Oyunlar, günümüzün en çok üstünde durulması gereken konularından biri olan kentsel gelişim adına, anlamlı ve beceri geliştirici diyaloglar oluşturmak için yararlı bir platform oluşturmaktadır. Simülasyonlar, role girme oyunları ve hatta LEGO blokları aracılığıyla etkileşimli kentsel gelişim ve planlama oyunları eğlenceli ve cazip hale getirilerek paydaş ve farklı grupları bir araya toplamak için kullanılabilir. Bu oyunlar, resmi toplantılarda sıkça meydana gelen gergin atmosferi ortadan kaldırarak, katılımcıların birbirleriyle daha rahat iletişim kurmasını sağlar ve farklı kalkınma yöntemlerinin gözden geçirilmesine yardımcı olur.

Oyunlar, karmaşık ve ilk görüşte aşılamaz gibi gelen sorunları küçültmeye ve daha anlaşılır hale gelene kadar parçalayarak basitleştirmeyi sağlar. Ayrıca, role girmeyi gerektiren oyunlar katılımcıları kendikonfor alanlanlarından dışarı çıkmaya zorlayarak farklı bakış açılarındaki problemleri görmelerine ve anlamalarına yardımcı olur. Normalde gözardı edilebilecek bir bisiklet kullanıcısının deneyimlerini paylaşarak katılımcılarda farklı bakış açıları oluşturması buna örnek olabilir.

Oyunların değerini kabul eden Birleşmiş Milletler; Minecraft yapımcıları, Urban Land Institute, MIT ve sayısız başka kurumla iş birliği yaptı, her yaştan ve her kökenden paydaş arasındaki öğrenme ve karar verme yollarını kolaylaştırmak için öğretici ve etkileşimli oyunlar geliştirildi.

Meksika ve Türkiye’de Toplu Taşıma Odaklı Gelişim Oyunları

Geçtiğimiz günlerde, WRI Ross for Sustaiable Cities Center’ın Meksika ofisi bir role girme oyunu geliştirdi. Legolardan hazırlanmış bu oyun, kentsel topluluklar için toplu taşıma odaklı gelişim (TOD) rehberi olarak, bir şehir için farklı ölçeklerde kalkınma stratejilerini keşfetmek ve bölgeleme ile toplu taşıma odaklı gelişimi üzerine tartışmayı kolaylaştırmak için tasarlandı.

Oyuncular, farklı devlet kurumları ya da sektörleri, özel sektör geliştirenlerini ve halkı temsil eden kişi rollerine girdiler. Belirli bir alanın haritası üzerinde LEGO kullanılarak farklı senaryoları görselleştirdiler. Legoların renkleri farklı arazi kullanım tiplerine göre (örneğin; ticari, konut, sanayi) ayrılarak kullanıldı. Yaya yolları (örneğin; ağaçlı, ağaçsız) ve trafik şeritleri (örneğin; otobüs şeritleri) ise renkli etiketler kullanılarak gösterildi.

Oyun, toplu taşıma odaklı gelişim prensiplerini hayatla bütünleştirmek ve toplu taşıma odaklı gelişim hakkında kamuoyu ve birçok profesyonel sektörü bir araya getiren bir araç, insanları heyecanlandıran bir etkinlik olduğu için etkili bir teknik olduğunu gözlemlendi.

Oyunun Meksika’daki başarısı feyz alınarak, Türkiye ofisi, İstanbul’da gerçekleşen Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu 2015’teki oturumuna oyunu entegre etti. Çalışma alanı olarak sempozyumun gerçekleştiği yerin çok yakınında bulunan gecekondu yerleşkesi (Küçük Armutlu) seçildi. Atölye çalışmasında toplu taşıma odaklı gelişim tanıtıldı ve katılımcıların konsept kapsamında gerçek bir gecekondu yerleşiminin keşfedilmesine ve tasarlamasına ortam sağlandı. Atölye çeşitli disiplinlerden (şehir planlama, çevre mühendisliği, özel sektör, akademik personel) gelen katılımcılara interaktif bir ortamda gerçekleşti. Hem doğal eşikler hem de ana otoyol yüzünden toplu taşımadan izole olmuş düşük-orta gelirli mahallede nasıl daha iyi bir tasarım yapılacağı öğrenildi.

Oyuncular iki takıma ayrıldı. İlk grup mevcut yasal kısıtlamalar içinde öneriler geliştirerek alışılageldik yöntemleri savunurken (karma kullanımlı geliştirmede imara izin verilmemesi vb.), ikinci grup da reform yasaları ve planlama süreçlerini içeren önerilere yer veren radikal yaklaşımı savundular. Her iki takım da toplumun karşılaştığı üç ana sorun üzerinde durdu: planlama ölçekleri arasındaki tutarsızlık, toplum tarafından fiziksel olarak erişilemeyen kopuk ulaşım yolları ve kamusal alan eksikliği.

Toplu taşıma odaklı gelişimin tasarım süresince, gerçek sorunların çözümü ve anlaşılmasının kolaylaştırılması için oyun, farklı özgeçmişlere sahip oyuncuları kendi aralarında anlamlı bir işbirliğine teşvik etmeye çalıştı. Her oyuncu kendi mesleki ve eğitimsel geçmişlerini bir kenara bırakarak başka bir karaktere büründü ve o karakterin gözünden bakarak karar almak zorunda kaldı.

Oyunun en zor kısmı burada başladı; çünkü mühendisler, şehir plancıları, mimarlar ve birçok farklı gruptan insan farklı düşünceleri desteklemekte, inandıkları şeylere karşı gelmekte, dolayısıyla da zorlandılar. Oyuncuların karşılaştığı bir diğer zorluk ise birbirleriyle etkileşime geçerek farklı bakış açılarını kabul etmek ve ettirmekti. Tüm bunlara rağmen, bu çalıştayın en can alıcı noktası katılımcıların hevesli ve dürüst bir şekilde tartışmalara katılması ve ortak bir noktada buluşmasıydı.

Oyuncular karar verme sürecinde çeşitli paydaşların aktif katılımının önemini kabul etti, stratejik karar verme sürecinde katılımcıların motivasyonu ve heyecanı katılımcılara empati yeteneği aşılandığını gösterdi. Empati yeteneğini güçlendirmek; daha iyi iletişim kurmayı, işbirliği yapmayı ve plan stratejilerini güçlendirmeyi arttırdığı gözlemlendi. Katılımcılar, Türkiye’deki ve dünyadaki planlamacıların, planlama sürecinde halkın aktif rol oynamasının önemini kavradı—günümüzde var olmayan bir uygulama.

Jane Jacobs’ın Büyük Amerikan Şehirlerinin Ölümü ve Yaşamı’nda dediği gibi ‘‘Şehirler, herkes için bir şey sağlama kabiliyetine sahiptir lakin herkes tarafından oluşturulduğunda.’’

*Bu yazının orijinali 26 Mayıs2016 tarihinde Merve Akı ve Terra Virsilas tarafından TheCityFix’te yayınlandı. Ingilizcesini okumak için tıklayınız .

EMBARQ Türkiye’nin, WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler’e dönüştüğünü duyurduğu ve bu yıl üçüncüsü düzenlediği Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu, 19-20 Kasım 2015 tarihinde İstanbul Teknik Üniversitesi ev sahipliğinde gerçekleşti. Sempozyumun ikinci gününde düzenlenen EMBARQ Mexico ile işbirliğinde düzenlenen Kentsel Tasarım Çalıştayı’nın raporuna buradan ulaşabilirsiniz.

Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu’nun amaç ve hedefleri doğrultusunda, etkinliğin ikinci günü gerçekleştirilen Kentsel Tasarım Çalıştayı kapsamında, Doç. Dr. Yüksel Demir “Kentsel Tasarım Üzerine”, Danimarkalı mimarlık şirketi Gehl Architects’ten Henriette Vamberg “Geleceğin Kenti”, EMBARQ Mexico’dan  Gisela Méndez “Kent Oyunu Nasıl Oynanır?” konulu sunumları gerçekleştirdi. Çalıştay, katlımcıların aktif rol oynadıkları bir çalışma ile devam etti. Katılımcı kitlesini şehir plancıları, mimarlar, peyzaj mimarları, çevre mühendisleri, inşaat mühendisleri, ulaştırma mühendisleri, sosyologlar, yerel yönetim temsilcileri ve akademisyenler gibi farklı disiplin ve platformlardan uzmanların oluşturduğu çalıştayda, interaktif bir ortam sağlanarak yaşam alanlarının nasıl daha iyi tasarlayabileceğine dair “kent oyunu” uygulaması yapıldı.

WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler’in EMBARQ Mexico ile birlikte düzenlediği Kentsel Tasarım Çalıştayı, 20 Kasım 2015 Cuma günü İTÜ’de düzenlendi.

Kent Oyunu

Kent oyununda anlamak, türetmek ve kentsel dinamik geliştirmek üzere üç unsur temel alındı. Çalıştayın temel hedefleri, kent için farklı ölçeklerde gelişim stratejileri oluşturmak, kentsel gelişim stratejilerinin mevcut durum ile nasıl bütünleşeceğini analiz etmek, değerlendirmek, zonlama ve toplu taşıma odaklı gelişme (TOD) yaklaşmının faydalarını tartışmaya açmaktı.

Bu hedef kapsamında “kent oyunu” uygulaması ile farklı disiplinlerden gelen katılımcıların günlük yaşamlarında sahip oldukları rollerden farklı rollere (belediye başkanı, gazeteci, STK üyesi, akademisyen, gayrimenkul danışmanı gibi) bürünmeleri sağlanarak kente farklı bir açıdan bakmaları, karar verme süreçlerini çeşitlendirmeleri amaçlandı.

“İTÜ Ayazağa Yerleşkesi ve Yakın Çevresi, Armutlu Mahallesi” olarak belirlen çalışma alanına yönelik bilgi ve altlıkların paylaşılmasının ardından katılımcılar “rekabetçi” ve “radikal” olmak üzere iki gruba ayrıldı. Rekabetçi gruptan mevcut kurallar ve yasalar çerçevesinde olabilecek en iyi düzenleme ve yaklaşımı ortaya koyması; radikal gruptan herhangi bir yasa veya karara bağlı kalmaksızın strateji geliştirmesi beklendi. Radikal grup ortak hareket etme kültürü üzerinde duruken, rekabetçi grup yerel yönetim ve ilgili iştiraklerin bakış açıları doğrultusunda plan geliştirmeye çabaladı. Her iki grup da söz konusu sınırlayıcılar çerçevesinde, toplu taşıma odaklı gelişme elemanlarını tasarımlarına dahil ederek, aynı alan için, hedef ve stratejiler geliştirdiler. Oyun esnasında en dikkat çeken eğilimlerden bir tanesi ise her iki grubun da yeşille bütünleşmiş bir konut dokusuna ve aktarma noktaları arasında bisikletin kullanılması gerektiğine yaptıkları vurgu oldu.

Toplu Taşıma Odaklı Gelişme ve Katılımcılığın Önemi

Karma kullanımı destekleyen, toplu taşıma yolculuklarının sayısını arttırmayı ve aktif ulaşım türlerinin erişilebilirliğini hedefleyen toplu taşıma odaklı gelişme; bir toplu taşıma türünün istasyonunun etrafında şekillenen arazi kullanım yapısına, karma kullanım, yoğunluk, kompakt gelişim, toplu taşıma seçenekleri, bisikletli ve yaya ulaşımı, sokakların devamlılığı ve ilişkiselliği bağlamında odaklanır. Kentsel tasarım çalıştayı kapsamında toplu taşıma odaklı gelişme ve bu yaklaşımın mekânın kullanıcılarına sağlayacağı konfor, kamusal alanlara ve ulaşım modlarına erişim, aktif yaşam gibi faydalar her iki grup tarafından tartışıldı ve sonuçta çalıştay kent içi erişilebilirlik, kamusal alanlar ve kamu hizmetleri (donatılar ve altyapılar), karma kulanım ve konut modülleri çerçevesinde stratejileri içeren ve bu stratejilerin üçüncü boyuta aktarıldığı çalışma sunuşları ile tamamlandı.

Toplu taşıma odaklı gelişme yaklaşımının ilkeleri üzerinden yürütülen kentsel tasarım çalıştayının en önemli çıktılarından biri katılımcılık ilkesi oldu. Çalıştay, tüm katılımcıların, karar alma sürecinde etkin “katılım” sağlanması konusunda mevcut fırsatların farkında olduğu bir süreç dahilinde tamamlandı. Farklı disiplinlerden gelen aktörlerin ortak çalışma sırasındaki heyecanı, kentsel mekan üzerine hem diğer aktörlerle hem de mekanın kullanıcılarıyla empati kurulmasının alınan stratejik kararların önemini göstermekteydi. Bu çalıştay ile katılımcılığın, mecburi bir stratejik yöntem anlayışından sıyrıldığı ve mekânın biçimlenmesi konusunda gerçek anlamda uygulandığında ne kadar güçlü bir araç olduğu görüldü.