Oyunlar, günümüzün en çok üstünde durulması gereken konularından biri olan kentsel gelişim adına, anlamlı ve beceri geliştirici diyaloglar oluşturmak için yararlı bir platform oluşturmaktadır. Simülasyonlar, role girme oyunları ve hatta LEGO blokları aracılığıyla etkileşimli kentsel gelişim ve planlama oyunları eğlenceli ve cazip hale getirilerek paydaş ve farklı grupları bir araya toplamak için kullanılabilir. Bu oyunlar, resmi toplantılarda sıkça meydana gelen gergin atmosferi ortadan kaldırarak, katılımcıların birbirleriyle daha rahat iletişim kurmasını sağlar ve farklı kalkınma yöntemlerinin gözden geçirilmesine yardımcı olur.

Oyunlar, karmaşık ve ilk görüşte aşılamaz gibi gelen sorunları küçültmeye ve daha anlaşılır hale gelene kadar parçalayarak basitleştirmeyi sağlar. Ayrıca, role girmeyi gerektiren oyunlar katılımcıları kendikonfor alanlanlarından dışarı çıkmaya zorlayarak farklı bakış açılarındaki problemleri görmelerine ve anlamalarına yardımcı olur. Normalde gözardı edilebilecek bir bisiklet kullanıcısının deneyimlerini paylaşarak katılımcılarda farklı bakış açıları oluşturması buna örnek olabilir.

Oyunların değerini kabul eden Birleşmiş Milletler; Minecraft yapımcıları, Urban Land Institute, MIT ve sayısız başka kurumla iş birliği yaptı, her yaştan ve her kökenden paydaş arasındaki öğrenme ve karar verme yollarını kolaylaştırmak için öğretici ve etkileşimli oyunlar geliştirildi.

Meksika ve Türkiye’de Toplu Taşıma Odaklı Gelişim Oyunları

Geçtiğimiz günlerde, WRI Ross for Sustaiable Cities Center’ın Meksika ofisi bir role girme oyunu geliştirdi. Legolardan hazırlanmış bu oyun, kentsel topluluklar için toplu taşıma odaklı gelişim (TOD) rehberi olarak, bir şehir için farklı ölçeklerde kalkınma stratejilerini keşfetmek ve bölgeleme ile toplu taşıma odaklı gelişimi üzerine tartışmayı kolaylaştırmak için tasarlandı.

Oyuncular, farklı devlet kurumları ya da sektörleri, özel sektör geliştirenlerini ve halkı temsil eden kişi rollerine girdiler. Belirli bir alanın haritası üzerinde LEGO kullanılarak farklı senaryoları görselleştirdiler. Legoların renkleri farklı arazi kullanım tiplerine göre (örneğin; ticari, konut, sanayi) ayrılarak kullanıldı. Yaya yolları (örneğin; ağaçlı, ağaçsız) ve trafik şeritleri (örneğin; otobüs şeritleri) ise renkli etiketler kullanılarak gösterildi.

Oyun, toplu taşıma odaklı gelişim prensiplerini hayatla bütünleştirmek ve toplu taşıma odaklı gelişim hakkında kamuoyu ve birçok profesyonel sektörü bir araya getiren bir araç, insanları heyecanlandıran bir etkinlik olduğu için etkili bir teknik olduğunu gözlemlendi.

Oyunun Meksika’daki başarısı feyz alınarak, Türkiye ofisi, İstanbul’da gerçekleşen Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu 2015’teki oturumuna oyunu entegre etti. Çalışma alanı olarak sempozyumun gerçekleştiği yerin çok yakınında bulunan gecekondu yerleşkesi (Küçük Armutlu) seçildi. Atölye çalışmasında toplu taşıma odaklı gelişim tanıtıldı ve katılımcıların konsept kapsamında gerçek bir gecekondu yerleşiminin keşfedilmesine ve tasarlamasına ortam sağlandı. Atölye çeşitli disiplinlerden (şehir planlama, çevre mühendisliği, özel sektör, akademik personel) gelen katılımcılara interaktif bir ortamda gerçekleşti. Hem doğal eşikler hem de ana otoyol yüzünden toplu taşımadan izole olmuş düşük-orta gelirli mahallede nasıl daha iyi bir tasarım yapılacağı öğrenildi.

Oyuncular iki takıma ayrıldı. İlk grup mevcut yasal kısıtlamalar içinde öneriler geliştirerek alışılageldik yöntemleri savunurken (karma kullanımlı geliştirmede imara izin verilmemesi vb.), ikinci grup da reform yasaları ve planlama süreçlerini içeren önerilere yer veren radikal yaklaşımı savundular. Her iki takım da toplumun karşılaştığı üç ana sorun üzerinde durdu: planlama ölçekleri arasındaki tutarsızlık, toplum tarafından fiziksel olarak erişilemeyen kopuk ulaşım yolları ve kamusal alan eksikliği.

Toplu taşıma odaklı gelişimin tasarım süresince, gerçek sorunların çözümü ve anlaşılmasının kolaylaştırılması için oyun, farklı özgeçmişlere sahip oyuncuları kendi aralarında anlamlı bir işbirliğine teşvik etmeye çalıştı. Her oyuncu kendi mesleki ve eğitimsel geçmişlerini bir kenara bırakarak başka bir karaktere büründü ve o karakterin gözünden bakarak karar almak zorunda kaldı.

Oyunun en zor kısmı burada başladı; çünkü mühendisler, şehir plancıları, mimarlar ve birçok farklı gruptan insan farklı düşünceleri desteklemekte, inandıkları şeylere karşı gelmekte, dolayısıyla da zorlandılar. Oyuncuların karşılaştığı bir diğer zorluk ise birbirleriyle etkileşime geçerek farklı bakış açılarını kabul etmek ve ettirmekti. Tüm bunlara rağmen, bu çalıştayın en can alıcı noktası katılımcıların hevesli ve dürüst bir şekilde tartışmalara katılması ve ortak bir noktada buluşmasıydı.

Oyuncular karar verme sürecinde çeşitli paydaşların aktif katılımının önemini kabul etti, stratejik karar verme sürecinde katılımcıların motivasyonu ve heyecanı katılımcılara empati yeteneği aşılandığını gösterdi. Empati yeteneğini güçlendirmek; daha iyi iletişim kurmayı, işbirliği yapmayı ve plan stratejilerini güçlendirmeyi arttırdığı gözlemlendi. Katılımcılar, Türkiye’deki ve dünyadaki planlamacıların, planlama sürecinde halkın aktif rol oynamasının önemini kavradı—günümüzde var olmayan bir uygulama.

Jane Jacobs’ın Büyük Amerikan Şehirlerinin Ölümü ve Yaşamı’nda dediği gibi ‘‘Şehirler, herkes için bir şey sağlama kabiliyetine sahiptir lakin herkes tarafından oluşturulduğunda.’’

*Bu yazının orijinali 26 Mayıs2016 tarihinde Merve Akı ve Terra Virsilas tarafından TheCityFix’te yayınlandı. Ingilizcesini okumak için tıklayınız .

Özellikle son yıllarda, tüm dünyadaki şehirler hızlı bir kentleşme hareketi yaşadı ve bunun sonucunda çok parçalı ve hem yönetimi hem de bakımı zor büyük şehirler ortaya çıktı. Kamusal alanların düşük kalitesi kentleşmenin pek çok olumsuz etkisinden biridir ve bu durum emniyetsiz, hoş olmayan bir ortama neden olur. Son yıllarda Meksika hükümeti kamusal alanların geri kazanılması ve erişilebilirliklerinin artırılması amacıyla bazı stratejiler ve aksiyonlar uyguladı. Hükümet, Mexico City sakinleri için kaliteli kamusal alanlar oluşturmaya devam etmek amacıyla, halka açık parklardaki “cepler” olarak adlandırılan küçük alanları sosyal etkileşim ve çeşitli alanlarına dönüştürmek için yeni bir strateji önerdi.

Mexico City ve anakent alanı, 21 milyon sakiniyle batı yarım kürenin en kalabalık şehridir. Bu kadar fazla nüfus ve çok çeşitliliğe sahip ulaşım araçları dikkate alındığında, özel sektörün ve resmi makamların şehrin “kentsel yapısına” odaklanmaları çok önemliydi. Şehir tasarımı projelerinin uygulanması için yüksek kaliteli, dayanıklı, çevre dostu ve hava koşullarına dayanıklı bir ürün kullanılması gerekiyordu.

Mexico City hükümeti tüm şehirde bireysel refahı ve toplu taşımacılığı geliştirecek çeşitli girişimler üzerinde çalıştı. Örneğin, son dönemlerde bisiklet kullanımında görülen artış tüm şehirde bisikletler için özel şeritler ayrılması ihtiyacını körüklemiş ve özel park alanlarına sahip bisiklet kiralama programlarının sayısını artırmıştır.

Şehircilik ve İskan Bakanlığı, Mexico City’deki 16 yönetim alanındaki 150 kamusal alanı “kamuya açık cep otoparkları”na dönüştürmek için bir program başlattı. Bu otoparklar halkın güvenliğini artıracak ve birlikte yaşamı teşvik eden alanlarla caddelerin güzelleşmesini sağlayacak. “Yol altyapımızda geçmişten bu yana hep sürücülere odaklanıldı ve yayalarla bisiklet/motosiklet sürücüleri gibi daha ciddi kazalara maruz kalabilen sürücüler ihmal edildi. Biz ise, yenilikçi girişimler aracılığıyla bu durumu değiştirme yönünde adımlar attık”, Mimar Eduardo Aguilar, Federal Bölge Kamusal Alan Sorumlusu.

“Bölgelere Göre Kararlar” isimli program kapsamında, Federal Bölge Başkanı ile Kamusal Alan Yetkilisi “kamuya açık cep otoparkları” geliştirilmesi konusunda Şehircilik ve İskan Bakanlığı için bir kılavuz geliştirdiler.

Soğuk plastik MMA tabanlı geniş bir renkli alan işaretlemesi paletinin Mexico City toplumuna güvenlik ve konfor kazandıran özel “kamuya açık cep otoparklarının” oluşturulmasında nasıl kullanıldığını bulacaksınız.

Kiralık araç alanlarını gösteren “Park Yerleri” [ PHOTO ©Victor Benítez]

Mexico City boyunca gerçekleştirilen “Kamuya Açık Cep Otoparkları” uygulaması, yetkililerin gereğinden az kullanılan alanları yayalar için dinlenme ve eğlence bölümleri sağlayan ve yerel şirketlerce oluşturulmuş tasarımlarla toplumu zenginleştiren esnek kamusal alanlara nasıl dönüştürdüklerine yönelik iyi bir örnektir.

Bu “Kamuya Açık Cep Otoparkları”ndan biri, saatlik kiralanan araçların park edilmesini sağlayarak alternatif araç kullanımında azalma sağlayan ve renkli alanlar yaratan özel alan ortaya çıkarılacak biçimde dönüştürülmüştü.

Evonik, uygulamadan önce, kamuya açık bu alanların benzersiz tasarımı için çeşitli renklerde işaretleme formülleri geliştirmek için yükleniciyle işbirliği yaptı. Mexico Federal Bölgesi’ndeki La Condesa ve Polanco’da gerçekleştirilen uygulamanın sonuçları şehir yöneticilerini oldukça etkiledi.

Alan işaretlemeleri, otomatik püskürtme ekipmanı ve özel şablonlar kullanılarak 800 m²‘lik bir alanda 0,6 mm kalınlığında bir asfalt substratına uygulandı. Kürlenme ve hızlı uygulama süreciyle her yaya alanı sadece 45 dakika içinde üzerinden geçilebilir hale geldi. Yeni uygulanan alan işaretlemelerinin ultraviyoleye dayanıklılığı ve mükemmel yapışması sayesinde yıllarca optimum renk stabilitesi ve dayanıklılığı sağlanacaktır.

Benzersiz kent tasarımları için renk eşleştirmesi/iyileştirmesi [ PHOTO ©SariVial]

Başarı daha yeni başlıyor!

“Kamuya Açık Cep Otoparkı” uygulamasının sonuçlarından çok memnun kalan yetkililer, ilave işaretlenmiş alanlar uygulamalı bir projeyle sürece devam etmeyi planlıyorlar.

Yol güvenliği ve erişilebilirlik konusundaki iyileştirmeler hükümetlerin, özel sektörün ve yol kullanıcılarının ortak çabalarına ve kararlı hareketlerine bağlıdır. Bu hedeflere ulaşabilmedeki her çaba önemlidir. Mimar Eduardo Aguilar’a göre, “Bu, kamusal alanları geri kazanmak için özel sektör ile kamunun güçlerini nasıl birleştirebileceklerini gösteriyor”.

Parlak renkli alan işaretleri Mexico City çevresindeki park yerlerini göstermektedir. [ PHOTO ©Victor Benítez]