Dünya Kaynakları Enstitüsü’nün (WRI) her yıl dünyayı derinlemesine etkileme potansiyeline sahip, yakından takip edilmesi gereken kritik gelişmeleri paylaştığı ‘Stories to Watch 2022’da (2022’de Takip Edilmesi Gereken Gelişmeler) bu yıl altı başlığı öne çıktı.

Peki Türkiye’yi de ilgilendiren ve küresel ölçekte takip etmemiz gereken altı başlık ne?

• Liderler, net sıfır taahhütlerini yerine getirmek için harekete geçecek mi?

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) Ağustos 2021’de yayınladığı rapor, 20 yıl içerisinde, dünyanın, maksimum 1,5 derecelik (C) ısınma hedefini tutturamayacağını gösteriyor. Rapora göre, iklim değişikliğinin etkilerini önlemek için şart olan 1,5 derece hedefine ulaşmak için çok daha hızlı ve iddialı hareket etmeliyiz.

Net sıfır karbon emisyonu hedefleri de tam burada devreye giriyor. Birkaç yıldır çeşitli ülke ve şehirlerden ve artık özel sektörden net sıfır karbon emisyona dair açılımlar duyuyoruz. Kasımda düzenlenen BM İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP26) da 81 ülkeden yüzlerce şirket ve binlerce şehir net sıfır taahhütlerini duyurdu. 2053’e kadar net sıfıra ulaşma taahhüdüyle Türkiye de bu ülkeler arasında.

Hedef koymak önemli, ama daha önemlisi hedefi yakalayabilmek. 2022 boyunca da bu net sıfır hedeflerini destekleyecek eylemler hayata geçti mi takip etmek gerek. Örneğin küresel sera gazı salımlarının yüzde 75’inden sorumlu G20 ülkeleri COP27 öncesi neler yapacak? Finansal kuruluşlar fosil yakıtlara finansman sağlamaya devam edecek mi? ‘Yeşil Kalkınma Yolu’ndaki Türkiye, net sıfır karbona giden yolda bir basamak olan ‘İklim Dostu Karbon Nötr Şehirler Projesi’ni başlatabilecek mi?

• Kömürden yenilenebilir enerjiye yumuşak ve adil bir geçiş sağlanabilecek mi?

Net sıfır hedefine giderken en kritik noktalardan biri de enerjide kömüre bağımlılık. Küresel CO2 salımlarında, yüzde 42 ile en büyük pay kömürde. “Kömür kullanmayı bırakalım” demek ise, söylemesi kadar kolay değil. Ama imkansız hiç değil!

Başta elektrik olmak üzere, küresel enerjinin yüzde 25’i kömüre bağlı. Bir yandan da hala neredeyse 760 milyon insan elektriğe erişim sıkıntısı içinde. Öte yandan 7 milyar kişi kömür sektöründen geçimini sağlıyor. Dolayısıyla temiz enerjiye geçişte bu insanlara destek verilmediği takdirde yeni iş bulmaları zor olabilir.

Kasım 2021’de yayınlanan ’Karbon Nötr Türkiye Yolunda İlk Adım: Kömürden Çıkış 2030‘ raporuna göre, 2021 Eylül sonu itibarıyla Türkiye’de 68 kömürlü termik santrali işletiliyor. Kömürlü termik santral kurulu gücü bakımından da dünyada 15. sıradayız. Ve TEİAŞ’a (Türkiye Elektrik İletim A.Ş.) göre, toplam elektrik üretiminde kömür kaynaklı elektrik üretiminin payı 2020’de yüzde 34,9seviyesine ulaştı. İstihdam açısından da Afşin-Elbistan, Zonguldak-Bartın, Yatağan, Milas, Soma gibi kömür bölgeleri, kömür madenciliği ve termik santrale dayalı yerel ekonomiler haline geldi.

2022’de COP26’da temiz enerjiye geçiş taahhüdünde bulunan 39 ülke kömür finansmanını sonlandırmak için adım atacak mı? Maalesef anlaşmaya imza atanlar arasında Türkiye yok. Ancak net sıfır taahhütlerini gerçekleştirmek için Türkiye’nin hiç vakit kaybetmeden, ancak geçimini kömürden sağlayanları da mağdur etmeden, yumuşak ve adil bir geçiş yapması şart.

• Karar alma ve finans alanındaki değişiklikler iklim adaletini sağlayabilecek mi?

İklim değişikliği tüm gezegeni ilgilendirse de krizden herkes eşit derecede etkilenmiyor. Hatta ülkeler, emisyonlarıyla doğru orantılı olarak bile iklim değişikliğinden etkilenmiyor. Ekonomik açıdan zayıf ve küresel emisyonlarda çok az payı olan ülkeler bu krizin etkilerini en ağır yaşayanlardan.

İklim adaleti de bu eşitsizlikle ilgili şu soruları ortaya koyuyor: Etkilenen kim? Sorumlu kim? Kaynaklar kimde? Güç kimde?

İklim adaletine ilişkin farkındalık giderek artsa da, kaynak ayırma ve karar verme süreçleri geriden geliyor. Peki 2022’de, iklim adaletinde vites değişikliği olacak mı? Örneğin yerelde geliştirilen uyum çalışmaları ile ekosistemin yeniden inşa edilmesine ve iklim değişikliğinin sebep olduğu kaybın finansmanına öncelik verilebilir mi?

• 2022 yılı ormansızlaşma konusundaki gidişatı tersine çevirebilecek mi?

COP26’daki ormansızlaşmanın önlenmesine ilişkin bugüne kadarki en büyük taahhütle, 2021 ormanlarımız için bir dönüm yılı oldu. Türkiye dahi 141 ülke, 2030’a kadar ormanlarla ilgili olumsuz gidişatı tersine çevirmeyi taahhüt etti. Ayrıca, ormanların korunup yeniden oluşturulması için ülkeler ve vakıflar 19.2 milyar dolar ayırma, finansal kuruluşlar da portföylerinden ormansızlaştırma çalışmalarını kaldırma sözü verdi.

Öte yandan 2021’de tropik bölgelerde 12.2 milyon hektar orman örtüsü kayboldu, yani dünyadaki üç ana tropik ormandan artık sadece bir tanesinin karbon yutağı işlevi kaldı. Türkiye’deki orman yangınları açısından değerlendirdiğimizde de tablo karanlık. 2008-2020 arasında Türkiye’de her yıl ortalama yaklaşık 21 bin hektarlık alan yanarken, 2021’de sadece Ocak-Ağustos ayları arasında yaklaşık 178 bin hektarlık kül oldu.

Tek başına taahhüt yetmiyor. Ormansızlaştırmayla ilişkili emtia piyasaları İvedilikle kapatılmalı, şirketler tedarik zincirlerinden ormansızlaştırmayı gerektiren faaliyetleri çıkartmalı. Ayrıca ülkeler de ormansızlaştırmama taahhütlerini gerçek politikalara dönüştürmeli. Son olarak da orman projelerine yönelik finansal mekanizmalarla ormanlar için fon ayrılmalı.

• Gelecekteki olası salgınları önlemek için liderler bir adım atacak mı?

Salgının hayatımıza girmesiyle tüm dünyanın ’normal’i sarsıldı. Ne var ki insanlığın yaşadığı bu ne ilk ne de son salgın.

Ancak salgın sağlık boyutuyla olduğu kadar çevre boyutuyla da ele alınmalı. Çünkü bulaşıcı hastalıkların yayılmasında bir faktör de ormansızlaşma. Bulaşıcı hastalıkların yüzde 75’i, hayvandan insana patojen geçişiyle gerçekleşiyor. Ormansızlaşmayla doğal yaşam alanını kaybeden vahşi hayvanlar, insanlara daha yakın yaşamaya mecbur kalıyor. Yani ormansızlaşmanın önüne geçmek için ayrılan kaynaklar, aynı zamanda olası salgınların önüne geçmek için önlem.

2022 yılında sağlık ve çevre sektörleri birlikte çalışıp gelecekteki salgınları daha başlamadan önleyebilir. Nitekim bu yıl Mart ve Ağustos’ta, Dünya Sağlık Örgütü’nün düzenleyeceği forumlarda uluslararası pandemi anlaşması taslağı hazırlanacak.

• Ulaştırmayı karbonsuzlaştıracak yöntemler benimsenecek mi?

Elektrikli araçlarda dünyada yoğun bir hareketlenme var. 2021’de elektrikli araç satışları 2020’ye kıyasla neredeyse yüzde 83 daha fazlaydı. Bugün 12 milyon elektrikli araç yollarda, 500’ü aşkın sıfır emisyonlu araç modeli de kataloglarda yerini aldı.

Türkiye’de de elektrikli ve hibrit otomobillerin satışları her yıl bir öncekini katlıyor. TEHAD’ın (Türkiye Elektrikli ve Hibrid Araçlar Derneği) verileri uyarınca, sadece 2021’de 2 bin 849 elektrikli araç, 20 bin 915 de hibrit araç satışı yapıldı.

Ne var ki tüm elektrikli araçlar, mevcuttaki otomobil filosunun sadece yüzde 1’ine denk. Net sıfır emisyon hedefleri için elektrikli araçların payı ciddi şekilde artmalı. Ama burada doğru bir okuma yapmalı. Tek başına araçların elektrikli olması ulaşım sektörünü karbonsuzlaştırmaya yetmez. Nitekim ulaştırma sektörü, enerji sektöründen kaynaklanan CO2 salımının dörtte birinden sorumlu. 1,5 derece hedefi için de ulaştırma sektörü emisyonlarını 2050’ye kadar yüzde 90 oranında azaltmak şart.

Ulaştırma sektörünü karbonsuzlaştırabilmek cesur hamleler gerektiriyor. Tüm araçların elektriklenmesinden tutun da bu araçlar için altyapının ve temiz enerjinin teminine kadar. Ama daha da kritik hamle, otomobili esas alan planlama yaklaşımından uzaklaşmak. Liderler toplu taşıma, yürüme ve bisiklet altyapısını da teşvik ederek daha erişebilir ve kompakt şehirleri önceliklendirmeli.

*Hande Dönmez tarafından kaleme alınan bu yazı 7 Mart 2022 tarihinde YesilHaber.Net‘de yayınlanmıştır. 

Bu değişiklikler, sanayi öncesi seviyelere göre sadece ortalama 1,1°C ısınma ile gerçekleşiyor. İklim bilimi konusunda dünyanın en yetkili organı olan Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli’nin (IPCC) en yeni raporu, bunun sadece gelecekte olacaklara dair bir tadım menüsü niteliğinde olduğunu ortaya koyuyor.

IPCC Çalışma Grubu I altıncı değerlendirme raporu, dünyanın sadece önümüzdeki yirmi yıl içinde, yani önceden düşünülenden daha da önce, muhtemelen 1.5°C ısınmaya ulaşacağını veya bunu aşacağını gösteriyor. Isınmayı bu seviyede sınırlayıp, en şiddetli iklim etkilerini önleyip önlemeyeceğimiz ise önümüzdeki on yılda alınan önlemlere bağlı olacak.

Dünya küresel sıcaklık artışını, bilim insanlarının en kötü iklim etkilerini önlemek için gerekli olduğunu söylediği sınır olan 1,5 ° C’de yalnızca iddialı emisyon kesintileri tutabilir. Yüksek emisyon senaryosu altında, IPCC, dünyanın 2100 yılına kadar 5,7° C kadar ısınabileceğini ve bunun feci sonuçlarla sonuçlanabileceğini öne sürüyor.

Tabii ki, her 1°C’lik ısınma ile daha tehlikeli ve maliyetli sonuçlarla karşı karşıya kalacağız. Çok değil sadece on yıl içinde gazete manşetlerindeki kıyamet niteliğindeki haberleri okurken içimizden 2021 yılının nasıl da sakin geçtiğini düşüneceğiz.

Rapor, politika yapıcılara küresel iklim değişikliğinin mevcut durumu hakkında net bir görüş sunuyor ve hükümetlerin felaketlerle dolu bir gelecekten kaçınmak için almaları gereken ve dönüştürücü bir etkiye sahip olan eylemleri ortaya koyuyor. Rapora ilişkin bilmeniz gereken beş şey:

1) Daha önce düşünülenden daha erken bir zamanda 1,5° ısınmaya ulaşma yolundayız.
IPCC tarafından incelenen senaryolarda, 2021 ile 2040 arasında (2030’ların başı gibi) 1,5° C hedefine ulaşılması veya aşılması için %50’den fazla ihtimal var. 2021-2040 dönemi, IPCC’nin Küresel Isınma Özel Raporu‘nda (tarihsel ısınma ve gelecekteki kısa vadeli ısınmaya ilişkin daha büyük tahminler nedeniyle) tahmin ettiği 1.5°C aralığından on yıl daha erkendir. Yüksek emisyon senaryosuna göre, dünya 1.5°C eşiğine daha da hızlı ulaşıyor (2018-2037).

Eğer dünya karbon yoğun bir yola girerse (SSP5-8.5), küresel ısınma yüzyılın sonuna kadar sanayi öncesi seviyelerden 3,3-5,7°C daha yükseğe tırmanabilir. Bunu şöyle de açıklamak mümkün, dünya 3 milyon yıldan fazla bir süredir 2,5°C’den  fazla küresel ısınma yaşamadı, yani çok daha farklı bir iklim sistemine sahip bir dönemden bahsediyoruz.

Aynı zamanda, rapor, sıkı emisyon azaltma önlemleriyle bile, iklim sisteminin çok fazla ısındığını gösteriyor. Bugün yaşadığımızdan daha tehlikeli ve yıkıcı aşırı hava olaylarıyla karşı karşıya kalacağımız garanti ediliyor ve bu da dayanıklılık oluşturmaya çok daha fazla yatırım yapma ihtiyacının altını çiziyor.

2) Yüzyılın sonuna kadar küresel ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak hâlâ mümkün, ancak dönüşümsel bir değişim gerektiriyor.
Öte yandan, dünya 2020’lerde emisyonları azaltmak için çok iddialı adımlar atarsa, yüzyılın sonuna kadar ısınmayı hala 1,5°C ile sınırlayabiliriz. Bu senaryo, 2041 ile 2060 arasında 1,6°C’lik potansiyel bir aşımı ve ardından yüzyılın sonuna kadar sıcaklıkların 1,5°C’nin altına düşmesini içeriyor.

Küçük çaplı çabalar yeterli olmayacak; hızlı, dönüşümsel değişime ihtiyacımız olacak.

Dünyanın kalan karbon bütçesi – salabileceğimiz ve ısınmayı hala 1,5°C ile sınırlama şansımız olan toplam miktar – 2020’nin başı itibariyle sadece 400 gigaton karbondioksittir (GtCO2) (Metan gibi CO2 olmayan emisyonları hesaba katarsanız 220 GtCO2 ya da daha fazlası ile değişebilen bir sayı). Son küresel emisyon seviyelerinin yılda 36,4 GtCO2 olduğu varsayıldığında, bu, bütçeyi tüketmemizden yaklaşık 10 yıl öncesine denk geliyor. Küresel emisyonlar COVID-19 nedeniyle düşerken, hızla geri döndüler.

Enerjiyi kullanma ve üretme, mal ve hizmet üretme ve tüketme ve topraklarımızı yönetme biçimimizi yeniden tanımlamalıyız. İklim değişikliğinin tehlikeli etkilerini sınırlamak, dünyanın net sıfır CO2 emisyonuna ulaşmasını ve metan gibi CO2 olmayan gazlarda büyük kesintiler yapmasını gerektiriyor. Karbon giderme, ağaç dikme gibi doğal yaklaşımlar veya doğrudan hava yakalama ve depolama gibi teknolojik yaklaşımlar gibi, azaltılması zor emisyonları telafi etmeye yardımcı olabilir. Ancak IPCC, iklim sisteminin karbon gidermeye hemen yanıt vermeyeceğini belirtiyor. Deniz seviyesinin yükselmesi gibi bazı etkiler, emisyonlar düştükten sonra bile en az birkaç yüzyıl boyunca tersine çevrilemez.

1.5°C hedefine ulaşmak zor olacak ve dengeleme yönetimi gerektirecek olsa da, aynı zamanda büyük bir fırsat sunuyor: Dönüşüm daha kaliteli istihdamın, sağlık faydalarının ve geçim kaynaklarının önünü açabilir. Hükümetler, şirketler ve diğer aktörler yavaş yavaş bu faydaların farkına varıyor, ancak daha büyük ve daha hızlı eyleme ihtiyacımız var.

3) İklim bilimi ve iklim biliminin aşırı hava koşullarıyla bağlantısına dair algımız her zamankinden daha kuvvetli.
Fosil yakıtların yakılması ve ağaçların kesilmesi gibi insan kaynaklı emisyonların son zamanlardaki ısınmadan sorumlu olduğu artık aşikar. IPCC, sanayi öncesi dönemden beri gördüğümüz 1,1°C’lik ısınmanın 0,1°C’den daha azının volkanlar veya güneşteki değişimler gibi doğal olaylardan kaynaklandığını gösteriyor.

Ek olarak, daha fazla gözlemsel veri, paleoiklim yeniden yapılandırmaları, daha yüksek çözünürlüklü modeller, son zamanlardaki ısınmayı simüle etme yeteneği ve yeni analitik teknikler sayesinde aşırı olayları insan kaynaklı ısınmaya bağlama bilimi çok daha karışık hale geldi. Örneğin, Harvey Kasırgası’ndan kaynaklanan şiddetli sağanak yağışlar gibi daha sık ve yoğun yağış olaylarının ana nedeni muhtemelen insan etkisi. Akdeniz, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya ve Güney Avrupa’da değişen hava koşulları ile yangın riski arasında da bir bağlantı var. Örneğin, yakın tarihli bir çalışma, aşırı sıcaklığın (insan kaynaklı iklim değişikliğinin bir sonucu olarak en az iki kat daha olası hale geldi) Avustralya’daki son yangınların temel itici gücü olduğunu buldu. Bir ön çalışma, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’nın Kuzeybatı Pasifik bölgesindeki son aşırı sıcaklığın, insan kaynaklı iklim değişikliği olmadan “neredeyse imkansız” olduğunu gösteriyor.

Bilim insanları ayrıca insan etkisinin kar ve buz, okyanuslar, atmosfer ve topraktaki birçok değişikliğin ana itici gücü olduğunu buldular. Örneğin, denizlerdeki sıcak hava dalgaları geçtiğimiz yüzyılda çok daha sık hale geldi ve IPCC, en az 2006’dan bu yana bunların %84-90’ına insan faaliyetlerinin katkıda bulunduğunu belirtiyor. 1990’lardan bu yana görülen buzulların geri çekilmesi, 1970’lerden beri Arktik deniz buzunun azalması, 1950’den beri Kuzey Yarımküre’de ilkbahar kar örtüsünün azalması ve en az 1970’den beri küresel deniz seviyesinin yükselmesi büyük olasılıkla insan kaynaklı ısınmaya bağlı olarak gerçekleşti.

4) Halihazırda görmekte olduğumuz değişiklikler yakın tarihte emsalsizdir ve dünyanın her bölgesini etkileyecektir.
İklim değişikliği zaten dünyadaki her bölgeyi etkiledi. Sadece ısınma ve diğer etkiler için rekor üstüne rekor kırmakla kalmıyoruz; buna paralel olarak da bugün içinde yaşadığımız dünyanın yakın zamanda böylesine başka bir dönemden de geçmiş değil.

IPCC raporu, tüm bölgelerin iklim değişikliğinin etkilerinden payına düşeni alacağını ve eylem maliyetlerinin çok üzerinde çok büyük insani ve ekonomik maliyetlerin olduğunu gösteriyor. Güney Afrika, Akdeniz, Amazon, batı Amerika Birleşik Devletleri ve Avustralya, geçim kaynaklarını, tarımı, su sistemlerini ve ekosistemleri etkilemeye devam edecek olan kuraklık ve yangın artışı görecek. Kar, buz ve nehir taşkınlarındaki değişikliklerin Kuzey Amerika, Kuzey Kutbu, Avrupa, And Dağları ve daha fazlasında altyapı, ulaşım, enerji üretimi ve turizmi etkileyeceği tahmin ediliyor. Fırtınalar muhtemelen Kuzey Amerika, Avrupa ve Akdeniz’in çoğunda daha şiddetli olacak.

5) Her 1°C’lik ısınma daha tehlikeli ve maliyetli etkilere yol açacak.
Rapor, dünya ısınmasının 1,5°C kadar artmasının sonuçlarını ve sıcaklıklar 2°C veya 4°C yükselirse etkilerin ne kadar kötü olacağını gösteriyor. Aşırı yağışların yoğunluğu ve sıklığı, kuraklık ve ısı dalgalarının şiddeti veya buz ve kar kaybı ile ilgili olsun, 1°C’ye kadar ısınmanın her fraksiyonu gerçekten önemli. İklim değişikliğinin birçok sonucu, özellikle de eriyen buz tabakaları, yükselen denizler, tür kaybı ve daha asidik okyanuslar olmak üzere zamanla geri döndürülemez hale gelecektir. Ve emisyonlar arttıkça etkiler artmaya ve birleşmeye devam edecek.

Rapor, çöken buz tabakaları veya okyanus sirkülasyonu değişiklikleri nedeniyle deniz seviyesinin yükselmesi gibi dönüm noktalarını aşma şansının gelecekteki planlamanın dışında bırakılamayacağını gösteriyor. Sırasıyla 3 derece C ve 5 derece C olan projeksiyonlar, Grönland Buz Tabakası’nın (deniz seviyelerini 7,2 metre yükseltmeye yetecek kadar buzu tutan) nihai olarak neredeyse tamamen ve Batı Antarktika Buz Tabakası’nın tamamen kaybolduğunu (3,3 metre deniz seviyesi yükselmesine eşdeğer buzu tutan) gösteriyor. Bu seviyede bir erime her yerde kıyı şeridini yeniden tanımlayacaktır.

Rapor ayrıca, değerli karbon yutaklarımız olan kara ve okyanusların büyük risk altında olduğunu da ortaya koyuyor. Şu anda, dünyanın saldığı karbondioksitin yarısından fazlasını emerek dikkate değer bir hizmet gerçekleştiriyorlar, ancak emisyonlar arttıkça CO2’yi emmede daha az etkili oluyorlar. IPCC tarafından incelenen bazı senaryolarda, kara yutağı nihayetinde CO2’yi içine çekmek yerine yayan bir kaynağa dönüşüyor. Bu durum ise kontrolden çıkmış ısınmaya yol açabilir. Bunu, yerel ısınma ve ormansızlaşmanın birleşimi nedeniyle artık bir karbon yutağı olmayan güneydoğu Amazon yağmur ormanlarında zaten görüyoruz. Bu, yalnızca dünyanın iklim çabalarını etkilemekle kalmaz, aynı zamanda bölge ülkeleri için önemli gıda ve su güvenliği riskleri oluşturur ve geri dönüşü olmayan biyolojik çeşitlilik kaybına yol açabilir.

IPCC Raporundaki Uyarıları Dikkate Almalyız
2014’teki son IPCC değerlendirme raporundan bu yana, bilim sadece daha karmaşık hale gelmekle kalmadı, aynı zamanda endişe verici oranlarda salıma devam ettik. Bu yılki rapor, önceki değerlendirmelerden bile daha kasvetli ve mesaj açık: Bu, sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlamak için son on yılımız. 2020’lerde toplu olarak emisyonları durduramaz ve net sıfır CO2 emisyonuna ulaşamazsak, 2050 civarında ısınmayı 1,5°C ile sınırlamak imkansız olacak. Karşılaşacağımız etkiler, bugünün aşırı hava olaylarını aratır nitelikte olacak.

Artık hükümetlerin, işletmelerin ve yatırımcıların karşı karşıya olduğumuz krizin boyutuyla orantılı şekilde eylemlerini hızlandırma zamanı. Glasgow’daki COP26 iklim müzakerelerinden önceki bu son birkaç ayda, ülkelerin daha güçlü 2030 emisyon azaltma hedefleri ortaya koyması ve daha erken mümkün değilse bile yüzyılın ortasına kadar net sıfır emisyona ulaşma taahhüdü çok önemli. Kendimize daha güvenli bir gelecek için mücadele etme şansı vermemiz için bu taahhütlerin IPCC raporunun bulguları göz önünde bulundurularak yapılması gerekiyor.

Bu yazının orijinali Kelly Levin, David Waskow ve Rhys Gerholdt tarafından kaleme alınmış olup 9 Ağustos 2021 tarihinde burada yayınlanmıştır.

Fotoğraf: SDOT Photos/Flickr

WRI’ın “Büyük Fikirler Eylemlere Dönüşüyor” (Big Ideas Into Action) podcast serisinin bu bölümünde konu yolları neden ve nasıl herkes için güvenli yapmalıyız.

Podcast serisinin hepsini dinlemek için Soundcloud veya Apple Podcast’e kayıt olabilirsiniz.

Yayaların, bisikletlilerin ve çocukların yollarda yaralandığı veya öldüğü bir şehir gerçekten sürdürülebilir bir şehir olabilir mi? Dünya nüfusunun hızlı kentleşmesi göz önüne alındığında, yol güvenliği kritik bir kalkınma ve sürdürülebilirlik sorunu olarak karşımıza çıkıyor. WRI’ın “Büyük Fikirler Eylemlere Dönüşüyor” (Big Ideas Into Action) podcast serisinin bu bölümü, yolların neden ve nasıl daha güvenli hale getirileceği ele alınıyor.

Her yıl trafik çarpışmalarında 1 milyondan fazla insan ölüyor. 5 ila 24 yaş arasındaki çocukların ve genç yetişkinlerin can kaybının en büyük sebebi onlar. Etkileriyse, özellikle daha yoksul topluluklarda yıkıcı olabiliyor. Podcast’te, 2016’da meydana gelen bir çarpışma sonucu ağır bir şekilde yaralanarak işini kaybeden ve yoksulluğa düşen Etiyopyalı inşaat işçisi Habtamu Zerihun’un da hikayesi yer alıyor.

Türkiye, Afrika ve Kolombiya’da çalışan WRI uzmanları çalışmalarını ve bu çalışmaların yol güvenliği üzerindeki etkisini tartışıyor. Sürdürülebilir şehirlerin neden herkesin için güvenli yollara sahip olması gerektiğini açıklayan WRI’ın Sağlık ve Yol Güvenliği Direktörü de görüşlerini paylaşıyor.

Bu bölümde öne çıkan konular

“Mayıs 2016’da bir trafik çarpışması geçirdim. Ayağa kalkmaya çalıştım ama yapamadım. Bacaklarım ezilmişti. O güne kadar hiç feryad etmediğim kadar feryad etim. Çocuklarımın babalarını kaybedeceğini düşündüm. İnsanlar hep HIV türü hastalıklardan bahsediyor ama aslında bu hastalıklar kademeli olarak ilerliyor. Halbuki trafik çarpışmaları aniden hayatınıza girip her şeyi allak bullak ediyor.”

Habtamu Zerihun, İnşaat İşçisi ve Trafik Çarpışması Kurbanı, Addis Ababa, Etiyopya

“Aslında daha fazla yürüyen ve bisiklete binen insan olması lazım. Ama bu öyle tehlikeli bir yöntem oluyor ki insanlar bunu yapamıyor. Dolayısıyla bizim yol güvenliğini şehirlere daha sürdürülebilir, daha yaşanabilir kılacak bir unsur olarak düşünmemiz gerekiyor.”

Claudia Adriazola-Steil, Cities Sağlık ve Yol Güvenliği Direktörü, WRI Ross Center for Sustainable

“Ölümlü ve ciddi yaralanmalı çarpışmaların bir sorun olduğu düşük ve orta gelirli ülkelerde yol güvenliği ayrı bir öneme sahip. Aileleri, sağlık merkezlerini ve çarşıyı birbirine bağlayan bir unsur olarak yolların kalkınmada kritik bir rolü var. Dolayısıyla da yol güvenliğini desteklemek, küresel kalkınma mücadelesinin bir parçası olmalı.”

Tolga İmamoglu, Ulaştırma & Yol Güvenliği Yöneticisi, WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler, İstanbul, Türkiye

“Kolombiya’da yol güvenliğini sağlamak içni karşılaştığımız en kritik sorun düşünce yapısını değiştirmek. Her ne kadar herkesin araba ya da bisiklet çarpışmasına karışmış, hatta hayatını kaybetmiş bir tanıdığı olsa da, çoğu insan yol güvenliğini bir sorun olarak görmüyor.”

Jessica Kisner, WRI Yol Güvenliği Koordinatörü, Bogota, Kolombiya

“Bence sadece Kolombiya ve Latin Amerika’da değil, tüm Küresel Güney’deki en büyük hata kentsel gelişim ile hareketliliği birbirinden ayrı şeyler olarak düşünmemiz. Daha yoğun, daha kompakt, daha temiz ve daha bağlı şehirler oluşturmalıyız. Kentsel gelişim tasarımında bu tür unsurlar insanların kent içinde nasıl hareket etiğini etkiliyor.”

Hector Donado, WRI Araştırmacı, Mexico

*Bu yazının orijinali 28 Ekim 2020 tarihinde Nicholas Walton tarafından WRI Blog sayfası için kaleme alınmıştır. 

COP25, 2-13 Aralık 2019 tarihleri arasında Madrid’de gerçekleşiyor. Fotoğraf: Ministerio para la Transición Ecológica – España/Flickr

Temel Kavramlar

COP: Taraflar Konferansı veya küresel sera gazı emisyonlarını dengelemek amacıyla 1992 yılında kabul edilen uluslararası bir çevre anlaşması olan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne (BMİDÇS) katılan 197 Taraf’ın her yıl yaptığı toplantı. Madrid’de gerçekleşen bu yılki COP 25. kere yapıldığı için COP25 olarak anılıyor.

Başkanlık: COP toplantılarının başkanlığını yapan ve siyasi liderliğini üstlenen ülkedir. Başkanlık beş bölgesel grup arasında döner. Şili, başlangıçta Santiago’da gerçekleşmesi kararlaştırılan COP’un başkanlığını yürütüyor. Şili Devlet Başkanı Sebastián Piñera, hükümetinin, kendilerine karşı gerçekleştirilen protestoların ardından ‘‘kamu düzeninin yeniden tesis edilmesine öncelik vermesi’’ gerektiğini söylemesinden sonra COP25’in konumu Madrid’e kaydırıldı.

Taraf: BMİDÇS veya Paris Anlaşması gibi uluslararası bir anlaşmaya katılan ülke veya Avrupa Birliği gibi bir ülkeler birliği.

Paris Anlaşması: BMİDÇS kapsamında yapılan uluslararası bir iklim değişikliği anlaşması. 2015’te Paris’teki COP21’de kabul edildi ve 4 Kasım 2016’da yürürlüğe girdi. Şu anda Paris Anlaşması’na resmi olarak katılan 187 Taraf var; Anlaşma’yı uygulamanın kuralları COP25’in ana  tartışma  konusunu oluşturuyor.

CMA: Paris Anlaşması Taraf’larının Resmi Toplantısını tanımlamak için kullanılan kısaltma. (Kısaltmanın kökeni daha da karmaşık: Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı olarak Taraflar Konferansı.) CMA, Paris Anlaşması’nın resmi yönetim kuruludur ve Paris Anlaşması’nın kuralları ve süreçleriyle ilgili önemli kararları alır.

Uzun vadeli hedefler: Paris Anlaşması’nın üç asıl hedefi 2. Maddesi’nde yer alıyor. Birincisi, küresel sıcaklık artışını 2 °C’nin (3,6 °F) altında tutmaya yetecek şekilde ve sanayi öncesi döneme göre 1,5 °C’yi (2,7 °F) aşmayacak şekilde ülkelerin emisyonları kitlesel şekilde azaltmalarıdır. Bunlar, bilim insanlarının iklim değişikliğinin en kötü etkilerinden bir kısmını önlemek için gerekli olduğunu söylediği sıcaklık eşik değerleridir. İkincisi, ülkelerin iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama yeteneklerini arttırmaları ve iklim dirençlerini geliştirmeleridir. Üçüncüsü, düşük sera gazı emisyonları ve iklime dirençli bir kalkınma yolu ile tutarlı finansman akışları sağlamaktır.

Net sıfır emisyonlar: Bir ülke ya tüm emisyonları gerçekten atmosferden kaldırarak ya da saldığı emisyonları dengelemek için atmosferden yeterince karbon uzaklaştırarak emisyon üretmediğinde bu terim kabul edilir. (Buradan daha fazla bilgi edinebilirsiniz.) Bilimsel araştırmaların çoğu, Paris Anlaşması’nın uzun vadeli sıcaklık hedeflerine ulaşmak için yüzyılın ortalarına kadar net sıfır karbondioksit emisyonuna erişmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Şimdiye kadar 66 ülke 2050 yılına kadar net sıfır emisyonlara ulaşmayı hedefleyen bir sürecin içerisinde.

NDC (UKB): Paris Anlaşması Tarafı’nın, ulusal katkı beyanı (UKB) olarak da bilinen iklim değişikliğine yönelik önlem alma planıdır. UKB’ler emisyon azaltma hedeflerini ve politikalarını, uyum planlarını ve diğer iklim eylemi hedeflerini tanımlar. Şehirler, eyaletler ve ticari kurumlar gibi devlet dışı aktörlerin eylemleriyle desteklenmiş olan ülkelerin UKB’leri, Paris Anlaşması’nın uzun vadeli hedeflerine ulaşmak için bir araya getirilmelidir. Tarafların her beş yılda bir yeni ve güçlendirilmiş UKB’leri ortaya koymaları gerekiyor.

Çekilme: Paris Anlaşması’ndan ayrılmanın uzun sürecidir. Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere sadece bir ülke, bu süreci resmen başlatmıştır. ABD’nin çekilmesi, başkanlık seçimlerinden sonraki gün olan 3 Kasım 2020’ye kadar yürürlüğe girmeyecektir. ABD, yeni başkan yönetiminde, 30 gün sonra yürürlüğe girecek şekilde, Paris Anlaşması’na tekrardan katılacağı yönünde bir bildiri sunabilir. (Buradan daha fazla bilgiye erişebilirsiniz.)

Konunun Özü

Geliştirilmiş UKB: Güncellenmiş, daha güçlü bir UKB. Paris Anlaşması uyarınca, ülkelerin her beş yılda bir gerçekleşen döngülere göre yeni ve daha güçlü bir UKB sunmaları gerekmektedir. Çoğu ülke 2015 yılında ilk UKB’lerini sundu; 2015’te Paris’teki COP kararı, Taraflar’ın 2020 yılına kadar güncellenmiş UKB’lerini ortaya koymalarını istemektedir. Şimdiye kadar 68 ülke, UKB’lerini 2020 yılına kadar geliştireceklerini belirtti. (Buradan daha fazla bilgi alabilirsiniz.)

Paris Kural Kitabı: Paris Anlaşmasını uygulamak için konulan kurallar ve yönergelerdir. (Buradan daha fazla bilgi edinebilirsiniz.) Polonya’daki COP24 hem toplu hem de bireysel Taraflar için Paris Anlaşması’nın uygulanmasını kolaylaştırmak adına 300 sayfalık bir belge ile sonuçlandı. “Kural Kitabı”nın ana bileşenleri geçen yıl çözülmeden kaldı, bu sene UKB’ler için ortak bir zaman çerçevesi belirlenmesi ve uluslararası karbon piyasalarında 6. Madde ile birlikte COP25’te tartışmaya hazır olacaktır.

Ortak Zaman Çerçevesi: Tüm ülkelerin UKB’lerinin, izleme ve şeffaflığı kolaylaştırmak ve süreci hızlandırmak için aynı zaman çerçevesini kapsamasını sağlama çabasıdır. Ülkelerin 2015 yılında sundukları UKB’lerin süreleri bazılarında 2025’e diğerlerinde ise 2030’a kadar uzanmaktaydı. Ülkeler COP24’te 2031’den itibaren, tüm UKB’lerin ortak bir zaman çerçevesine uyması gerektiği konusunda anlaştılar. Ortak zaman çerçevesi için 2031-2035 gibi beş yıllık bir süre veya başka bir zaman aralığının belirlenmesi COP25’teki tartışma için bir diğer önemli konudur. (Buradan daha fazla bilgi alabilirsiniz.)

6. Madde: Paris Anlaşması’nın, ülkelerin emisyon azaltma hedeflerine ulaşmak için karbon piyasalarını kullanmalarına izin veren maddesidir. Bu düzenlemede, ülkeler veya proje geliştiricileri elde ettikleri emisyon azaltımlarını, azaltımları satın alan ülkelere satabilir ve UKB’lerine ulaşma konusunda bunları da sayabilir. COP25’te ana tartışma konusu olacak olan 6. Maddeyi düzenleyen kurallar, karbon piyasalarının emisyon azaltımlarını gerçekten kolaylaştırdığından ve UKB’lere ve Paris Anlaşması’nın amacına zarar vermediğinden emin olmak için kritik bir öneme sahiptir. (Açıklayıcı blogumuzda 6. madde ve COP25’te neyin mevzubahis olduğu hakkında daha fazla bilgi edinebilirsiniz)

Çifte hesaplama: Madde 6’nın karbon piyasalarını düzenleyen kurallarda önlemesi gereken bir hesaplamadır. Çifte hesaplama, aynı emisyon azaltımları için kredi alan iki ülkeyi içerir ve böylece dünyanın emisyonları gerçekte olduğundan daha fazla azalttığı izlenimini verir. Örneğin, bir ülkeden gelen emisyon azaltma kredileri başka bir ülkeye satılabilirken, bu azaltımlar kredilerin elde edildiği ülkede UKB’nin başarılmasına yönelik olarak da sayılmaktadır. COP25’te neticelendirilecek çifte hesaplama kuralları, dünyanın Paris Anlaşması’nın hedeflerine ulaşma becerisinde kritik bir rol oynayabilir.

Kayıp ve zarar: Kıyı topluluklarının, ekosistemlerin veya kültürel mirasın kaybı gibi uyum sağlayamayacak olanlar dahil, iklim değişikliğinden kaynaklanan etkilerdir. Kayıp ve zarar tüm ülkeleri giderek daha fazla etkilerken, Varşova Uluslararası Kayıp ve Zarar Mekanizması (WIM-Warsaw International Mechanism), En Az Gelişmiş Ülkeler (LDC-least developed countries) ve Küçük Ada Devletleri gibi en savunmasız Taraflar için özellikle önemlidir. Delegeler, Kayıp ve Zarar Mekanizması’nı COP25’te değerlendirecek ve ülkelerin savunmasız diğer ülke ve toplulukları nasıl destekleyebileceğini tartışırken, iklim değişikliğine bağlı yer değiştirme gibi konularda da somut politika önerileri getirecekler.

100 milyar $: 2009’da Kopenhag’da gerçekleşen COP15’te belirlenen ve gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelerin emisyonları azaltmalarını ve iklim değişikliğine uyum sağlamalarına yardımcı olmak için kamu ve özel kaynaklardan mali destek sağlamak için 2020 yılına kadar yılda 100 milyar dolar harcamayı kabul ettikleri bir hedeftir. Paris Anlaşması bu taahhüdü tekrar teyit eder. Yeşil İklim Fonu (GCF-Green Climate Fund), finansın bir kısmını bu amaca yönelik sağlamak için kilit bir kanaldır. Hedef için nelerin sayılması gerektiği konusunda anlaşmazlık olsa da, geçen yıl BMİDÇS’nin Finans Daimi Komitesi, gelişmiş ülkelerden gelişmekte olan ülkelere tahmini toplam iklim finansmanının 2016’da 70 milyar doları aştığını belirten bir değerlendirme yaptı.

Yeşil İklim Fonu (YİF): Gelişmekte olan ülkelerde iklim azaltımını ve adaptasyonunu destekleyen kilit role sahip bir uluslararası fondur. 2014 yılında, hükümetler YİF’ye başlangıç finansmanı için 10,3 milyar dolar taahhüt etmiştir (Fakat ABD, taahhüt ettiği 3 milyar ABD dolardan yalnızca 1 milyar dolarını sağlamıştır). Fon, bu yıl ilk yenileme süresine giriyor. Şimdiye kadar 28 ülke 9,7 milyar dolar taahhüt etmiştir. COP25’te başka taahhütler beklenmektedir.

Adil Geçiş: Ülkelerin düşük karbonlu ekonomiye geçişlerinin, kömür işçileri gibi belirli topluluklara veya insanlara gereğinden fazla yük getirmediğinden emin olma ve iklim geçişinin ekonomik faydalarının geniş ve eşit bir şekilde paylaşılmasını sağlama çabalarıdır. Bazı ülkelerde, fosil yakıt çalışanları için yeniden mesleki eğitimler, düşük gelirli topluluklarda geliri yeniden yatırım yapan karbon fiyatlandırma sistemleri ve daha fazlası dahil olmak üzere adil geçiş politikaları tasarlamak ve elde etmek için çok-paydaşlı süreçler vardır.

Bu yazının orijinali, Sarah Parsons ve Deborah Zabarenko tarafından kaleme alınmış olup 4 Aralık 2019 tarihinde burada yayınlanmıştır. 

Ülkelerin net sıfır sera gazı emisyonlarına ulaşmak için yenilenebilir enerji ve sağlıklı ormanlar dahil çeşitli çözümlere ihtiyaçları var. Fotoğraf: Aaron Minnick/WRI

Bu aciliyetin farkında olan Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri, devlet liderlerinden  2050 yılına kadar net sıfır emisyon hedeflerini belirleyerek, Eylül 2019 tarihli BM İklim Eylem Zirvesi’ne katılmalarını ve burada bu hedeflerini duyurmalarını istedi. Pek çok ülke, eyaletleri, şehirleri ve şirketleri ile birlikte bu hedef için harekete geçmeye karar verdi.

Bu yazıda net sıfır hedefinin ne anlama geldiğini inceliyor ve hangi ülkelerin halihazırda bu tür taahhütler verdiğini ele alıyoruz.

1.      Net Sıfır Emisyona Ulaşmak Ne Anlama Geliyor?

Mevcut insan kaynaklı sera gazı emisyonları, atmosferdeki sera gazlarının giderilmesi (karbon giderimi olarak da bilinen bir işlem) ile dengelendiğinde net sıfır emisyonu yakalayacağız. Her şeyden önce, fosil yakıtlı araçlar ve fabrikaların sebep olduğu insan kaynaklı emisyonlar mümkün olduğu kadar sıfıra indirgenmelidir. Mevcut sera gazları, örneğin ormanları onararak veya doğrudan hava yakalama ve depolama teknolojisi ile eşdeğer miktarda karbon giderimi ile dengelenebilir. Net sıfır emisyon kavramı ‘‘iklim nötrlük (climate neutrality)’’ ile benzerlik göstermektedir.

2.      Dünyanın Net Sıfır Emisyona Ne Zaman Ulaşması Gerekiyor?

Paris Anlaşması kapsamında, ülkeler ısınmayı 2°C’nin altında ve ideal olarak da 1,5°C ile sınırlamayı kabul etti. Dünya geneline yayılmış olan iklim etkileri, sadece 1,1°C’lik ısınmayla bile buzulların erimesi, yıkıcı ısı dalgalarının ve sert fırtınaların gerçekleşmesi ile birlikte, sıcaklık artışının en az 1,5°C düşürülmesinin aciliyetini göstermektedir. Son araştırma, Paris Anlaşması sıcaklık hedeflerine ulaşmak için dünyanın net sıfır emisyona aşağıdaki zaman dilimlerinde ulaşması gerektiğini gösteriyor:

• Isınmayı 1,5°C’ye kadar sınırlayan senaryolarda, karbondioksit (CO2) ortalama olarak 2050 (hedefi az aşan veya hiç aşmayan senaryolarda) ile 2052 (sıcaklık artışının düşürülmeden önce 1,5°C’nin üzerine çıktığı, hedefin çok aşıldığı senaryolarda) yılları arasında net sıfıra ulaşır. Toplam sera gazı emisyonları ise 2063 ile 2068 arasında net sıfıra ulaşmaktadır.
• Isınmanın 2°C’ye vardığı senaryolarda ise CO2 ortalama olarak 2070 (2°C’ye kadar olan ısınmanın sınırlandırılma olasılığının %66’dan fazla olduğu senaryolarda) ile 2085 (%50-66 arası olasılık) yılları arasında net sıfıra ulaşır. Toplam sera gazı emisyonları ise yüzyılın sonuna doğru net sıfıra ulaşır.

Hükümetler Arası İklim Paneli’nin 1,5°C Küresel Isınma Özel Raporu, dünyanın net sıfır emisyona 10 yıl erken, yani 2040’a kadar ulaşması durumunda, ısınmayı 1,5°C’ye kadar sınırlandırma şansının oldukça yüksek olduğunu tespit etmiştir. Emisyonlar zirve noktasındayken ne kadar kısa sürede azaltılırsa, net sıfıra zamanında ulaşmamız da bir o kadar gerçekçi olur. Ayrıca, yüzyılın ikinci yarısında karbon giderimi işlemine de daha az bel bağlayabiliriz.

Daha da önemlisi, net sıfır emisyona ulaşmak için öngörülen zaman planı, sadece CO2’nin mi yoksa tüm sera gazlarının mı (metan, azot oksit ve yaygın olarak HFC’ler olarak bilinen hidroflorokarbonlar gibi ‘‘F gazları’’) kastedildiğine bağlı olarak önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Aşılması daha zor olarak kabul edilen, tarımsal kaynaklı metan gibi, CO2 harici emisyonlar için net sıfır tarihi biraz daha geç olacaktır. Bununla birlikte, bu gazlar kısa vadede sıcaklıkları yükseltir ve 1,5°C’lik eşiğin de daha önceden geçilmesine sebep olur.

Bundan dolayı, ülkelerin net sıfır hedeflerinin yalnızca CO2’yi mi yoksa tüm sera gazlarını mı kapsadığını belirtmesi önemlidir. Kapsamlı bir net sıfır emisyon hedefi, CO2 harici gazların da azaltıldığından emin olmak için tüm sera gazlarını içermelidir.

3.      Tüm Ülkelerin Net Sıfıra Aynı Zamanda Ulaşması Gerekli mi?

Yukarıdaki zaman çizelgeleri genel ortalamaları gösteriyor. Ülkelerin ekonomileri ve gelişmişlik düzeyleri geniş çapta değiştiğinden dolayı her ülke için aynı zaman çizelgesinden bahsetmek mümkün değil. Bununla birlikte, küresel sıcaklık artışı Paris Anlaşması’nın kabul edilmiş hedefleriyle sınırlandırılırken, atmosferin kaldırabileceği toplam emisyonların da fiziksel sınırları var. En azından ABD, Avrupa Birliği ve Çin gibi başlıca emisyon yayan ülke ve bölgelerin 2050 yılına kadar net sıfır sera gazı emisyonlarına ulaşması gerekir. Yoksa bu denklem, diğer ülkelerin ne yaptığından bağımsız olarak geçersiz kalacaktır. En büyük ekonomilerin küresel emisyonların gidişatını belirlemede büyük bir rol oynadığı göz önüne alındığında, başlıca emisyon yayıcı olan bu ülkeler çok daha önce net sıfıra ulaşmalıdır.

4.      Kaç Ülkenin Net Sıfır Hedefi Var?

Butan, Kosta Rika, Danimarka, Fiji, Finlandiya, Fransa, İzlanda, Japonya, Marşal Adaları, Norveç, Portekiz, İsveç, İsviçre, Birleşik Krallık ve Uruguay olmak üzere on beş ülke hemen net sıfır hedeflerini benimsedi. Güncel ülkeler listesine buradan da ulaşabilirsiniz. Bu listeye her ay yeni ülkeler eklense de net sıfır hedefi ile giderilen küresel emisyonların oranı hala %5 civarındadır. Bu hedeflerin bazıları yasada, bazıları ise diğer politika dokümanlarında bulunuyor. Bazı net sıfır hedefleri doğrudan ülkelerin uzun vadeli, düşük emisyonlu kalkınma stratejilerine dahil edilmiştir, diğer ülkeler ise uzun vadeli bir strateji sunmadan önce net sıfır hedeflerini benimsemiştir.

5.      Net Sıfır Emisyon Hedefine Nasıl Ulaşırız?

Politika, teknoloji ve davranış biçiminin bir değişim geçirmesi gerekiyor. Örneğin, 1,5°C için yapılan projeksiyonlarda 2050 yılına kadar elektriğin %75-80’inin yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanması bekleniyor. Enerji verimliliği ve yakıt değiştirmeye yönelik önlemler ulaştırma sektörü için de kritik öneme sahip. Gıda üretiminde verimliliği artırmak, yemek yeme alışkanlarını değiştirmek, ormanların tahrip edilmesini durdurmak, vasfını yitirmiş arazileri onarmak ve gıda kaybını ve israfını azaltmak da emisyonları azaltmada önemli bir potansiyele sahip. Isınmayı 1,5°C ile sınırlandırmak için gerekli olan yapısal ve ekonomik geçişin, özellikle yüksek karbonlu sanayiler için ele alınması gerekir. Bu geçiş sürecinde iyi haber de şu: ihtiyacımız olan düşük karbonlu teknolojilerin çoğu zaten mevcut ve giderek daha uygun maliyetli hale geliyor. Piyasalar bu fırsatlara ve yüksek karbonlu bir ekonominin risklerinin farkına varıyor ve buna bağlı olarak da değişiyor.

Bunlara ek olarak, karbon giderimine yatırım yapılması gerekiyor. IPCC tarafından 1,5°C hedefini başarmak için değerlendirilen farklı yollar, farklı seviyelerde karbon giderimine dayanmaktadır. CO2’nin atmosferden kaldırılması, havacılık gibi sıfır emisyona ulaşmanın daha zor olduğu sektörlerden kaynaklanan emisyonları telafi etmek için gerekli olacaktır. Karbon giderimi, kara kökenli yaklaşımlar (ormanların onarılması ve toprağın karbon alımının arttırılması gibi) ve teknolojik yaklaşımlarla (doğrudan hava yakalama ve depolama veya madenleştirme gibi) gerçekleştirilebilir.

6.      Paris Anlaşması Ülkelerin Net Sıfır Emisyon Hedefini Yakalamasını Mümkün Kılıyor Mu?

Tek kelimeyle söylemek gerekirse, Evet.

Paris Anlaşması’nın uzun vadeli hedefi, içinde bulunduğumuz yüzyılın ikinci yarısında, eşitlik temelli ve sürdürülebilir kalkınma ve yoksulluğu ortadan kaldırma çabalarını gözeterek, insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının salımı ile sera gazı emisyonlarının giderilmesi arasındaki dengenin sağlanmasıdır.

Isınmayı 2°C altına düşürmeye çalışan esas hedef ile 1,5°C’de tutmaya çalışan hedef birleştiğinde, Paris Anlaşması, hükümetlerden iklim değişikliğinin en kötü sonuçlarından kaçınmak için hızlıca emisyonlarını düşürmelerini ve zamanında net sıfır emisyonlara ulaşma çabalarını artırmalarını taahhüt ediyor. Paris Anlaşması, ayrıca ülkeleri net sıfır hedefler belirlemede bir araç olacak uzun vadeli ve düşük emisyonlu kalkınma stratejileri sunmaya davet ediyor.

*Bu yazının orijinali Kelly Levin ve Chantal Davis tarafından kaleme alınmış olup 1 Eylül 2019 tarihinde “What Does ‘Net-Zero Emissions’ Mean? 6 Common Questions, Answered” başlığıyla World Resources Institute’a ait blog sayfasında yayınlanmıştır. İngilizce aslına buradan ulaşabilirsiniz. 

Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI), yayınladığı iki yeni rapor ile kentlerinde e-otobüs kullanan 16 kentin deneyimlerini paylaşıyor.

Elektrikli otobüslerin çoğunlukla yerel yönetimler tarafından benimsenmesi son yıllarda ivme kazanarak 2011-2017 yılları arasında 80 katın üzerinde artış gösterdi. Ancak şehirlerin hala alması gereken uzun bir yol var. IPCC’ye göre küresel ısınmayı güvenli eşik değerinin altında tutabilmek için elektrikli otobüslere ve diğer düşük karbon teknolojilerine yapılan yatırımların önümüzdeki 20 yıl içerisinde iki katına çıkması gerekiyor. WRI’ın yeni araştırmasına göre bu hedefe ulaşmak belirli engellerin aşılmasını ve kilit faktörleri teşvik etmeyi gerektiriyor.

WRI’ın “Barriers to Adopting Electric Buses” (Elektrikli Otobüsleri Benimsemenin Zorlukları) ve “How to Enable Electric Bus Adoption in Cities Worldwide” (Dünyadaki Şehirlerde Elektrikli Otobüsün Benimsenmesi Nasıl Sağlanır)  adlı iki raporu hızla gelişen bu alanda öğrenilen dersleri inceleyerek ve somut örnekler sunarak elektrikli otobüs hedeflerine nasıl ulaşılacağı konusunda adım adım rehberlik ediyor.

WRI Ross Center for Sustainable Cities Elektrikli Araçlar Küresel Kıdemli Müdürü ve raporların ortak yazarı Camron Gorguinpour, “Elektrikli otobüsler uzun vadeli işletme maliyetlerini azaltmada, hava kirliliğini azaltmada ve iklim değişikliği ile mücadelede çok büyük faydalar sağlayabilir. Ancak bu faydalara rağmen bugüne dek elektrikli otobüs kullanımında son derece istikrarsız bir dağılım var” dedi. “Her şehrin karşılaştığı bazı problemler var. Bu rapor, şehirlerin yaşadığı bu sorunları ve onlardan nasıl kaçınılacağını anlamalarına yardımcı oluyor.”

Bugün yoldaki elektrikli otobüslerin %99’u Çin’deki şehirlerde bulunuyor. Çin’in bu alanda öncü konumu, değerli öngörülerin toplanmasına da yardımcı oldu. Daha 5 yıl önce Çin’in Şenzen şehri bir dizel otobüsle hizmet kalitesini birebir eşleştirmek için iki elektrikli otobüse ihtiyaç duyuyordu. Bugün şehir, 16.000’den fazla araçla dünyanın en büyük % 100 elektrikli otobüs filosunu işletiyor.

Elektrikli otobüs filosuyla İzmir, Türkiye’den örnek gösterilen tek şehir

Elektrikli otobüsler genellikle geleneksel dizel otobüslerden iki veya üç kat daha pahalı. Avantaj ise azaltılmış emisyonlar ve uzun vadede azaltılmış sahiplik maliyeti. İzmir’de, 20 elektrikli otobüsün işletme maliyetleri karşılığında geleneksel otobüslere göre yakıt maliyetlerinde %84, toplam bakım maliyetlerinde %60 azaltım sağlandı. İzmir’in otobüsleri şarj etmek için elektrik sağlamak amacıyla kurmuş olduğu güneş enerjisi santrali ile yıllık yaklaşık 420 ton CO₂ emisyonu engelleniyor.

Yayınlanan bu iki rapor, tamamen elektrikli otobüs filosu benimseme yönünde hareket etmek isteyen paydaşların atması gereken toplam dokuz adımı tanımlıyor. İlk beş adım, hazırlık ve planlamayı; sonraki dört adım ise kitlesel hareketi sağlamak için ölçeğin nasıl büyütülmesi gerektiğini ele alıyor.

Finansman başarının önündeki en büyük engel olarak karşımıza çıkıyor. Ancak elektrikli otobüslerin niteliklerine göre özelleştirilen satın alma planları, maliyetleri ve riskleri çeşitlendiren ve yeniden tahsis eden yeni finansal araçlar mevcut. Bu konuda da Latin Amerika’ya elektrikli otobüs kullanımında öncülük eden Şili’nin başkenti Santiago’da umut verici sonuçlar gözlendi.

Elektrikli otobüs sistemini erken benimseyenlerin karşılaştığı daha az bilinen sorunlar ise araziye erişim ve uygun güç kaynağı. Örneğin Güney Afrika’nın başkentlerinden biri olan Cape Town’da elektrikli otobüs konusunda çalışan plancılar, şarj altyapısı ve elektrikli otobüs garajlarının yeni park tasarımları için mevcut garajlardan %40 daha büyük bir alan gerektiğini tespit etti. Philadelphia’daki ulaşım yetkilileri, mevcut elektrik şarj kapasitesinin otobüs filolarının sadece %7’sini karşıladığını tespit etti. Çok az sayıda şehir ve ulusal hükümet, ihtiyaç duyulacak olan büyük elektrik şebekelerinin geliştirilmesi için planlama yaptı. Çin’in Zhengzhou kentinde, elektrikli otobüsler de dahil olmak üzere elektrikli araçların, 2020 yılına kadar kentin toplam elektrik yükünün %36’sını oluşturacağı tahmin ediliyor.

Raporlar, yetkililerin dikkate alması gereken en önemli husus olan elektrikli otobüs projelerinin ölçeğine dikkat çekiyor. Filolarını elektrikli hale getirme sürecindeki şehirler uygulanabilir ve yapılandırılmış ancak esnek pilot programlar gibi somut aksiyonlar planlamalılar. Ölçeği büyütmeyi hedefleyen şehirler ise fayda-maliyet analizleri yaparak, uygulanabilir, zamana bağlı hedefler koyarak altyapı ve satın almaya ilişkin uzun dönem planlarını şekillendirmeli ve uygulamalıdır.

WRI Ross Center for Sustainable Cities Direktörü Ani Dasgupta, “Elektrikli otobüsler daha yaygınlaştıkça ve şehirler hava kalitesini iyileştirme ve sera gazı emisyonlarını azaltma konusundaki büyük potansiyellerini anladıkça, bu türünün ilk örneği olan raporlar çok önemli bir rehber kaynak haline gelecektir.” dedi. “Raporlardaki ayrıntılı vaka çalışmaları ve atılması gereken adımlar, elektrikli otobüslerin zorluklarını ve fırsatlarını ortaya sererek daha fazla şehrin faydalanmasını sağlıyor.”