Pınar Köse – TheCityFix Turkiye

TRAFİK SIKIŞIKLIĞI BÜYÜKŞEHİRLERE YÜKSEK FATURALAR ÇIKARIYOR*

Pınar Köse — Thu, 24 Mar 2016 10:49:46 +0000

Şehirlerde maksimum seviyeye gelen bireysel araç sahiplenmesi nedeniyle meydana gelen trafik sıkışıklığının önlenmesi için önce ulaşım talebi sonra da entegre, güvenli ve erişilebilir alt yapı planlaması çalışmalarının önemi bir çok yazımda değindiğim bir konudur. Sıkışıklık maliyetinin hesaplanması çok kapsamlı bir analiz çalışmasını gerektirmektedir. Şehrin ekonomik durumu, kentin yoğunluğu, trafik kazası verileri, alt yapı bakım-onarım bütçeleri ve sıkışıklık düzeyi direk etki eden maliyetler olup, ayrıca iklim, gürültü, çevre, sosyal ve insan sağlığı üzerindeki etkilerinin maliyetlerine göre de değişmektedir.

Avrupa Birliği ülkelerinde yapılan bir çalışmaya göre 2011 yılında ulaşıma harcanan 500 milyar Avro’nun yaklaşık üçte birinin (bazı ülkelerde neredeyse yarısının) trafik sıkışıklığı maliyeti olduğu saptanmıştır. Kanada’nın önde gelen ulaşım araştırma merkezi Viktorya Ulaşım Politikaları Enstitüsü Kurucusu ve Direktörü olan Todd Litman’ın WRI Ross Center for Sustainable Cities için verdiği röportajdan da görüleceği üzere şehirlerimizde artmakta olan bireysel taşıt trafiğinin azaltılması ülke ekonomileri açısından büyük önem taşımaktadır. Şehirlerin ulaşımlarının ekonomik açıdan sürdürülebilir hale getirmesi için ulaşım talep planlaması (TDM) çalışmalarına önem verilmesini desteklemektedir. Litman’ın, yaptığı en uygun maliyet araştırması sonucunda kent içinde birçok hızlı uygulanabilir çözüm ile trafik sıkışıklığının neden olduğu maliyetlerin düşürülmesini öngörmektedir. Bu çözümler, TDM uygulanması ile yürüme ve bisiklet ile farklı ulaşım türlerinin artırılması, toplu taşımada kalite ve verimliliğin sağlanması, yol ve park ücretlendirmelerinin doğru değerlendirilmesi ile yüzde 20-50 arasında bireysel taşıt kullanımı, trafik kazaları ve trafik sıkışıklığında azalma olmaktadır.

World Bank Photo Collection (https://www.flickr.com/photos/worldbank/2659113442/in/photostream/)

Dünya genelindeki megakentler özeline bakıldığında, nüfus yoğunluğu ve hareketlilik yüksektir. Bu nedenle de kentlilerin hareketliliğinin güvenliği ve erişilebilirliği en düşük maliyetle sağlanmalıdır.

Litman’ın araştırması megakentler için önemli bir detayı da ortaya koymaktadır. Kent içi ulaşım için şehirlerde yapılacak çalışmalar sonucunda gelişmiş ülkelerde de direkt ve dolaylı olarak kamu ve özel sektörde istihdamda artış, kent içi ulaşımda maliyette tasarruf, parklanma sıkışıklığı ve trafik kazalarında azalmasını, sürücü olmayanlar için de hareketliliğin gelişmesini, güvenliğin, insan sağlığının artmasını ve kirlilik ile emisyonların azalmasını sağlamaktadır. Gelişmekte olan ülke şehirlerinde, yaya, bisikletli ve toplu ulaşımın egemen olduğu durumlarda yolculukların toplam toplumsal maliyeti Gayrisafi Yurtiçi Hasıla’nın (GSYH) yüzde 6-10’u arasındadır. Buna karşılık yolculukların yüzde 90’ının otomobille yapıldığı birçok kentte bu oran yüzde 14’ün üzerindedir.

Türkiye’de geçtiğimiz 10 senede yapılan ulaşım yatırımlarının da etkisi ile ulaşım %90 üzerinde karayolu ile yapılmaktadır. Bu nedenle de hem trafik sıkışıklığının, hem de ülkemiz için önlem alınması öncelikli olan trafik kazalarının önüne geçmek oldukça güç olmaktadır. TUİK 2010 yılı istatistiklerine göre İstanbul’daki kaza toplamı 11.954 bu kazalarda 265 kişi hayatını kaybetmiş 18.335 kişi de yaralanmıştır. 10. Kalkınma Planı Kent içi Ulaşım Alt Sektör Şura Raporu’na göre de gene 2010 yılında bu kazalar sonunda oluşan maddi hasar ise 100 milyon TL’nin üzerindedir. Öte yandan 2014 verilerine bakıldığında ise İstanbul’daki kaza sayısı 15.577’ye ulaşmış, yaklaşık %30 artış göstermiştir.

Ülkemizde oluşan trafik kazalarının %80’den fazlasının kent içinde oluştuğu gerçeğinden yola çıkarak ve ülkemizin 2023 İhracat Stratejisi ve Eylem Planlarına göre konulan ‘Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı payın %1,5’e yükseltilmesi ve Dünya’nın en büyük on ekonomisi’ arasına girme hedefi için itici gücün büyükşehirlerimiz olduğu düşünüldüğünde sürdürülebilir kent içi hareketlilik planlamasında TDM uygulaması ile entegre, güvenli ve erişilebilir ulaşım alt yapısı çalışmaları ekonomik kalkınma için büyük önem taşımaktadır.

*Pınar Köse’nin Unibusiness Mart 2016’da yayınlanan yazısıdır.

KENTLERİMİZ AKILLI BİSİKLETLERİNİ PAYLAŞIYOR

Pınar Köse — Thu, 10 Sep 2015 07:54:03 +0000

Belediyelerimiz kent içi trafik sıkışıklığını azaltmak, hava kalitesini iyileştirmek ve fiziksel aktiviteyi artırmak gibi çözümler için son birkaç yıldır akıllı bisiklet paylaşım sistemlerini kurmaktadır. Dünya genelinde en iyi şekilde akıllı bisiklet paylaşım sistemi kurmak için mühendislik ve planlama çözümleri mevcuttur.

Ulaşım ve Kalkınma Politikaları Enstitüsü’nün (ITDP) yayımladığı rapora göre bunlardan bazıları; (i) istasyonlararası mesafenin 300-400 metre olması, (ii) 1000 kentli için 10-30 arasında bisiklet sağlanması, (iii) kapsama (süpürme) alanının yaklaşık olarak 15’yi aşmaması. Ayrıca işletmenin daha az sorunlu geçmesi için istasyon ve bisiklet tasarımlarının kullanıcı dostu, sağlam ve güvenlik açısından donanımlı olması da önemli kurallar arasında yer almaktadır. Dünya’da bu kurallara uyan akıllı kentlere bakıldığında öncü şehirler Barselona, Lyon, Mexico, Montreal, New York, Paris ve Rio de Janeiro olarak sıralanabilir. İstanbul’da da mevcut bir uygulama olmakla birlikte İzmir, Kocaeli ve Konya bu konuda başı çeken şehirlerimizdendir. Yapısal olarak farklılık gösteren bu üç şehrin akıllı bisiklet paylaşım sistemi konusundaki temel sorunları benzerlik göstermektedir. EMBARQ Türkiye – Sürdürülebilir Ulaşım Derneği ile İstanbul Otopark İşletmeleri’nin (İSPARK) ev sahipliğinde ağustos ayı içinde Bisiklet Paylaşım Sistemi Tecrübe Paylaşım çalıştayı düzenlenmiş olup mevcut durumda bisiklet altyapısı, bisikletli ulaşım planı ve akıllı bisiklet paylaşım sistemi olan şehirlerimiz davet edilmiştir. 8 şehrimizin katıldığı olduğu çalıştayda ev sahibi İstanbul haricinde Eskişehir, İskenderun, Kocaeli, Konya, Muğla, Trabzon ve Rize’den temsilciler yer almıştır.

Fotoğraf: Benoit Colin – WRI

Çalıştayın amaçları şehirlerimizin inşaat ve işletme süreçlerindeki tecrübelerini paylaşmaları, Kocaeli-Budapeşte arasındaki eşleşme ile gerçekleşen akıllı bisiklet paylaşım sistemi karşılaştırma çalışmasının sonuçlarını sunmak ve akıllı bisiklet paylaşım sistemi kurmak isteyen şehirlerimizin bu tecrübelerden faydalanmasını sağlamak olarak sıralanabilir. Karşılıklı tecrübe ve bilgi alışverişi ile gerçekleşen çalıştayda kentlerimizin sorunları arasında daha önce bahsedildiği gibi bisiklet yolu altyapı yetersizliği olarak görülmekte olup ayrıca sistemin işletimi ile sorumlu kurumların devamlılığını sağlanması için finans kaynağı bulamaması da büyük ölçüde sistemleri sekteye uğratmaktadır. Barselona, New York, Paris ve Budapeşte örneklerine bakıldığında özel sektörün bu sistemlere kent içi ulaşım aracı olarak değil kent içi iletişim aracı olarak finansal destek verdikleri görülmektedir. Türkiye’de de bu tip iş planlarının geliştirilmesi işletmeden sorumlu kurumların bakım-onarım, bilgi teknolojileri ve altyapı giderlerinin karşılanması bakımından rahatlamasını sağlayacaktır.

Kentlerimizde öncelik bisiklet yolları için altyapı yetersizliği gibi gözükse de aslında asıl sorun kent içi ulaşımda yer alan türler arasında ve kentsel gelişim planları ile bütünleşik bir planlamanın yapılmaması nedeniyle meydana gelmektedir. Dünyadaki iyi uygulama örneklerine bakıldığında akıllı paylaşım sisteminin efektif olması için istasyonlararası mesafe, kapsama alanı ve en önemlisi 1000 kentli başına düşen bisiklet adedini sağlamak sistemin devamlılığı konusunda büyük önem arz etmektedir. Kurulan akıllı paylaşım sistemlerinin sadece turistik amaçlara ve eğlenmeye amaçlara hizmet etmesi bu sistemlerin kentliler tarafından sahiplenilmesini engelleyebilmektedir. Sahiplenilmeyen sistemlerde de hem bisikletlerde hem de istasyonlarda vandalizm görülmektedir. Belediyelerimizin kent içi ulaşım konusunda yetkili dairelerinin birlikte çalışması bisikletli ulaşım konusunda hem güvenli ve erişilebilir bisikletli ulaşım planlaması, hem de işletim aşamasındaki iş planlarının verimlilik planları çerçevesinde geliştirilmesi için bu sorunları en aza indirecektir.

*Pınar Köse’nin Unibusiness Eylül 2015 sayısında yayınlanan yazısıdır.

Küresel Uyum Sürecinde Ulaşımda Yerel Çözümler Desteklenmeli

Pınar Köse — Sat, 15 Aug 2015 08:19:50 +0000

Dünyanın önde gelen karar alıcı kurumları ve iklim değişikliği uyum süreci ile ilgili yönetim mekanizmaları Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (UNFCCC)’na “yıl ortası karnelerini” sunmak üzere Temmuz ayının başında Avrupa’nın çeşitli kentlerinde farklı başlıklar altında toplantılar düzenledi. Bu toplantıların asıl amacı UNFCCC’nin Aralık 2015’te gerçekleştireceği COP21 etkinliğinde elle tutulur azaltım başarılarının hangi yöne gittiğini görmek. Karnelere genel olarak bakıldığında belirli başlıklarda kırıklar devam etmekte ama aynı zamanda umut vaat eden yönde yüksek not alan gelişmeler olduğu da görülmektedir. Ne yazık ki iklim değişikliğinin uyum sürecinde kentsel gelişim ve kent içi ulaşım alanında çok parlak bulunmadı.

Birleşmiş Milletler, sürdürülebilir kalkınma ile iklim değişikliği uyum ve azaltım uygulamaları konusunda yerel yöneticilere birçok dökümanında yükümlülük vermiştir. Bunlardan ilki, 15 senelik süreci bulunan ve bu sene sonunda COP21 ile değerlendirilecek olan Binyıl Kalkınma Hedefleri (Millennium Development Goals – MDGs), buna bağlı olarak 2015 sonrası için Rio+ 20 Konferansı’nda geliştirilmiş olan Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (Sustainable Development Goals – SDGs)’dir. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Binyıl Kalkınma Hedeflerini desteklemek üzere belirlenmiş on yedi yükümlülüğü içermekte olup, binyıl hedeflerinin önüne geçmeden taraflarca uygulanması istenmektedir. Bir diğer önemli döküman ise ikincisi 2006 yılında İstanbul’da düzenlenmiş olan Birleşmiş Milletler Habitat Konferans raporlarıdır. Habitat-II’de kentlere ve karar alıcılara kentleşme ve hareketlilik ile ilgili önemli yükümlülükler verilmiştir. Raporun dokuzuncu ve onuncu maddelerine göre taraflar kentlerdeki barınma olanaklarını ekonomik olarak uygun hale getirirken, konut alanlarının sürdürülebilirlik açısından sosyal ve çevresel etmenlere göre tasarlanmış olmasını istemektedir. Ayrıca küresel açıdan sürdürülebilir çevre sağlamak ve kentlerde yaşam kalitesinin arttırılması için tarafların üretim, tüketim, ulaşım, kentleşme, kirlilik azaltımı, ekosistemin korunumu konusunda iyileştirmeler yapması beklenmektedir.

Kentlerin bu dökümanlara dayanarak eşit olarak yaşanabilir, çevresel ve ekonomik olarak sürdürülebilir yerler olması beklenmektedir. Yıl ortasında yapılan toplantılardaki dikkat çeken nokta; bütün karar alıcılar içindeki en önemli kişiler olan ve dünya nüfusunun %70’e yakınından sorumlu olan kent yöneticileri ve bu yöneticilerin şehirlerinde ulaşım, sanayi, ısınma ve lojistik sektörlerinde gerçekleştirdikleri uyum ve/veya azaltım uygulamaları oldu. İklim değişikliği azaltım sürecinde şehirler %30’a yaklaşan emisyon salım miktarı olan kent içi ulaşımda öncelikle bireysel araç kullanımını azaltmak ve toplu taşıma ile motorsuz ulaşım kullanımını arttırmak için yeşil ve temiz teknolojiler, kaliteli toplu taşımayı teşvik etmeye başlamıştır. Bu çalışmalar yenilikçi çözümler, alt yapı sağlama ve teknik standartların yeniden gözden geçirilmesi gibi fonları kapsamaktadır.

Ancak ortaya çıkan durumda ulaşımda iklim değişikliğinin azaltım ve uyum çalışmalarında farklı önem sırasına göre uygulamalar olduğu görülmektedir. Uyum sürecinde kentlerin mevcut planlarında su yönetimi, enerji ve sağlık gibi diğer başlıklara ulaşım sektörüne göre daha çok dikkat çekmektedir. Bunun ana nedeni belirtildiği gibi kent içi ulaşım altyapı çalışmalarına, ulaşım hizmetlerine oranla daha çok yatırım yapılmasıdır. Bu durum ulaşım sistemi için uyum sürecine geçilmemesi anlamına gelmemektedir. Ulaşımın bütün bu sektörler için hem fiziksel hem de ekonomik hareketlilik sağlayıp sürdürülebilir kalkınma hedefleri için önem arz ettiğini unutmamak gerekmektedir. Ulaşım hizmetlerinin yolcuların kaliteli hizmet alımı için gerçekleştirilmesi gerekmekte ve ana paydaşlar ile yapılacak çalışmalar ile farkındalık yaratmalıdır. Yerelde çözümleri arttırmak için ulaşım projelerinde fayda-maliyet analizi kullanılarak proje planlarından en etkili ve verimli olanı seçilmelidir. Ulaşım kentliler için büyük önem taşıdığı gibi ulusal ve bölgesel ölçüde sürdürülebilir gelişim için anahtar rol oyamamaktadır. Eğer taraf ülkelerin karar alıcıları kentlerinde ulaşım için uyum sürecini politik gündemde üst sıralara çekerse (iklim değişikliğini azaltma konusunun üst sıralarda olduğu gibi) daha fazla farkındalık ve ilerleme görülebileceği düşünülmektedir. Yerelde köklü değişiklikler zor gözükse de uzun vadede ve küresel hedefler ile uyum içinde olduğu sürece mümkün.

*Pınar Köse’nin Unibusiness Ağustos 2015 sayısında yayınlanan yazısıdır.