Ancak, bu küresel hedefleri verimli hareketler ve dünyanın farklı yerlerindeki insanlar için somut faydaya çevirmek büyük bir emek gerektiriyor.  Farklı süreçlerin ve girişimlerin küresel, bölgesel, ulusal ve yerel seviyelerde aynı doğrultuda olmaları ve uygulamalardan sorumlu ulusal ve yerel yetkililerin desteği gerekiyor.

Çözüm olarak Ulaşım

Ulaşım, sadece iklim ve sürdürülebilirlik ile olan bağları nedeniyle değil, çözümün de büyük bir parçası olduğu bu taahhütlerin kalbinde yer alıyor.

Her şeyin normal olduğu bir senaryoda, enerji kaynaklı sera gazı salınımlarının toplam salınıma oranının 2050’ye kadar %23’ten %33’e yükselmesi bekleniyor. Yine 2050’ye kadar özel araçlar sayısının üç katına çıkarak iki milyar üstünde bir sayıya ulaşacağı, ağır vasıtalar ile gerçekleştirilen nakliyelinin iki katına çıkacağı ve hava ulaşımının kendini dört katına varacağı öngörülüyor.

Ayrıca, %90’ı düşük gelirli ülkelerde olmak üzere, karayollarında yılda 1.25 milyon hayatını kaybediyor.

Buna rağmen, karayollarından; demir ve deniz yollarına, metrolara, banliyö trenlerine ve kent içi otobüslere doğru yapılabilecek kapsamlı bir yönelme ile şehir merkezlerinde oldukça geniş bir etki yaratılabilir. Toplu taşıma; sera gazı salınımlarını ve enerji kullanımlarını düşürür, sıkışıklılık ve kirliliği azaltır, yolları daha güvenli hale getirir ve ihtiyacı olan kesimlerin mal ve hizmetlere ulaşımını kolaylaştırır.

Örneğin, Mexico City’nin Metrobüs sistemi günde 150.000 kişisel araç yolculuğunun yanında, yılda 122.000 ton CO2 salımını ve şehrin sakinlerinin diğer kirletici maddelerle etkileşmesini engelliyor. Sistemin Linha 4 hattı, WRI Ross Sürdürülebilir Şehirler Merkezi ve FIA Vakfı arasında kurulan yeni bir partnerliğin hedefi olan; yayaların, bisikletlerin, arabaların ve otobüslerin aynı yolda rahatlıkla ve güvenle yolculuk edinmesi amaçlayan bir “tam cadde” projesinin bir parçası.

Hindistan’ın yeni verimli demiryolları Yeni Delhi, Mumbai ve Kolkata’nın finansal bölgelerini bir araya bağlıyor. Yeni hatlar, 178 yüksek güçlü elektrik lokomatif ve 10.000 vagon ile 2042’ye kadar 67 milyon ton CO2 salınımının azaltılmasına katkı sağlayacak.

Benzer şekilde, iklim değişiminin getirdiği sonuçlara uyum sağlayabilen esnek ulaşım yöntemlerine yatırım yaparak, hareketlilik ve bağlılık arttırabilir. Doğal afetlerde ise bu yeni yöntemler uyum sağlayarak afetlerin etkilerini minimize edebilir.

Taahhütleri Etkilemek

2015 içerisinde ulaşım konusunda ciddi taahhütler verildi. COP 21 Paris Antlaşmasına ek olarak ülkeler ulusal iklim planlarını ve önerilerini sundular. Bu önerilerin %61’inden fazlası, ulaşım kaynaklı gaz salınımların azaltılmasına yönelikti. Kasım 2015’te yayınlanan Brasilia Yol Güvenliği Deklarasyonu, uluslararası toplumun Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri 3.6’ya —2020’ye kadar karayollarında yaşanan kaza kaynaklı ölümleri yarı yarıya azaltmayı amaçlayan madde — olan bağlılığını gösterdi.

Şimdi görev, bu taahhütleri yerine getirmek için ulaşım topluluğunda.

İlk aşamada, kısa sürede uygulanabilinecek iki farklı eylem akla geliyor. Birincisi, küresel taahhütlerin; yerel, bölgesel ve sektörel seviyelerdeki diğer girişimlerle birlikte çalışmasının sağlanması. Örneğin, Lima-Paris Eylem Ajandası (LPAA) tarafından COP çatısı altında ulusal taahhütler içeren 15 farklı bağımsız girişim başlatıldı. Önümüzdeki Mayıs Washington DC’de gerçekleşecek olan İklim Eylem Zirvesi, ulaşım camiasını bir araya getirme konusunda etkili olacak.

İkincisi, ulusal seviyelerde verilen taahhütlerin gerçekleşmelerini takip edecek birleşik bir çerçeve oluşturmak. Bu çerçeve, bu yıl içerisinde BM Habitat tarafından düzenlenecek olan Habitat III zirvesi için momentum yaratmada önemli bir adım olacaktır.

Aslında, bu eylemlerin çoğu şehirlerde gerçekleşerek küresel hedefler yerel somut çözümlere dönüşecek. Bu yüzden ulaşım camiası, yerel otoritelere, şehir planlamacılara ve diğer kent içi paydaşlara yardım etmeye odaklanarak, onların ulusal hedeflere ulaşmalarına yardımcı olmalı.

Transforming Transportation

Transforming Transportation 2016 bu hedefleri hayata geçirme noktasında önemli bir rol oynayacak. 14-15 Ocak tarihlerinde Washington DC’de gerçekleşecek konferans, canlı yayınlarla dünyanın farklı yerlerinden yerel ve ulusal hükümet temsilcilerini, uluslararası finansal ve araştırma enstitülerini, sivil toplumu ve ulaşım camiasının temsilcilerini ulaşım, sürdürebilir kalkınma ve şehir başlıklarını tartışmak için bir araya getirecek.

Konferans, ulaşım sektörün ve şehirlerin sürdürebilir kalkınma politikalarını uygularken karşılaşabilecekleri zorluklar ve fırsatlar üzerine odaklanacak. Küresel hedefleri detaylı ve yatırıma değer projelere dönüştürme konusunda en yenilikçi ve pratik yöntemlerin aranacağı toplantı, değişik ulaşım türleri ve sektörler arasında ortak çalışmayı arttırmayı hedefliyor.

Sürdürülebilir ulaşım türlerine geçişte bizleri uzun bir yol bekliyor. Umarız ki, tartışmalarda bizlere katılır ve ulaşımı sürdürülebilir büyüme için bir motora çevirme konusunda yardım edersiniz.

*Tunç Ekin Yavuz’un Türkçe’ye çevirdiği ve Holger Dalkmann ile Pierre Guislain’in birlikte kaleme aldığı “Transforming Transportation: From Global Targets to Local Action” başlıklı yazının orijinaline TheCityFix.com’dan ulaşabilirsiniz.

Araç paylaşım sistemleri geçtiğimiz birkaç yıl içinde katlanarak bir büyüme gösterdi. Avrupa’da ya da Amerika’da Zipcar kullanmış olabilirsiniz ancak araç paylaşım sistemlerinin yükselen piyasalarda ne kadar ilerlediğini kestirmek çok kolay değil. Gelişen ekonomilerde araç paylaşım sistemleri hakkında şaşırtacak dört unsur:

Yoyo – Kullan Bırak Otomobiller

1. Günümüzde, yükselen yeni piyasada yer alan 41 şehirde araç paylaşım sisteminden araç kiralayabilirsiniz. 

Araç paylaşım sistemleri şirketleri hali hazırda Brezilya, Çin, Hindistan, Malezya, Meksika, Güney Afrika ve Türkiye dahil olmak üzere yedi yükselen piyasada yer almaktadır. Kosta Rika da 2010 yılında faaliyete geçen fakat 2014 yılında kapanan araç paylaşım şirketine ev sahipliği yapmıştır. Ayrıca, bu ülkelerde en azından bir araç paylaşım sistemine sahip kentlerin sayısı 2012 yılında 6’yken 2015’in ortalarında 41’i bulmuştu. Bazı bölgeleri, araç paylaşım sistemlerinin daha başında olarak görebiliriz. Örneğin, Afrika’nın ilk araç paylaşım şirketi olarak bilinen Güney Afrika’da Haziran 2015’te kurulan Locomute, bu yıl Durban ve Cape Town olmak üzere iki yeni kente genişlemeyi planlamaktadır.

Güney Afrika’da hizmet veren Locumute, Afrika’nın ilk araç paylaşım sistemi işletmecisidir. Fotoğraf: Locumute

2. Gelişmekte olan piyasalardaki araç paylaşım sistemleri işletmeleri sayısı 2012’den bu yana iki katına çıktı.

 Sadece üç yıl içinde araç paylaşım sistemi işletmeci sayısının iki katına çıkması ile birlikte araç paylaşım sistemleri yükselen piyasalarda hızla büyümektedir. Örneğin, Brezilya’da Zazcar, Joycar ve Fleety’nin içinde bulunduğu altı araç paylaşım şirketi bulunuyor. Bunun yanı sıra, 2012’den beri, 17 yeni araç paylaşım işletmecisi (bunların dördü kapandı) pazara girmiş ve yükselen piyasalarda 2012’de 9 olan işletme sayısını 2015’in ortalarında 22’ye yükseldi. Pazardaki araç paylaşım sistemi sayısının artması hem kullanıcılar için daha fazla seçenek sağlayacak hem endüstri içerisindeki rekabeti arttıracaktır. Ayrıca, iki yeni araç paylaşım operatörünün gelecek altı ay içinde Rio de Janerio ve Chongqing’de şehirlerinde önümüzdeki altı ay içerisinde yeni pazara girecek iki yeni araç paylaşım sistemi sistem işletmesini de göz önüne alırsak, bu büyüme pek de yavaşlayacağa benzememektedir. 

Araç paylaşım sistemleri geçtiğimiz yıllar içerisinde yükselen piyasalarda kayda değer bir büyüme göstermişir. Grafik: WRI Ross Center for Sustainable Cities

3. Hindistan ve Çin’de araç paylaşım sistemindeki büyüme, yerleşik piyasaları geçti. 

Son zamanlarda, Hindistan ve Çin’de araç paylaşımı o kadar hızlı büyüdü ki, Amerika ve Avrupa gibi yerleşik piyasaların önüne geçti geçti. Aslında, Hindistan ve Çin’de ikisi 2013 yılında kurulmuşüç araç paylaşım sistemi işletmecisi, yükselen piyasalarda her birinde 100.000’i aşkın üye ile en geniş üyeliklere sahiptir.

2012’de, Çin’de sadece 2 araç paylaşım sistemi işletmecisi vardı; günümüzde 2015 sonlarına doğru planlanan on birinci işletmesi ile on araç paylaşım sistemi işletmesi vardır. Çinli araç paylaşım sistemi işletmelerinin toplamda 6.500 aracı, 15 şehri ve tahminen 693.000 üyeyi yönetmektedir. 

 Hindistan’da, son zamanlarda ZoomCar ve MYLES olmak üzere iki araç paylaşım şirketinin dev büyümesi gözlenmiştir. 4 kentte 100.000’i aşkın üyesiyle ZoomCar, sermayesini 11 milyon$ arttırmıştır. Otomobil şirketleri ile işbirliği içinde olan Zoom, kendi ağında Hindistan’ın elektrik araç teklif eden ilk araç kiralama şirketidir. Carzonrent araç kiralama şirketinin araç paylaşım bölümü olan MYLES, hali hazırda 1.000 araç ile 13 Hint kentinde ağını kurmuştur.

Hangzhou, Çin’de Chefenxianh (EVnet’s)’in istasyon yerleri Grafik: www.cclubs.com

4. Günümüzde, gelişmekte olan piyasalarda tahmini 898.000 üye,  9.200’ü aşkın araç paylaşıyor

Günümüzde sadece araç paylaşım şirketlerinin sayısı artış göstermiyor; bunun yanı sıra bu işletmelerin araç ve üye sayısı da artıyor. 2012’de 9 araç paylaşım sistemi işletmecisi, yaklaşık 4.460 üye tarafından paylaşılan 260 araçlık bir filoya sahipti. Bundan üç yıl sonra ise, yükselen piyasalarda 22 araç paylaşım sistemi işletmesi yer alıyor ve yaklaşık 898.000 üyenin 9.200 araç kullandığı tahmin ediliyor. Sayılardan açıkça görüldüğü gibi, araç paylaşım sistemi şirketleri dört yıl içinde inanılmaz bir büyüme göstermiştir.

Hemen hemen tüm kıtalarda yer alan araç paylaşım sistemi işletmecisi ile araç paylaşım sistemi küresel bir olgu haline geldi. Grafik: WRI Ross Center for Sustainable Cities

Rakamların da gösterdiği üzere, gelişmekte olan piyasalarda araç paylaşım endüstrisi daha önce görülmemiş bir oranda hızlanma göstermektedir. Ancak, bu yedi gelişmekte olan ülkedeki araç paylaşım sisteminin diğer şehirlere ya da yeni ülkelere yayılmaya devam edip etmeyeceği şimdilik belli değil. Devam eden yenilikler, girişimcilerin yatırımları, yerel yönetimlerin desteği ile araç paylaşım sistemleri sürdürülebilir şehirlerin geleceğinde önemli bir rol üstlenebilir.

*Orijinali 15 Aralık 2015 tarihinde TheCityFix’te yayımlanan bu yazı, Aileen Carrigan tarafından kaleme alınmıştır. Orijinali okumak için tıklayınız.