek iki farklı eylem akla geliyor. Birincisi, küresel taahhütlerin; yerel, bölgesel ve sektörel seviyelerdeki diğer girişimlerle birlikte çalışmasının sağlanması. Örneğin, Lima-Paris Eylem Ajandası (LPAA) tarafından COP çatısı altında ulusal taahhütler içeren 15 farklı bağımsız girişim başlatıldı. Önümüzdeki Mayıs Washington DC’de gerçekleşecek olan İklim Eylem Zirvesi, ulaşım camiasını bir araya getirme konusunda etkili olacak.

İkincisi, ulusal seviyelerde verilen taahhütlerin gerçekleşmelerini takip edecek birleşik bir çerçeve oluşturmak. Bu çerçeve, bu yıl içerisinde BM Habitat tarafından düzenlenecek olan Habitat III zirvesi için momentum yaratmada önemli bir adım olacaktır.

Aslında, bu eylemlerin çoğu şehirlerde gerçekleşerek küresel hedefler yerel somut çözümlere dönüşecek. Bu yüzden ulaşım camiası, yerel otoritelere, şehir planlamacılara ve diğer kent içi paydaşlara yardım etmeye odaklanarak, onların ulusal hedeflere ulaşmalarına yardımcı olmalı.

Transforming Transportation

Transforming Transportation 2016 bu hedefleri hayata geçirme noktasında önemli bir rol oynayacak. 14-15 Ocak tarihlerinde Washington DC’de gerçekleşecek konferans, canlı yayınlarla dünyanın farklı yerlerinden yerel ve ulusal hükümet temsilcilerini, uluslararası finansal ve araştırma enstitülerini, sivil toplumu ve ulaşım camiasının temsilcilerini ulaşım, sürdürebilir kalkınma ve şehir başlıklarını tartışmak için bir araya getirecek.

Konferans, ulaşım sektörün ve şehirlerin sürdürebilir kalkınma politikalarını uygularken karşılaşabilecekleri zorluklar ve fırsatlar üzerine odaklanacak. Küresel hedefleri detaylı ve yatırıma değer projelere dönüştürme konusunda en yenilikçi ve pratik yöntemlerin aranacağı toplantı, değişik ulaşım türleri ve sektörler arasında ortak çalışmayı arttırmayı hedefliyor.

Sürdürülebilir ulaşım türlerine geçişte bizleri uzun bir yol bekliyor. Umarız ki, tartışmalarda bizlere katılır ve ulaşımı sürdürülebilir büyüme için bir motora çevirme konusunda yardım edersiniz.

*Tunç Ekin Yavuz’un Türkçe’ye çevirdiği ve Holger Dalkmann ile Pierre Guislain’in birlikte kaleme aldığı “Transforming Transportation: From Global Targets to Local Action” başlıklı yazının orijinaline TheCityFix.com’dan ulaşabilirsiniz.