Birleşmiş Milletler tarafından 2022 yılında yayımlanan bir değerlendirme, ilerlemenin çarpıcı bir tablosunu çizerek, “ciddi bir tehlikenin” hissedildiğini tarif etmektedir. Öyleyse, sürdürülebilir ve kapsayıcı bir gelecek sağlayacak küresel iklim ve kalkınma amaçlarına ulaşmak için gereken değişiklikleri şehirlerin yapması için en iyi yol nedir? Bu zorluğun ölçeği, sistem düzeyinde yoğun kentsel dönüşümler gerektiriyor.

Bu, yalnızca ulaşım veya barınma gibi tek bir konuya odaklanan dar yaklaşımların ötesine geçmek ve insanların hayatlarında gerçek değişimlere yol açan etkileri gösteren, aynı zamanda kurumlar ve şehir genelinde dalgalanma etkisi yaratan daha kapsamlı çözümleri benimsemek anlamına gelir. Şehirlerde sistem değişikliği, tüm sistemde bütünsel bir pozitif değişim yaratmak için belirli bir kentsel sistemin birden fazla bileşeninin dönüştürülmesini içerir.

Kentsel dönüşümü pratikte başarmak zordur. İhtiyaç duyulan çözümler ile şehirlerin gerçek işleyişi arasında genellikle fark vardır. Sınırlı kaynaklar ve birçok paydaşın koordinasyonunu sağlamanın zorlukları gibi pek çok engel, anlamlı sistemsel değişiklikler yapma yeteneğini sınırlar.

Ancak, dünya çapında bu zorluğa meydan okuyan şehirler var. Aşağıda şehirleri daha sürdürülebilir ve kapsayıcı hale getirmek için sektörler arası çözümlerin sistemsel değişiğimi nasıl sağlayabileceğini gösteren üç yenilikçi kentsel projeden bahsedeceğiz.

1) Rosario, Arjantin: Kentsel Tarım Yoluyla Dönüşüm

2001 yılından bu yana Arjantin’in Rosario şehri, şehrin sel baskınlarına ve sıcak hava olaylarına direncinin önemli bir parçası haline gelen kentsel tarım programı geliştirmiştir.

Şehir, rekor düzeyde yağışlar ve sel baskınlarıyla birleşen büyük bir ulusal ekonomik kriz yaşıyordu. Binlerce insan gıda güvensizliği, işsizlik, yerinden edilme ve yoksullukla karşı karşıya kaldı.

Rosario’da ilk girişimler, insanlara ekonomik krize yanıt olarak boş ve az kullanılan arazilerde ürün yetiştirmek ve bunları yerel pazarlarda satmak için kaynaklar sağlama amacıyla 2000’li yılların başında başlatıldı. 2007’deki büyük sel felaketinin ardından şehir, kentsel tarım için “Sebze Bahçesi Parklarına” dönüştürülebilecek sel riski taşıyan bölgeleri belirledi.

O zamandan beri şehir, giderek daha fazla araziyi yeşil tarımsal alanlara dönüştürmek için çalışıyor. Bu alanlar çevreye zarar veren çarpık kentleşmenin yayılmasını sınırlar ve fazla yağışı emer. Rosario, bu arazi kullanımı değişikliklerinin faydalarını halka pazarlar, çevre dostu işler, kompostlama ve yenilenebilir enerji gibi ek girişimlerle sunmuştur. Kentsel tarım artık şehrin düzenli 10 yıllık stratejik planlarında öne çıkan bir konudur.

2020-2021 WRI Ross Center Prize for Cities’ın büyük ödülünü kazanan Rosario, kentsel tarımı şehrin çevresel ve arazi kullanım politikalarına entegre etmek için sistem düzeyinde değişiklik gösteren bütüncül bir yaklaşım benimsedi. Ayrıca tarım programlarıyla bağlantılı olarak bir dizi faydalı sosyal programı da hayata geçirdi. Rosario, bir şehrin zaman içinde istikrarlı bir şekilde değişiklikleri hayata geçirerek gıda ve arazi kullanım sistemlerini dönüştürebileceğini ve gıda güvenliğini ve iklim dayanıklılığını teşvik edebileceğini gösteriyor.

2) Guadalajara, Meksika: Kamusal Alan, Dekarbonizasyon ve Aktivizm

Meksika’nın Guadalajara örneği, bir şehrin karayollarındaki dönüşümünün, şehirde yeni aktivizm ve siyasi katılım sistemlerinin gelişimine nasıl katkıda bulunduğunu gösteriyor.

Asıl girişim, yayaların ve bisikletçilerin genellikle araçlara ayrılan ana yolları kullanmaları için davet edildiği büyük bir hafta sonu yol kapatma programı olan Via RecreActiva idi. Via RecreActiva ilk olarak 2003 yılında işletme sahipleri koalisyonu tarafından başlatıldı ve şehir merkezinde temizlik ve yaşam kalitesini artırmayı hedefledi. Bu program, Bogota, Kolombiya’daki benzer bir programdan esinlenilerek geliştirildi. Via RecreActiva, motorsuz hareketliliğin önemini vurgulayarak, araçsız kamusal alanların faydalarını göstermiştir.

Zamanla, programın başarısı, şehrin ulaşım politikaları üzerinde ölçülebilir bir etkiye sahip olan sürdürülebilirlik ve bisiklet savunuculuğuna odaklanan yeni sivil toplum koalisyonlarının ortaya çıkmasına yardımcı oldu. 2009 yılında, örgütler koalisyonu, belediye tarafından kabul edilen motorsuz hareketlilik için yeni bir master planın savunuculuğunu yaptı ve 2010 yılında, yükseltilmiş otoyol inşasına başarılı bir şekilde karşı çıktılar.

2015 yılından bu yana, bu toplum organizasyonunun bazı eski üyeleri, seçimleri kazanan ve bugün şehir hükümetini oluşturan yeni bir ilerici siyasi parti kurmuştur. Bu parti, toplu taşıma harcamalarını büyük ölçüde artırmıştır. Bu proje, kamusal alana yapılacak tek bir müdahalenin, daha sürdürülebilir bir şehir için değişim odaklı yeni seçmenlerin ortaya çıkmasını nasıl sağlayabileceğini göstermektedir.

3) Bangkok, Tayland: Güvenli ve Kapsayıcı Konut

Küresel Güney’deki birçok şehir gibi Bangkok, Tayland da kayıt dışı yerleşimlere hizmet ve altyapı sağlama konusunda zorluklarla karşı karşıya. Bu sorun, Bangkok’un geniş kanal ve nehir ağı etrafında bulunan kayıt dışı yerleşimleri tehdit eden sel riskinin artmasıyla daha da ağırlaşıyor. Kent yoksullarının yaşamlarını olumsuz etkilemeden, şehirde acil bir şehirde sel önleme altyapısı inşa etmek gerekiyor.

2003 yılından bu yana Bangkok, Baan Mankong (“Güvenli Konut”) adlı ulusal düzeyde bir programdan faydalanmaktadır. Bu program, şehir genelindeki sele dayanıklılık planları doğrultusunda konutların iyileştirilmesi için finansman ve sübvansiyonlar sunarak şehirdeki gecekondu topluluklarını desteklemektedir. Program, gecekondu sakinlerinden oluşan yerel kooperatiflerle iş birliği yaparak topluluk tabanlı süreçlerin oluşturulmasında önemli bir rol oynamaktadır. Bu işbirlikçi önlemler, kentsel yoksulların ihtiyaçlarını karşılamayan konutlara zorla yerleştirildiği geleneksel yukarıdan aşağıya yaklaşımlardan farklıdır.

Yerel topluluk ağlarıyla çalışmak, şehrin diğer krizlere karşı direncini artıran yeni “sosyal altyapı” sistemlerinin geliştirilmesinde de önemlidir. COVID-19 salgını sırasında, Baan Manong programı kapsamında kurulan ağlar, sokağa çıkma yasağından etkilenen toplulukları desteklemek için çeşitli girişimler ve hibeleri teşvik etmek amacıyla kullanılmıştır.

Baan Mankong programı, şehrin kentsel gelişim stratejisinde ve yetkililer ile kent yoksulları arasındaki ilişkilerde sistemsel değişimi teşvik etmiştir.

Sürdürülebilir Kentsel Dönüşümleri Artırmak

Dünyanın dört bir yanındaki şehirlerdeki sistem değişikliği örneklerini vurgulamak, yeni projelerin tohumlarını atmak için gereken şehirden şehre öğrenmeyi ve motivasyonu teşvik etmenin anahtarıdır. Bu nedenle WRI, kentsel dönüşüm projelerini kutlamak için WRI Ross Center Prize for Cities’i hayata geçirmiştir. 2019’dan bu yana, kentsel dönüşümün uygulamada ne kadar başarılı olduğunu gösteren dünyanın dört bir yanından 15 proje ödül almıştır.

Darüsselam, Tanzanya’da yenilikçi yol güvenliği programlarından Rosario, Arjantin’de kapsayıcı kentsel tarım sistemlerine ve Barranquilla, Kolombiya’da şehir genelindeki park yenileme ve yeşillendirme çalışmalarına kadar farklı odak alanlarındaki çalışmaları gösteren üç proje 250.000 dolarlık büyük ödülü kazanmıştır.

Ödül, dördüncü döngüsünü başlatmış olup, “İklim Hazırlıklı Toplumlara İvme Kazandırmak” temasına uygun projelerin başvurularını 26 Eylül 2023 tarihine kadar kabul edecektir. Bu tema, iklim hazırlıklı toplumlar oluşturmak için eylemlerin hızını, kapsamını ve ölçeğini hızlandırma ihtiyacını ve iklim değişikliği sorununun büyüklüğünü vurgulamaktadır.

WRI Ross Center Prize for Cities Ödül Programı Başvuruları Açıldı

WRI Ross Center Prize for Cities, bu makalede yer alan şehirlerde olduğu gibi, kentsel dönüşümleri ödüllendirir. Dördüncü döngüsünde olan 2023-2024 Prize for Cities, “İklim Hazırlıklı Toplumlara İvme Kazandırmak“ temasıyla şehirleri öne çıkarmayı amaçlıyor. Başvuru ve daha fazla bilgi için web sitesini ziyaret edebilirsiniz.

Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI), yayınladığı iki yeni rapor ile kentlerinde e-otobüs kullanan 16 kentin deneyimlerini paylaşıyor.

Elektrikli otobüslerin çoğunlukla yerel yönetimler tarafından benimsenmesi son yıllarda ivme kazanarak 2011-2017 yılları arasında 80 katın üzerinde artış gösterdi. Ancak şehirlerin hala alması gereken uzun bir yol var. IPCC’ye göre küresel ısınmayı güvenli eşik değerinin altında tutabilmek için elektrikli otobüslere ve diğer düşük karbon teknolojilerine yapılan yatırımların önümüzdeki 20 yıl içerisinde iki katına çıkması gerekiyor. WRI’ın yeni araştırmasına göre bu hedefe ulaşmak belirli engellerin aşılmasını ve kilit faktörleri teşvik etmeyi gerektiriyor.

WRI’ın “Barriers to Adopting Electric Buses” (Elektrikli Otobüsleri Benimsemenin Zorlukları) ve “How to Enable Electric Bus Adoption in Cities Worldwide” (Dünyadaki Şehirlerde Elektrikli Otobüsün Benimsenmesi Nasıl Sağlanır)  adlı iki raporu hızla gelişen bu alanda öğrenilen dersleri inceleyerek ve somut örnekler sunarak elektrikli otobüs hedeflerine nasıl ulaşılacağı konusunda adım adım rehberlik ediyor.

WRI Ross Center for Sustainable Cities Elektrikli Araçlar Küresel Kıdemli Müdürü ve raporların ortak yazarı Camron Gorguinpour, “Elektrikli otobüsler uzun vadeli işletme maliyetlerini azaltmada, hava kirliliğini azaltmada ve iklim değişikliği ile mücadelede çok büyük faydalar sağlayabilir. Ancak bu faydalara rağmen bugüne dek elektrikli otobüs kullanımında son derece istikrarsız bir dağılım var” dedi. “Her şehrin karşılaştığı bazı problemler var. Bu rapor, şehirlerin yaşadığı bu sorunları ve onlardan nasıl kaçınılacağını anlamalarına yardımcı oluyor.”

Bugün yoldaki elektrikli otobüslerin %99’u Çin’deki şehirlerde bulunuyor. Çin’in bu alanda öncü konumu, değerli öngörülerin toplanmasına da yardımcı oldu. Daha 5 yıl önce Çin’in Şenzen şehri bir dizel otobüsle hizmet kalitesini birebir eşleştirmek için iki elektrikli otobüse ihtiyaç duyuyordu. Bugün şehir, 16.000’den fazla araçla dünyanın en büyük % 100 elektrikli otobüs filosunu işletiyor.

Elektrikli otobüs filosuyla İzmir, Türkiye’den örnek gösterilen tek şehir

Elektrikli otobüsler genellikle geleneksel dizel otobüslerden iki veya üç kat daha pahalı. Avantaj ise azaltılmış emisyonlar ve uzun vadede azaltılmış sahiplik maliyeti. İzmir’de, 20 elektrikli otobüsün işletme maliyetleri karşılığında geleneksel otobüslere göre yakıt maliyetlerinde %84, toplam bakım maliyetlerinde %60 azaltım sağlandı. İzmir’in otobüsleri şarj etmek için elektrik sağlamak amacıyla kurmuş olduğu güneş enerjisi santrali ile yıllık yaklaşık 420 ton CO₂ emisyonu engelleniyor.

Yayınlanan bu iki rapor, tamamen elektrikli otobüs filosu benimseme yönünde hareket etmek isteyen paydaşların atması gereken toplam dokuz adımı tanımlıyor. İlk beş adım, hazırlık ve planlamayı; sonraki dört adım ise kitlesel hareketi sağlamak için ölçeğin nasıl büyütülmesi gerektiğini ele alıyor.

Finansman başarının önündeki en büyük engel olarak karşımıza çıkıyor. Ancak elektrikli otobüslerin niteliklerine göre özelleştirilen satın alma planları, maliyetleri ve riskleri çeşitlendiren ve yeniden tahsis eden yeni finansal araçlar mevcut. Bu konuda da Latin Amerika’ya elektrikli otobüs kullanımında öncülük eden Şili’nin başkenti Santiago’da umut verici sonuçlar gözlendi.

Elektrikli otobüs sistemini erken benimseyenlerin karşılaştığı daha az bilinen sorunlar ise araziye erişim ve uygun güç kaynağı. Örneğin Güney Afrika’nın başkentlerinden biri olan Cape Town’da elektrikli otobüs konusunda çalışan plancılar, şarj altyapısı ve elektrikli otobüs garajlarının yeni park tasarımları için mevcut garajlardan %40 daha büyük bir alan gerektiğini tespit etti. Philadelphia’daki ulaşım yetkilileri, mevcut elektrik şarj kapasitesinin otobüs filolarının sadece %7’sini karşıladığını tespit etti. Çok az sayıda şehir ve ulusal hükümet, ihtiyaç duyulacak olan büyük elektrik şebekelerinin geliştirilmesi için planlama yaptı. Çin’in Zhengzhou kentinde, elektrikli otobüsler de dahil olmak üzere elektrikli araçların, 2020 yılına kadar kentin toplam elektrik yükünün %36’sını oluşturacağı tahmin ediliyor.

Raporlar, yetkililerin dikkate alması gereken en önemli husus olan elektrikli otobüs projelerinin ölçeğine dikkat çekiyor. Filolarını elektrikli hale getirme sürecindeki şehirler uygulanabilir ve yapılandırılmış ancak esnek pilot programlar gibi somut aksiyonlar planlamalılar. Ölçeği büyütmeyi hedefleyen şehirler ise fayda-maliyet analizleri yaparak, uygulanabilir, zamana bağlı hedefler koyarak altyapı ve satın almaya ilişkin uzun dönem planlarını şekillendirmeli ve uygulamalıdır.

WRI Ross Center for Sustainable Cities Direktörü Ani Dasgupta, “Elektrikli otobüsler daha yaygınlaştıkça ve şehirler hava kalitesini iyileştirme ve sera gazı emisyonlarını azaltma konusundaki büyük potansiyellerini anladıkça, bu türünün ilk örneği olan raporlar çok önemli bir rehber kaynak haline gelecektir.” dedi. “Raporlardaki ayrıntılı vaka çalışmaları ve atılması gereken adımlar, elektrikli otobüslerin zorluklarını ve fırsatlarını ortaya sererek daha fazla şehrin faydalanmasını sağlıyor.”

Dünya Kaynakları Enstitütüsü (WRI) az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki barınma krizinin aşılması için çözüm önerileri sunuyor.

WRI Ross Center for Sustainable Cities’in yeni raporuna göre 330 milyon hane ve buna karşılık gelen 1.2 milyar insan sürdürülebilir ve karşılanabilir barınma garantisinden mahrum yaşıyor.  Derhal bir aksiyon alınmazsa bu rakamın 2025 yılında yüzde otuz artarak 1.6 milyar insanı bulacağı tahmin ediliyor.

WRI Ross Center for Sustainable Cities Global Direktörü Ani Dasgupta konuyla alakalı olarak yaptığı açıklamada “Şehirler ekonomik büyümenin lokomotifi işlevini görüyor. Karar vericilerin de bu doğrultuda çözümler üretmesi gerekiyor. Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki şehirler hızlı bir şekilde büyürken aynı zamanda kentlilere çeşitli imkan ve faydalar sağlayabilir. Maliyeti karşılanabilir barınma imkanları yaratmak bu doğrultuda benimsenebilecek önemli politikalardan bir tanesidir” dedi.

Dasgupta açıklmasının devamında ise şunları ekledi: “2050 yılına gelindiğinde 2,5 milyar insan daha şehirlerde yaşayacak ve bu artışın yüzde doksanı Asya ve Afrika kıtalarında gerçekleşecek. Konut sıkıntısının insan, ekonomi ve çevre üzerinde ciddi etkileri var. Bu yüzden derhal aksiyon almalı ve üretken, verimli, kapsayıcı olmayan şehirlerin yaratılmasını engellemeliyiz.”

WRI bünyesinde “Daha Adil Bir Şehir” başlığıyla yayınlanan Dünya Kaynakları Raporu’na göre barınma, sürdürülebilir ve refah seviyesi yüksek şehirler yaratmak için ana koşullardan bir tanesidir.

Baş yazarlardan ve aynı zamanda WRI Ross Center Bilgi ve İşbirliği Direktörü olan Robin King ise konuyu şu şekilde özetledi; “Barınmanın kamusal alana mı yoksa özel alana mı dahil olduğu tartışılan bir konu. Fakat biz barınma konusunu mülkiyet, alan, hizmet ve finans gibi farklı bir çok unsuru içerisine alan daha geniş bir perspektiften ele alıyoruz. Bu perspektif daha incelikli ve nitelikli bir tabloyu ortaya çıkarmamızı ve gelişmekte olan ülkelerdeki konut piyasısına daha gerçekçi bir biçimde bakmamızı sağlıyor.”

Slum/Shack Dwellers International’ın kurucu üyesi ve yönetim kurulu başkanı olan Sheela Patel ise “Bu araştırmanın sonuçları tam da satın alınabilirlik, yeterlilik ve güvence gibi temaların özellikle üçüncü dünya ülkeleri için kritik bir duruma geldiği son derece önemli bir zamanda yayınlanıyor. Şehirler çeşitli arzular yaratıyor. Fakat siz bu arzuların içini güvenli bir mahalle, yaşanalabilir bir çevre, iyi bir eğitim gibi somut kavramlarla doldurmadığınızda sadece bir memnuniyetsizlik yaratıyorsunuz.

Çalışma şehir yetkilileri tarafından barınma krizine karşı uygulanabilicek, dünya çapında örnekleri de olan üç önemli yaklaşımı ele alıyor:

1.      Ev sahiplerini şehir merkezinin dışında kalan bölgelere yerleşmek durumunda bırakmadan varolan konutlarda iyileştirme ve geliştirmeler yapmak

Genelde gecekondusuz şehir kavramı fakir insanların şehir dışına atılması anlamına gelmektedir. Fakat esas yapılması gereken, insanları yerlerinden edip şehrin ücra köşelerine göndermeden onları şehrin içerisinde ortak bir bilinç, ortak bir enerji ve ortak bir sosyal topluluğun parçası haline getirmektir. Karşıtı olan bakış açısı şehre geniş boyutta zararlar vermektedir. Bunun başarılı bir örneği Tayland’da gerçekleştirilen Baan Mankong Programı’dır. Bu program doğrudan hükumet tarafından sağlanan fonlarla ihtiyaç sahiplerinin evlerini iyileştirmeyi amaçlamaktadır. Program sayesinde 2016 yılına karar 345 şehirdeki 1,903 ihtiyaç sahibi komünite evlerini yeniledi ve 101,224 ihtiyaç sahibi aile sağlıklı bir çevrede konut güvencesine kavuştu.

2.      Kira piyasasını her gelir grubundan insanı içine alacak şekilde tekrar düzenlemek

Konut sahibi olmak şehir gelişiminde çokça üzerinde durulan ve konut sahibi olmaya gücü yetmeyen insanları da bir hayli yaralayan bir konu. Kira piyasasını ev sahiplerini hukuki anlamda güvence altına alarak her türlü gelir grubundan insanın faydalanabileceği bir hale getirmek hem şehir içerisindeki esnekliği ve piyasa odaklı gelişimi destekleyecek hem de barınma ihtiyacını çözmeye yardımcı olacaktır. Johannesburg’u da içerisine alan Güney Afrika’daki Gauteng Vilayeti, 687,000 kişilik konut eksikliğini normalde yasadışı olan arka bahçe apartmanlarını kiralayarak aştı. Bu düşük gelir sahibi insanların kendilerine yaşam alanı bulmalarını kolaylaştırdı ve hükümet yardımı olmadan çeşitli hizmetlerin geliştirilmesini sağladı.

3.      Yeterince kullanılmayan merkezi alanlarda maliyeti uygun yeni konutlar inşa etmek

Fakir insanları şehir dışına atan politikalar az kullanılan ya da hiç kullanılmayan alanlar yaratıyor. Hatta şehre yeni yerleşenler merkezde ev bulmakta zorlanıyor. Bu nedenle barınma ihtiyacına vurgu yapan bir politik istek günümüzde son derece kritik durumda. Özellikle bazı kamusal alanların barınmaya uygun hale getirilmesi, bu bölgelere maliyeti uygun binalar inşa edilmesi kent içi yayılımı engelleyeceği gibi aynı zamanda varolan kaynakların kullanılması ve ekonomik gelişmenin sağlanması açısından da avantajlar sağlayacaktır. Cochabamba, Bolivia’da, María Auxiliadora Komünitesi’nde yaşayan 420 aile Komünite Emlak Güveni adı altında bir felsefeyi benimseyerek komünite mülkiyetine bağlı bir yaşam sürmektedir. Bu komünitenin yönetimi iki yılda bir kadınlar arasında değişmekte, komünite içerisindeki insanlara destek sağlanmakta ve yerel şiddet uygulayan erkekler reddedilmektedir. Bu komünite anlaşmasına göre toprak kar elde etmek amacıyla satılamamakta ve konutlar mali anlamda karşılanabilir olarak tutulmaktadır.

King, “Bu çözümler karar alıcı ve politikacıların hızlı büyüyen şehirlerde hem ekonomik büyümeyi teşvik etmelerine, hem güvenli ve temiz bir çevre oluşturmalarına, hem de barınma ihtiyacını tam anlamıyla karşılamalarına yardımcı olacaktır. Satın alınabilir, yeterli ve güvenli barınma olanakları yaratarak konut sıkıntısı ortadan kaldırmak sadece fakir ve ihtiyacı olanlara değil herkese fayda sağlayacak, şehirleri daha üretken, sürdürülebilir ve sahici mekanlar yapacaktır” dedi.

• Uluslararası düzeyde gelişmiş ve ileri teknoloji enerji servislerine erişimin sağlanması,
• Enerji verimliliği girişimlerinin arttırılarak gelişimin iki katına çıkarılması,
• Yenilenebilir enerji payının iki katına çıkarılması.

Bu amaçlardan yola çıkarak, 2014 yılında gerçekleşen İklim Zirvesi’nde SE4ALL, kamu ve özel sektörün ortaklığı ile kurulan Küresel Enerji Verimliliği Platformu’nun lansmanı yapıldı. Kurulan bu platformda küresel enerji verimliliği çalışmaları kapsamında bina, aydınlatma, teçhizat, bölgesel enerji sistemleri, endüstri ve ulaştırma olmak üzere 6 farklı konu esas alınmaktadır.

Binalarda Enerji Verimliliği Platformu (BEA);

Binalarda Enerji Verimliliği Platformu (BEA) kamu binalarında enerji verimliliği ile ilgili iyi uygulama politikalarına adaptasyon sürecini hızlandırmaları için destek olmakta ve bina verimliliği projelerinin uygulanmasını sağlamaktadır.

Zorluklar ve Kazanımlar

Küresel olarak enerji talebine bakıldığında binalar enerji talebinin dörtte birini oluşturmakta ve sera gazı emisyonlarının üçte birini meydana getirmektedir. Halbuki enerji verimliliğinin çeşitli iyi uygulamalarının hayata geçirilmesi ile 2050’ye kadar küresel ölçekte binalarda enerji talebi üçte bir oranda azaltılabilir. Bu uygulamaların binalarda enerji verimliliğinin arttırılması kapsamında hayata geçirilmesi için zorlukların finans ve teknolojik eksiklikler olması beklenirken daha çok geleneksel ve davranışsal uygulamalar engel teşkil etmektedir. BEA ise katılımcı yaklaşımı ile bu engelleri küresel çapta farklı sektörlerin işbirliği ile aşmayı hedeflemektedir.

Platform şehirlere;

BEA küresel ortaklığı, özel sektörden katılım gösteren partnerlerin iletişim ağlarını birleştiren ve bütünleyen bir ortam sunmaktadır. BEA platform şehirlerine ise aşağıdaki destekleri sağlamaktadır.

• Bölgelere uygun politika ve eylemlerin değerlendirilip, önceliklerin belirlenmesi,
• Tecrübe, tool ve kaynakların ihtiyaç ile eşleştirilerek uygulanması,
• Eylemlerin izlenmesi, temin edilen bilgi ve dökümanların paylaşılması.

19 Mart 2015 tarihinde SE4ALL’un ilk etkinliği olan ve ev sahipliğini Meksiko Şehri Enerji Bakanlığı (SEDEMA)’nın üstlendiği Binalarda Enerji Verimliliği Platformu (BEA), EMBARQ Mexico, WRI Ross Center for Sustainable Cities, SE4ALL ve Enerji Verimliliği İttifakı (ALENER)’nın iş birliğinde organize edilip, yerel yönetimlerde karar vericileri, sektör liderleri ve sivil toplum temsilcilerinin katılımı ile gerçekleştirildi.

Şehir Politikaları Ve Eylem Öneri Alanları

Sıkça Sorulan Sorular

BEA’a katılmak neden önemli?

Yerel firmalar ile birlikte bina verimliliği politikaları ve piyasasının gerekli sıralamalarını geliştirmek isteyen her kuruluş katılım sağlamalı. BEA bu sıralamadaki sorunları ortadan kaldırmayı hedeflemekte ve yeni ve mevcut binaları enerji verimli hale getirmek için ortaklar arasında anlaşma sağlamaktadır.

Şehirler ve kamu sektörü platformda yer almak için ne yapmalı?

Şehirlerin ve kamu sektörünün BEA platformunda yer almaları için platform ortaklarının yardımı ile gerçekleşecek 3 taahhüdü uygulamaları gerekmektedir:

• Etkin bir politika ve bir demonstrasyon projesi belirleyip, faaliyete geçirmek,
• Şehir bazında bina stoğu ve enerji performans karnesini oluşturmak,
• Yıllık süreci takip etmek ve raporlamak; deneyim, iyi uygulamaları platformda yer alan diğer şehir ve kamu sektörü partnerleri ile paylaşmak.

BEA, şehirlere ve kamu sektörüne paydaş katılımının sağlanması ve öncelikli politikaların belirlenmesi için bir tool sunuyor. Bu tool çeşitli eğitim, çalıştay, webinar, bölgesel konferanslar kapsamında kullanılıp paydaş analizinin öğrenilmesinde, farkındalık yaratılmasında ve daha derin bir şekilde katılımcı sürecin yürütülmesini sağlamaktadır. Buna ek olarak bazı şehirlere, platform partnerleri ile daha ayrıntılı ve farklı katılımcılar ile çalışma olanağı tanınacaktır. İkinci aşamada ise kayıt yapmış olan şehirler platform partnerleri ile pilot bir projede daha ayrıntılı çalışma olanağı bulacaktır. Bu aşama ile ilgili bilgiler kaydını tamamlamış şehirlere iletilecektir

BEA için hangi yetkili kurumlar uygun?

Kamuda yetkili kurumların tümü BEA anlaşması için kabul edilir. Şehirlerde binalarda enerji verimliliği uygulamalarının başarılı olması için ulusal politikalar ve merkezi yönetim desteği çok büyük önem taşıdığı için bir çok kamu sektörünün birleşerek başvuru yapması da desteklenmektedir.

Raporlama için gereklilikler nelerdir?

BEA raporlama için belirli bir ölçü veya formatı zorunlu kılmamakla birlikte partnerlere raporların izleme mekanizmasını ve sürecini hangi esaslara göre seçtikleri sorulmaktadır. Şehirler izleme mekanizması için yerel veya WRI Ross Center For Sustainable Cities tarafından geliştirilen online olarak kullanıma açık olan Global Protocol for Local Communities (GPC)’I kullanabilirler.

Proje için fon sağlanabilir mi?

BEA hibe üreten bir platform olmamasına rağmen başlıca amacı ortakların öncelikle ulusal (yerel) finansal ve diğer destek fırsatlarının değerlendirilmesini sağlayıp ayrıca şehirleri eşleştirerek diğer uluslararası finansal mekanizmalar arasında bağlantı kurmaktır. BEA platformu partnerlerine teknik kaynaklar olan tool kullanımına, ilgili raporlara, paydaş analizi çalıştayı ve eğitimlerin düzenlenmesi için destek sağlamaktadır.

BEA Ortakları (2015 Eylül itibariyle)

 STKlar/Birlikler/Çok Yönlü Organizasyonlar

Hizmet Sağlayıcılar/Şirketler

Yerel Yönetimler:

•  Alba Iulia (Romanya)
• Bükreş, 3. Bölge (Romanya)
• Da Nang (Vietnam)
• Iskandar Bölgesel Kalkınma Ajansı (Malezya)
• Jalisco Eyaleti (Meksika)
• Mandaluyong (Filipinler)
• Munyoz Bilim Şehri (Filiplinler)
• Tokyo Büyükşehir Belediyesi (Japonya)
• Varşova (Polonya)

Kaynak ve detaylı bilgi için tıklayınız.

BEA ortaklık sözleşmesini indirmek için tıklayınız.

Transforming Transportation (#TTDC16), WRI Ross Center for Sustainable Cities‘in sürdürülebilir kent içi ulaşım girişimi  EMBARQ ile Dünya Banka’sının birlikte düzenlediği bir konferanstır. 14-15 Ocak 2016’da Washington’da düzenlenen etkinliğin bu yılki teması ise “Sürdürülebilir Ulaşım: Küresel Gündemden Yerel Eyleme”.

“Paris’in bir başarı olup olmadığı, şimdi ne yaptığımızla belli olacak.” Bu sözlerle, Andrew Steer, Dünya Kaynakları Enstitüsü başkanı ve CEO’su, Washington DC’de düzenlenen Transforming Transportation Konferansı’nın ambiyansını yarattı ve konferansın ilk gününü başlattı.

Steer sahnede Dünya Bankası Sürdürülebilir Kalkınmadan görevli Başkan Yardımcısı Laura Tuck ile giriş konuşmasını yaparken, 2015’in bizlere İklim Antlaşması, Sürdürülebilir Kalkınma Hedeleri ve Brezilya Yol Güvenliği Deklarasyonu gibi birkaç önemli küresel taahhüt kazandırdığından bahsetti. 2016 yılının ise bu taahütleri şehirlerde eyleme dökmek açısından kilit bir göreve sahip olacak.

Ancak ne kadar hızlı davranabiliriz? İklimimiz hala değişiyor ve biz şu an sahip değişiklik gösteren yaklaşımdan daha fazlasına ihtiyaç duyuyoruz. Sistemsel değişimi küresel ölçütte harekete geçirebilecek kalıcı çözümlere ihtiyacımız var. Kendimize temelde şehirlerimizi nasıl tasarladığımız sorusunu sormalıyız.

Hedeflerimizi Birleştirmek, Ulaşımımızı Birleştirmek

İlk günün sabahında, tartışma özellikle hedeflerimizin, planlarımızın ve ulaşım modellerimizin entegrasyonu üzerindeydi. Naoko Ishii’nin açıkladığı gibi, iklim, ulaşım ve kalkınma konusunda alınan kararları birbirinden bağımsız görmemek gerekiyor. New Climate Economy (Yeni İklim Ekonomisi) tarafından hazırlanan yeni bir rapora göre, şehirler akılcı bir şekilde hazırlandığı takdirde, Amerika Birleşik Devletleri önümüzdeki 15 yılda 3 trilyon dolar tasarruf edebilir. Ancak, karar verme süreçlerimizi birbirinde bağımsız silolarda yürüttüğümüz sürece, hedeflediğimiz kompakt, bağlı ve iyi koordine edilmiş şehirlere ulaşmamız mümkün değil. Tek sektörel yatırımlardan uzaklaşarak ve birbirine bağlı yaklaşımlara sahip kararlar alarak hedeflediğimiz kalıcı değişimleri gerçekleştirebiliriz.

Her ne kadar dünya liderlerinin küresel ve yerel politikalarını iklim dostu haline getirmeleri oldukça önemli olsa da, şehirlerin birbirinden farklı ulaşım yöntemlerini  hayata geçirmeleri de oldukça kritik. Sonuç olarak, her ne kadar hafif raylı sistemler ve kent içi toplu taşımada kullanılan otobüsler yolculara hızlı bir şekilde seyahat imkanı sunsa da, her evin bir metro, tren veya tramvay istasyonuna ya da otobüs durağına direkt olarak bağlı olması mümkün değil. Suresh Prabhu, Hindistan Demiryolu Bakanı, Hindistan’da hafif raylı sistemlere olan talebi aktarırken “Çoklu ulaşım politikalarına ihtiyacımız var.” sözleri ile sadece tek ulaşım türünün yeterli olmadığını vurguladı.

Ayrıca, konuşmacılar insanları şahsi araçlarını evde bırakıp toplu taşımaya yönlendirebilmek için toplu taşımanın konfor ve kalitesinin arttırılması gerektiğini belirttiler. Şehirlerde otobüsler, hafif raylı sistemler ve bisiklet yolları gibi kaliteli sistemlerin yokluğunda insanların şahsi araçlarına yönelerek, sıkışık ve adaletsiz şehirler yarattıkları üstünde duruldu. Eğitimin bir başlangıç noktası olduğu, fakat verilen kararların başlangıçta sürdürülebilir hareketliliğe dönük olması gerektiği vurgulandı. Morten Kabell, Kopenhag Teknik ve Çevre İşleri Başkanı bu konudaki başarısını şu kelimelerle aktardı: “Kar yağdığında, bisiklet yollarını araç yollarından daha önce temizliyoruz. Bu durum, bisiklet ulaşımını uygun bir model olarak gördüğümüz konusunda net bir mesaj yolluyor.”

Konuşmalar sırasında liderler, toplu taşıma ve şehir sakinlerinin hayat kaliteleri arasındaki büyük ilişkiyi de öne çıkardılar. Suresh Prabhu, bu konudaki görüşlerini “Ulaşım profillerini değiştirmek sadece çevresel hedeflere ulaşmak için değil, ayrıca hayat kalitesini arttırabilmek için son derece önemli.” kelimeleri ile aktardı.

Yerel liderler ve yönetimlerin önlerindeki zorlu görev ise bu fikirleri bulundukları bölgedelerde harekete geçirmek. Ani Dasgupta, WRI Ross Sürdürülebilir Şehirler Merkezi Global Direktörü, bu konuda BRT gibi küresel örnekler vererek, şehirlerin en iyi yöntemleri paylaşmaları ve bu çözümleri yerel şartlara uygun hale getirerek en etkili sonuçlara alabileceklerini aktardı. Örneğin, Kopenhag politikalarını değiştirmeden Mumbai’de uygulamak başarılı bir girişim olmayacaktır.

Yerel çalışmalar ve hareketlerin önlerinde yatan büyük birer engel ise politik kapasiteleri. John A. Roome, Dünya Bankası İklim Değişimi Durdurma Çözümleri Üst Yöneticisi, bu konuya dair bir soru sordu;“Anahtar soru, sürdürülebilir politikalar için gerekli olan teknik kapasiteyi siyaseten/politik olarak nasıl yaratabiliriz?” Roome ayrıca, sivil toplumların yerel politik iklimlerle uzlaşamadığı durumlarda hata yapmalarının çok daha olası olduğunu ve yerel ihtiyaçlara dair çözümler üretmede başarısız olduklarını belirtti.

Şehirleri Geride Tutan Ne? Ulusal Hükümetler Neler Yapabilir?

İlk günün sabahı, ulusal hükümetlerin şehirlerin harekete geçmeleri konusunda nasıl yardımcı olabilecekleri konusundaki bir tartışmayla sona erdi. WRI Ross Merkezi’nden Holger Dalkmann bu konuda şu sözleri sarf etti: “Bu konu, ulusal seviyede fırsat veren şartlarla alakalı.” Eğer ulusal hükümetler, şehirleri ve yerel yönetimleri arsa değerleri veya arazi vergilerini arttırma gibi yöntemlerle kendi fonlarını yaratma konusunda teşvik ederlerse, şehirler bağımsız bir şekilde elde ettikleri bu imkanları sürdürülebilir ulaşım sistemlerine yatırabilirler. Ek olarak, ulusal hükümetler inşa kapasitesi ve kurumların verimli çalışmaları konusunda esas konumdalar. Gereğinden fazla ulusal hükümet, yerel yönetimleri teşvik eden birer kurum olmak yerine, bu yönetimler üstünde engelleyici rollere sahip. Bu durumun değişimleri kolaylaştırması için gelecekte değişmesi gerek.

 * Tunç Ekin Yavuz’un Türkçe’ye çevirdiği ve Ryan Winstead ile Alex Rogala’nın kaleme aldığı “Live from Transforming Transportation 2016: Meeting Our Global Commitments Will Require Disruptive Change” başlıklı yazının orijinaline TheCityFix.com’dan ulaşabilirsiniz.