2013’ten bu yana düzenlenen Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu‘nun altıncısı “Ölçeği Büyüt” teması ile 24 Ekim’de İTÜ Süleyman Demirel Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilecek.

Kentlerde karbon emisyonunun azaltılması ve hareketlilik konularının konuşulacağı sempozyum öncesi WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler Direktörü Dr. Güneş Cansız Yeşil Gazete’den Merve Damcı’nın sorularını yanıtladı.

“İzmir Metabolik Bisiklet Ağı” adlı projeyi anlatan Cansız, kentlerin daha yaşanabilir olması için geliştirilen projelerin günlük değil uzun vadeli hedefler doğrultusunda hazırlanması gerektiğinin altını çiziyor.

Öncelikle sohbetimize sürdürülebilir kelimesinden başlamak istiyorum. “Sürdürülebilir kent” ne anlama geliyor?

Sürdürülebilir kent, kendi yaşam döngüsünü kendi sağlayabilen yani çevreye zarar vermeden kendi madde ve enerji giriş çıkışlarını yapabilen kenttir. Yani arzın talebi karşıladığı ve atıkların da geri dönüştürüldüğü bir sistemi vardır. Sürdürülebilir bir kent aynı zamanda odağına insanı almalı; dolayısıyla da yaşanabilir olmalı. Bu açıdan ele alırsak, yaşanabilir ve sürdürülebilir bir şehir kompakt ve kapsayıcı olmalı ve orada yaşayan kentliler de işe, okul/sağlık gibi hizmetlere ve çeşitli imkanlara kolaylıkla erişebilmeli.

Aynı zamanda kentliler, gitmek istedikleri yere ulaşmak için çok uzun mesafeler katetmek zorunda kalmamalı. Bisiklet, yürüme gibi hem aktif hem de herkes için erişilebilir ulaşım alternatiflerine sahip olmalı. Böylece ulaşımdan kaynaklanan ve iklim değişikliği ile hava kalitesine etki eden emisyonların önüne geçilerek sağlık harcamalarından da tasarruf sağlanabilir.

Bisiklet hem ekolojik hem de ekonomik bir ulaşım aracı hayatımızda. WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler’in bu alanda projeleri var. Bunlardan biri de “Metabolik Bisiklet Ağı”. Metabolik bisiklet ağı tanımını açabilir misiniz?

Sürdürülebilir kentler için metabolik kent yaklaşımı çok önemli. “Metabolik Kent Yaklaşımı” Birleşmiş Milletler tarafından da kullanılan bir şehir planlama yaklaşımı. “Metabolik” denmesinin sebebi ise, kentleri de tıpkı insanlara benzeterek her ikisinin de benzer bir metabolizmaya sahip olduğu görüşünü savunmaları. Daha basitçe şunu söyleyebiliriz: Nasıl ki insan vücudu damarları vasıtasıyla hücrelere ihtiyaç duydukları madde ve enerjiyi iletiyorsa, kentler de elektrik ve yol ağları ile kent içinde enerji aktarımı, eşya taşıması ve insan hareketliliğini sağlıyor. Ne var ki insan vücudu bunu döngüsel bir sistem içinde gerçekleştirirken, kentlerde bir sistemin girdisi aynı sistemin atığı olarak yatay bir düzlemde işliyor. Metabolik kent yaklaşımında yani sürdürülebilir kentlerde ise, kentlerde bir sistemin atığı olarak görülen bir unsurun başka bir sistem içinde kaynak olarak değerlendirildiği döngüsel ekonomi ile kaynak verimliliği esas alınıyor.

Günümüzde küresel nüfusun yüzde 55’i kentlerde yaşıyor ve yaklaşık 10 yıl içinde kentsel nüfus yoğunluğu daha da artacak ve yüzde 60’ları geçecek. Ve daha şimdiden kentler, dünyadaki kaynakların yüzde 75’inin tüketiminden sorumlu. Öyle bir durumdayız ki Dünya Limit Aşım Günü verilerine göre, 1 Ağustos 2018, tarihteki en erken limit aşım günü olarak kayda geçti. Her geçen gün bir sonraki yılın kaynaklarından hızla harcadığımızı göz önünde bulundurursak, kaynaklarımızı verimli bir şekilde kullanmamız gerekiyor sözü artık az bile kalıyor. İşte metabolik kent yaklaşımı da tam bu noktada tek bir altyapı yatırımıyla birden fazla amaca hizmet etmeyi öngören stratejik bir yaklaşım.

Metabolik Bisiklet Ağı Projesi de bisikletin bu kentsel metabolizmaya uygun olarak hayata mümkün olabilen her anlamda daha fazla ve daha planlı olarak dahil edilmesini hedefleyen bir proje. Projenin bisikletin ulaşımda kullanımını teşvik ederek artırmak, insanların bisikleti daha fazla tercih etmesi için bisikleti kentlerin uzun vadeli planlamalarına dahil etmek, ayrıca yalnızca ulaşımda değil örneğin atık toplama gibi alanlarda da bisiklet kullanılmasını sağlamak gibi hedefleri var. Biliyorsunuz bazı kentlerin çöp kamyonlarının giremeyeceği kadar dar sokakları var, bu alanlarda atık toplanması bisiklet sayesinde rahatlıkla yapılabilir.

Ayrıca artık hepimizin bildiği üzere global ısınmanın ve iklim değişikliğinin en büyük nedenlerinden biri yüksek oranlı karbon salımları. Bisikletle atık toplanması, karbon salımını düşürmeye de yardımcı olacak şekilde fosil yakıt kullanan araçların (bu örnekte: çöp kamyonlarının) kullanımını da azaltmak anlamına geliyor. Bugün bir çöp kamyonunun yaptığı işi 100 bisikletle rahatlıkla yapabiliyorsunuz ki bunun insanların daha sağlıklı yaşaması, sağlık ve sigorta harcamalarında da azalma gibi dolaylı ama önemli sonuçları da var.

Ayrıca Metabolik Bisiklet Ağı Projesi ile sadece bu alanlarda da değil kent bütününde enerji, turizm, lojistik kullanımları gibi pek çok işleve ve döngüsel ekonomiye odaklanan bir bisiklet ağı önerisi sunulacak ve yerel yönetimlerin bu yöndeki iradesiyle bunun hayata geçirilmesi de mümkün.

Projeye başlarken İzmir’i seçmenizin nedeni neydi? Projenin İzmir’in dışında farklı illerde de hayata geçme ihtimali var mı?

WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler olarak İzmir uzun süredir çalıştığımız bir kent. İzmir Metabolik Bisiklet Ağı projesinin çıkış noktası İzmir’in hem bisikletli ulaşım altyapısına verdiği öneme, hem de sürdürülebilir ve yaşanabilir şehir olma vizyonuna dayanıyor. Daha önceki çalışmalarımız sayesinde kente dair belli bir bilgi birikimimiz ve saha tecrübemiz var. Bu tecrübelerin farklı projelerle yeniden değerlendirilmesi bizce projelerin uygulanabilirliğini arttıran bir süreç. Bunun yanında kentte önemli bir bisiklet kültürü mevcut. Günlük ortalama 35 bin kişinin ulaşım amaçlı olarak bisiklet kullandığı biliniyor. Kentin topografyası da şu an yalnızca sahil kesimlerinde bulunan bisiklet yollarının iç kesimlere yayılmasına imkan veriyor. Bu nedenlerle bu proje kapsamında İzmir’le çalışmayı uygun bulduk.

Diğer önemli bir neden İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin halihazırda üzerinde çalıştığı sadece bisiklet özelinde hazırlanan bir “Bisikletli Ulaşım Ana Planı” çalışmasının mevcut olması. Bu plan çalışması İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin bisikletli ulaşıma verdiği önemi açıklıkla ortaya koyuyor. Bizim projemiz de bu planla eş zamanlı hazırlanacak ve bu plana girdi niteliğinde kullanılabilecek. Proje ile atık yönetimi, enerji kullanımı, lojistik, boş zaman değerlendirme, ulaşım gibi farklı konular bir arada ele alınıyor ve çözüm üretilmeye çalışılıyor. Bu açıdan bakıldığında hem bu konularda yönetim ve organizasyon sorunları olan büyük kentlerde hem de bu sorunlarla henüz yüzleşmekte olan gelişmekte olan kentlerde projenin uygulanması yerinde bir karar olacak. Şu an gündemimizde farklı bir kentte bu projeyi geliştirmek yok ancak kentinde sorun ve potansiyel gören yerel yönetim temsilcileri bizlerle rahatlıkla iletişime geçebilirler. Yeni fikir ve önerilere de açığız.

Projeyle neyi hedefliyorsunuz, proje kapsamında neler yapılacak? Yurttaşlar proje ile ilgili gelişmeleri nereden takip edebilirler?

Hollandalı proje ortağımız FABRICations ile aldığımız “Yaratıcı Endüstriler Fonu” desteği ile hali hazırda günde 35 bin kişinin bisiklet kullandığı İzmir’de bisikletli ulaşım altyapısını geliştirirken eş zamanlı olarak kentin diğer hedef ve stratejilerine de katkı sunabileceğimizi düşündük. Projemiz 2035 yılını hedefleyen, “metabolik bisiklet ağı” vizyonunu kente kazandırmaya çalışan stratejik yaklaşımı olan bir proje. Yani asıl amacımız hem kullanıcılara hem de yerel yönetime bu konuda bir vizyon kazandırmak; konu üzerine düşünmelerini sağlamak. Ancak elbette proje, uygulanabilir, kente adapte edilebilir plan ve önerilerden oluşacak. Bugüne kadar projeye destek olan İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin projeyi uygulama planları içerisine almasını ve projenin kullanıcılarla buluşmasını arzu ediyoruz.

Böyle projelerin başarıya ulaşmasında en önemli etkenlerden biri kent halkını ve karar vericileri her aşamada işin içinde bulundurmak. Biz de bu doğrultuda Haziran ayında hem kendi hem FABRICations uzmanlarının bulunduğu bir proje ekibiyle İzmir’de yerel paydaşlarla yüzyüze görüşmeler yaptık. Merkez ve ilçe belediyeleri, sivil toplum kuruluşları, kamu kurumları ve akademisyenlerden alınan görüşler doğrultusunda İzmir için öncelik alanları belirlerken bazı projeksiyonlar da yaptık. Ardından da 1 Ağustos 2018 tarihinde İzmir Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Dr. Sırrı Aydoğan ve Hollanda Büyükelçiği Ekonomik İş Ağı Direktörü Helene Rekkers’in açılış konuşmalarını yaptığı bir çalıştay gerçekleştirdik. 32 kişinin katılım gösterdiği çalıştayda bisiklet altyapısını lojistik, atık yönetimi, turizm faaliyetleri gibi alanlarla birleştirme fikirleri üzerine yoğunlaşıldı.

Biz şu ana kadar asıl projenin kendisini kurguladığımız ilk aşamadayız. Şimdi projenin devamı için ikinci destek başvurusunda bulunacağımız aşamaya geçtik. Projenin ikinci aşama için de onaylanması halinde, çalıştaylarda belirlenen öncelik alanları doğrultusunda İzmir’in 2035 vizyonunu destekleyecek bir strateji dokümanı ortaya çıkacak. Bir yıl sürecek projenin sonuçlarının internet sitesi ve AR (Augmented Reality – Artırılmış Gerçeklik) teknolojisi vasıtasıyla da paylaşılarak İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin halihazırda üzerinde çalıştığı strateji ve eylem planlarına da girdi sağlamasını hedefliyoruz. Uygulamaların hayata geçmesi ile de İzmir’de trafiğin, dolayısıyla gürültü ve hava kirliliğinin ve yolculuk sürelerinin azalmasını bekliyoruz. Bunlar azalırken bir yandan da daha fazla atığın toplanıp işleneceğini, arsa değerlerinin artacağını, turizmin iyileşeceğini öngörüyoruz.

Dünyada bu proje benzer örnekler var mı, varsa hangi ülkelerde, projeden sonra bölgede nasıl bir değişim/dönüşüm gözlemlendi?

Metabolik yaklaşımının daha önce Hollanda’nın Rotterdam ile Amsterdam kentlerinde ve Arnavutluk’ta uygulanmış örnekleri var. 2014 yılında Rotterdam Belediyesi kent merkezinden geçen motorlu yük trafiğini azaltmak için Rotterdam Kentsel Metabolizma çalışması kapsamında daha içeriden dolaşan bir hizmet yolu tasarladı, buna da “e-loop” adını verdi. Bu e-loop adını verdikleri hizmet yolu, hem mal taşımacılığının hem de sürdürülebilir hareketlilik altyapısının bel kemiğini oluşturacak. Bunun yanı sıra ana tren garı, kent meydanı, üniversite kampüsü gibi yoğun insan hareketliliğinin olduğu alanlarda da kentliler e-bisiklet gibi küçük ölçekli elektrikli araçlarıyla bu yoldan faydalanabilecek.

Uzun vadeli etkilerine baktığımız zaman, istihdamda yüzde 2 oranında bir artış bekleniyor. Bu da lojistik sektöründe 3 bin 500 yeni iş demek oluyor. Çevresel açıdan da trafik sıkışıklığına sebep olan etkenlerde yüzde 11’lik bir azalma bekleniyor. Bunun nihayetinde her sabah 170 bin daha az kargo taşımacılığı olacak. Bu da beraberinde hava kirliliğinde 250 milyon sigaraya denk gelecek yüzde 8’lik bir azalma sağlayacak.

Projenin en önemli ayaklarından biri de atık yönetimi meselesi. Bu kapsamda nasıl bir çalışma yürütülecek, ne hedefleniyor?

2012-2014 yıllarında İstanbul Tarihi Yarımada’da, 2017 yılında ise İzmir Kemeraltı Bölgesi’nde yaptığımız analiz çalışmalarında gördük ki özellikle yayalaştırılmış bölgelerde mal yükleme boşaltma faaliyetlerini, lojistik faaliyetlerini gerçekleştirmek; atık transferini sağlamak amacıyla bölgeye motorlu taşıtların girmesi insanların güvenlik algısını olumsuz etkiliyor. Bunun yanında, kent bütünü de düşünüldüğünde bu yaklaşım çevreci ve sürdürülebilir değil. Dolayısıyla hizmetlere en çevreci çözümlerden birisi bu faaliyetlerin bisiklet altyapısı ile desteklenmesi.

Atık yönetimi de daha belirttiğim gibi bu faaliyetlerin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Bisiklet altyapısı kullanılarak ve bisikletle atık toplanması konusuna yukarıda değinmiştik ancak şunu eklemekte fayda var: Bisikletin atık yönetiminde kullanılması devrim niteliğinde bir hareket olacak. Türkiye gibi gelişmekte olan ve kentsel nüfusu hızla artan bir ülkede bu tür yaklaşımların bir an evvel hayata geçirilmesi gerekiyor.

Projede çocuk ve genç yetişkinlerin katılımlarını artıracak bir eylem var mı?

Proje, çocuk ve genç yetişkinler için özel olarak bir eylem bulundurmamakla birlikte; tüm gruplara bisiklet ağını kullanmayı özendirecek bir içerik taşıyor. Dolayısıyla proje ana yapısı itibariyle kapsayıcı bir nitelikte. Kapsayıcılıktan kastımız, her yaş grubunun ve her meslek grubunun (esnaf, beyaz yaka, mavi yaka, ev hanımı vb.) katılımının, bisiklet ağını kullanmasının hedeflenmesi.

Örnek olarak, bu grupların hem özel hayatlarında ulaşım ve rekreasyon amaçlı, hem de işe gidip gelirken bisiklet kullanması, ayrıca bisikletin eşya-mal taşımacılığında, posta taşımacılığında kullanılması, Büyükşehir Belediyesi’nin ve ilçe belediyelerinin atık yönetimi konusunda da bisikletten faydalanması sayılabilir.

Kentlerin daha yaşanabilir ve sürdürülebilir olması için yerel yönetimlerin üzerine düşen başlıca görevler neler?

Kentlerde geliştirilen projelerin sadece günlük sorunları çözmeye yönelik değil; daha kalıcı, geleceğin sorunlarını da öngörerek, bu sorunlara da yanıt bulmaya çalışacak vizyonla hazırlanması gerekmekte. Aksi taktirde yapılan müdahaleler, yeni sorunların da oluşmasına sebep olabiliyor. Uzun vadeli hedefleri olan ve kente yeni yaklaşımlar katan bu gibi projelerin hem merkezi hem de yerel yönetim düzeyinde geliştirilmesini umuyoruz.

Not: Bu söyleşinin orijinali 3 Ekim 2018 tarihinde Yeşil Gazete’de yayınlamıştır. Buradan ulaşabilirsiniz.

WRI Türkiye Sürdürülebilir Şehirler Direktörü Arzu Tekir, KSS Türkiye Dergisi için şehircilik özelinde 2016′yı ve sürdürülebilir şehirler için öncelikli olarak ele alınması gereken konuları ele aldı.

Şehircilik alanında ‘sorumlu’ bir yıl geçirdi mi Türkiye? Yıl sonu karnesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

2016 yılı, terörün can yakan sonuçlarına sıkça tanık olduğumuz oldukça acı bir yıl oldu. Kent yönetimlerinde ve bakanlıklarda darbe girişimi sonrasında idari kadrolarda değişiklikler yapıldı. Tüm bunların yanı sıra mültecilerin barınma ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanması kent yönetimlerimizin gündeminde ağırlıklı bir şekilde yer aldı. Bu açıdan önceki yıllarla kıyaslayıp, bir değerlendirme yapmak biraz zor.

Türkiye şehircilik alanında oldukça ‘zorlu’ bir yıl geçirdi demek sanırım daha doğru olur.

Tüm olumsuzluklara rağmen bakanlıklar, kent yönetimleri, sivil toplum kuruluşları tarafından ülkemizde çok kıymetli çalışmalar yürütüldü. Örneğin İstanbul Büyükşehir Belediyesi ‘Akıllı İstanbul’ projesini başlattı. Proje kapsamında iki yüz yetmiş paydaş belirlendi ve bu paydaşlarla üç saati bulan kapsamlı mülakatlar akabinde anket çalışmaları yapıldı. Paydaşlardan biri olarak çıkacak sonuçları merakla bekliyoruz.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, 2015 yılı sonunda şehir içi yollarda bisiklet yolları, bisiklet istasyonları ve bisiklet park yerleri tasarımına ve yapımına dair yönetmelik yayımlamıştı. Bakanlık yetkilileri, yönetmelik kapsamında örnek bir projenin tasarımı ve planlanması için Adana ilinin Yüreğir merkez ilçesini seçti. Bunun akabinde, kent yönetimlerinden bakanlığa iletilen bisiklet yolu proje önerilerinin, yerelde Çevre İl Müdürlüğü uzmanlarınca ön incelemeden geçmesine karar verdi. Ekibimiz bakanlıktan katılan uzmanlarla birlikte çalışmalar yürüttü; dokuz kilometrelik pilot hattın tasarımı ve planlamasını tamamladık ve bakanlığın çevre il müdürlüklerinden gelen iki yüz uzmanına bisikletli ulaşımın tasarımı ve planlanması eğitimi verdik.

Kentsel dönüşüm projeleri şehirlerimizde hız kesmeden devam etti. Kentsel dönüşümü, ülkemizdeki bina stokunu enerji verimli hale getirmek ve yenilenen mahallelerin toplumun farklı kesimlerinin de ihtiyaçlarını gözetecek şekilde, ‘insan odaklı’ tasarlanması için bir fırsat olarak görüyoruz. Binalarda enerji verimliliği konusunda da Eskişehir Büyükşehir Belediyesi Birleşmiş Milletler’in Herkes için Sürdürülebilir Enerji girişimine Türkiye’den seçilen tek şehir oldu. Eskişehir Büyükşehir Belediyesi, önümüzdeki aylarda proje kapsamında belirlenen bir kamu binasını pilot proje olarak enerji verimli hale getirirken bir yandan da konu özelinde politika geliştirecek. Biz de teknik destek veriyoruz. Bu projede bakanlıklardan, özel sektör kurtuluşlarından, üniversitelerden, yerel kamu kurumlarından katılan temsilcilerinden geniş bir danışma kurulu oluşturduk. Projenin her aşamasında kurul üyeleri bilgilendirilecekler, değerlendirme, görüş ve önerilerini dikkate alarak politika geliştirmeye çalışacağız. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın Enerji Verimliliği Eylem Planları çalışmalarına önemli katkı sağlayacağımızı umuyoruz.

Oyunlar, günümüzün en çok üstünde durulması gereken konularından biri olan kentsel gelişim adına, anlamlı ve beceri geliştirici diyaloglar oluşturmak için yararlı bir platform oluşturmaktadır. Simülasyonlar, role girme oyunları ve hatta LEGO blokları aracılığıyla etkileşimli kentsel gelişim ve planlama oyunları eğlenceli ve cazip hale getirilerek paydaş ve farklı grupları bir araya toplamak için kullanılabilir. Bu oyunlar, resmi toplantılarda sıkça meydana gelen gergin atmosferi ortadan kaldırarak, katılımcıların birbirleriyle daha rahat iletişim kurmasını sağlar ve farklı kalkınma yöntemlerinin gözden geçirilmesine yardımcı olur.

Oyunlar, karmaşık ve ilk görüşte aşılamaz gibi gelen sorunları küçültmeye ve daha anlaşılır hale gelene kadar parçalayarak basitleştirmeyi sağlar. Ayrıca, role girmeyi gerektiren oyunlar katılımcıları kendikonfor alanlanlarından dışarı çıkmaya zorlayarak farklı bakış açılarındaki problemleri görmelerine ve anlamalarına yardımcı olur. Normalde gözardı edilebilecek bir bisiklet kullanıcısının deneyimlerini paylaşarak katılımcılarda farklı bakış açıları oluşturması buna örnek olabilir.

Oyunların değerini kabul eden Birleşmiş Milletler; Minecraft yapımcıları, Urban Land Institute, MIT ve sayısız başka kurumla iş birliği yaptı, her yaştan ve her kökenden paydaş arasındaki öğrenme ve karar verme yollarını kolaylaştırmak için öğretici ve etkileşimli oyunlar geliştirildi.

Meksika ve Türkiye’de Toplu Taşıma Odaklı Gelişim Oyunları

Geçtiğimiz günlerde, WRI Ross for Sustaiable Cities Center’ın Meksika ofisi bir role girme oyunu geliştirdi. Legolardan hazırlanmış bu oyun, kentsel topluluklar için toplu taşıma odaklı gelişim (TOD) rehberi olarak, bir şehir için farklı ölçeklerde kalkınma stratejilerini keşfetmek ve bölgeleme ile toplu taşıma odaklı gelişimi üzerine tartışmayı kolaylaştırmak için tasarlandı.

Oyuncular, farklı devlet kurumları ya da sektörleri, özel sektör geliştirenlerini ve halkı temsil eden kişi rollerine girdiler. Belirli bir alanın haritası üzerinde LEGO kullanılarak farklı senaryoları görselleştirdiler. Legoların renkleri farklı arazi kullanım tiplerine göre (örneğin; ticari, konut, sanayi) ayrılarak kullanıldı. Yaya yolları (örneğin; ağaçlı, ağaçsız) ve trafik şeritleri (örneğin; otobüs şeritleri) ise renkli etiketler kullanılarak gösterildi.

Oyun, toplu taşıma odaklı gelişim prensiplerini hayatla bütünleştirmek ve toplu taşıma odaklı gelişim hakkında kamuoyu ve birçok profesyonel sektörü bir araya getiren bir araç, insanları heyecanlandıran bir etkinlik olduğu için etkili bir teknik olduğunu gözlemlendi.

Oyunun Meksika’daki başarısı feyz alınarak, Türkiye ofisi, İstanbul’da gerçekleşen Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu 2015’teki oturumuna oyunu entegre etti. Çalışma alanı olarak sempozyumun gerçekleştiği yerin çok yakınında bulunan gecekondu yerleşkesi (Küçük Armutlu) seçildi. Atölye çalışmasında toplu taşıma odaklı gelişim tanıtıldı ve katılımcıların konsept kapsamında gerçek bir gecekondu yerleşiminin keşfedilmesine ve tasarlamasına ortam sağlandı. Atölye çeşitli disiplinlerden (şehir planlama, çevre mühendisliği, özel sektör, akademik personel) gelen katılımcılara interaktif bir ortamda gerçekleşti. Hem doğal eşikler hem de ana otoyol yüzünden toplu taşımadan izole olmuş düşük-orta gelirli mahallede nasıl daha iyi bir tasarım yapılacağı öğrenildi.

Oyuncular iki takıma ayrıldı. İlk grup mevcut yasal kısıtlamalar içinde öneriler geliştirerek alışılageldik yöntemleri savunurken (karma kullanımlı geliştirmede imara izin verilmemesi vb.), ikinci grup da reform yasaları ve planlama süreçlerini içeren önerilere yer veren radikal yaklaşımı savundular. Her iki takım da toplumun karşılaştığı üç ana sorun üzerinde durdu: planlama ölçekleri arasındaki tutarsızlık, toplum tarafından fiziksel olarak erişilemeyen kopuk ulaşım yolları ve kamusal alan eksikliği.

Toplu taşıma odaklı gelişimin tasarım süresince, gerçek sorunların çözümü ve anlaşılmasının kolaylaştırılması için oyun, farklı özgeçmişlere sahip oyuncuları kendi aralarında anlamlı bir işbirliğine teşvik etmeye çalıştı. Her oyuncu kendi mesleki ve eğitimsel geçmişlerini bir kenara bırakarak başka bir karaktere büründü ve o karakterin gözünden bakarak karar almak zorunda kaldı.

Oyunun en zor kısmı burada başladı; çünkü mühendisler, şehir plancıları, mimarlar ve birçok farklı gruptan insan farklı düşünceleri desteklemekte, inandıkları şeylere karşı gelmekte, dolayısıyla da zorlandılar. Oyuncuların karşılaştığı bir diğer zorluk ise birbirleriyle etkileşime geçerek farklı bakış açılarını kabul etmek ve ettirmekti. Tüm bunlara rağmen, bu çalıştayın en can alıcı noktası katılımcıların hevesli ve dürüst bir şekilde tartışmalara katılması ve ortak bir noktada buluşmasıydı.

Oyuncular karar verme sürecinde çeşitli paydaşların aktif katılımının önemini kabul etti, stratejik karar verme sürecinde katılımcıların motivasyonu ve heyecanı katılımcılara empati yeteneği aşılandığını gösterdi. Empati yeteneğini güçlendirmek; daha iyi iletişim kurmayı, işbirliği yapmayı ve plan stratejilerini güçlendirmeyi arttırdığı gözlemlendi. Katılımcılar, Türkiye’deki ve dünyadaki planlamacıların, planlama sürecinde halkın aktif rol oynamasının önemini kavradı—günümüzde var olmayan bir uygulama.

Jane Jacobs’ın Büyük Amerikan Şehirlerinin Ölümü ve Yaşamı’nda dediği gibi ‘‘Şehirler, herkes için bir şey sağlama kabiliyetine sahiptir lakin herkes tarafından oluşturulduğunda.’’

*Bu yazının orijinali 26 Mayıs2016 tarihinde Merve Akı ve Terra Virsilas tarafından TheCityFix’te yayınlandı. Ingilizcesini okumak için tıklayınız .

Dünya Bankası’ nın 2014 verilerine bakıldığında Türkiye nüfusunun yaklaşık olarak %73’ ü şehirlerde yaşıyor ve bu oranın 2030 yılında %80’i geçmesi beklenmektedir. Şehirlere göç ettikçe yolları, sokakları, binaları, evleri, parkları, otoparkları, taşıtları, atık alanlarını doldurmaya devam ediyoruz. Bunları doldurmaya devam ettikçe de endüstri, inşaat, ulaştırma, gıda ve enerji sektörünün daha fazla yatırım yapması için iştahlarının kabarmasına da katkı sağlıyoruz. Şehirlerimize bu katkıyı sağlarken de ekonomik olarak gelişmekte olan bir ülke olarak, sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında üzerinde durulan yoksulluk, iklim değişikliği, verimsiz enerji üretimi, ekosistem tahribatı, aşırı kaynak kullanımı ile gıda ve su sıkıntısı gibi sorunlar ile karşılaşıyoruz.

Endüstriden, inşaata, ulaştırmadan gıdaya bütün sektörlerde üretim ve hatta tüketim için gerekli olan enerjinin arz ve talebinin karşılanması için yapılan çalışmalar iklim değişikliğine neden olan birincil nedendir.

Türkiye’de durum parlak değil, toplumumuzun %75 i hareketsiz. Hareketsizliğe bağlı gelişen hastalıklardan sadece obezitenin sağlık sistemimize maliyeti yaklaşık 15 milyar TL.

AB, fiziksel inaktiviteyi çözecek politikalar üzerinde çalışıyor, soruna çözüm bulmak için pek çok proje yürütülüyor, kampanyalar yapılıyor, şirketler çalışanlarının işe bisikletle gidip gelmeleri için  teşvik mekanizmaları geliştiriyor. Geçtiğimiz günlerde yayımlanan bir raporda, yürüyüş ve bisiklet kullanımının katkısıyla yeterince fiziksel aktivite yapıldığında sağlık hizmeti harcamalarında her birey için yıllık 1,300 € tasarruf edileceği ortaya konmuş. Yürüme ve bisiklet gibi aktif ulaşım türlerini tercih eden bireylerin artması, araç kullanımı ve trafik sıkışıklığında (İstanbul’a yıllık maliyeti 5 milyar TL) azalma, hava kirliliğinde azalma, enerji verimliliğinde iyileşme gibi olumlu kazanımları da beraberinde getiriyor.

İngiltere’de seçimler öncesinde dikkat çeken haberlerden biri, sağlık, hukuk, finans, bankacılık, telekom gibi farklı sektörlerden büyük şirket CEO’larının, parti yöneticilerine gönderdikleri mektuptu. Bu mektupta, parti liderleri, İngiltere’de 2025 yılına kadar tüm seyahatlerin %10’unun bisikletle yapılmasını sağlamak için ulaşıma ayrılan bütçenin %5’inin yürüyüş ve bisiklete ayrılması taahhütte bulunmaya davet ediliyordu.

GlaxoSmithKlein’ın Sürdürülebilirlik Programı Başkanı, Matt Wilson, şirketlerinin teşviki ile ülkedeki tüm çalışanların %3’ünün bisikleti günlük yaşamlarının bir parçası haline getirdiğini,  Londra ofislerinde ise bu oranın %9’a çıktığını belirtmiş.

Bu haberlerden kısa bir süre sonra Hindistan’ın Gurgaon şehrinde, hava kirliliğinin insan sağlığını etkileyecek düzeye yükselmesi sebebiyle, CEO’lar ve yönetim kurulu başkanlarından oluşan 80 kişilik bir grup, bisikleti geniş kitlelere sevdirmek ve bisiklet kullanımını teşvik etmek için medyanın büyük ilgi gösterdiği bir bisiklet turu gerçekleştirdi.

Danimarkalı Lån & Spaar Bank, işe çalışanlarının beden kütle endeksini hesaplayarak başlamış ve anketlerle çalışanların yaşam ve beslenme tercihlerini ortaya koymuş. Kişiye özel çözümlerle sigarayı nasıl bırakacakları, hangi fiziksel aktiviteleri gerçekleştirecekleri ve nasıl sağlıklı beslenecekleri gibi konularda çalışanlarına kılavuzluk etmiş. Bankanın CEO’su John Christiansen, 6 yıllık sürecin sonunda, banka çalışanları arasında obezitenin %20 oranında azaldığını ve çalışanların %93’ünün bu bankada çalışmaktan “mutlu” ya da “çok  mutlu” olduklarını ifade ettiklerini söylüyor.

Çalışan memnuniyeti, üretkenlik, verimlilik artışı, karlılık üzerine çok kafa yoran ve son dönemde biraz da sürdürülebilirlik konularına ağırlık veren Türk şirketlerinin artık konuya farklı pencereden bakmalarının gerektiğini düşünüyorum.

“Ancak kadınlar sürerse bisiklet hayatın içine girer!”

Kadın ve çocukların sokakta, trafikte daha görünür olduğu  şehirlerin daha güvenli şehirler olduğu bilinen bir gerçek. Geçen yıl hazırladığımız, Center for Active Design’dan Mükemmellik Ödülü alan “İstanbul’da Güvenli Bisiklet Yolları Uygulama Kılavuzu”nda anketimizi cevaplayan yaklaşık 4,000 bisiklet kullanıcısının sadece %30’u kadındı. Kadınların %48’i, trafikte bisiklet kullanmaktan çekindiklerini belirtmiş, yaya ve mevcut bisiklet yollarında bisiklet sürdüklerini ifade etmişti.

Bisikletli Kadın İnisiyatifi, kadınların gündelik yaşamda bisikleti aktif olarak kullanmasını amaçlıyor. Her hafta etkinlikler düzenliyor, şehir trafiğinde bisikletin nasıl sürüleceği konusunda yeni başlayanlara yardımcı oluyorlar. Daha detaylı bilgi için facebook ta ‘”Bisikletli Kadın İnisiyatifi”ni takip edebilirsiniz.

Yaşanabilir Şehirler Sempozyumu 19-20 Kasım 2015, tarihi şimdiden not edin!

EMBARQ Türkiye’nin bu yıl üçüncüsünü düzenlediği etkinlik, şehirlerin daha yaşanılır olması için yapılması gerekenleri; enerji verimliliği, ulaşım ve kentsel gelişme ekseninde ele alıyor. Yerel ve uluslararası iyi uygulamaların paylaşıldığı etkinlikte bu yıl akıllı şehirler, enerji verimliliği konularına ağırlık verilecek. Daha detaylı bilgi için:

www.embarqturkiye-yasanabilirsehirler.org

“Simbiyoz” ya da “ortak yaşam” organizmaların karşılıklı fayda amacıyla bir araya gelmesi anlamına geliyor ki SymbioCity yaklaşımı da doğal kaynakların idareli kullanımı konusunda kentsel teknoloji sistemlerinin kullanımını içeren bütünleşik bir yaklaşımı kapsıyor.

Farklı aktörlerin 12 sene önce bir araya gelerek sürdürülebilir kentsel gelişim konusundaki uzmanlık ve tecrübelerini bir yöntem dahilinde kurguladıkları ve 12 sene boyunca geliştirdikleri söz konusu yaklaşım, yapılması gerekenleri ve ne şekilde yapılacaklarını tanımlıyor.

http://www.metrodcliving.com/shades_of_green/2008/03/symbiocity-sust.html

Zorlukları Fırsata Dönüştürmek

Her türlü bağlama adapte olabilen SymbioCity yaklaşımı, Stockholm’un bağımsız bir finansman modeline sahip oluşuyla da destekleniyor ve bu şekilde yerel idareler sürdürülebilir girişimler konusunda ileriye yönelik daha esnek kararlar alabiliyor. İmar, arazi ve arsa planlaması konusunda tek yetkili kurum olan belediye, merkezi hükümetten aktarılan finansmanı kendi inisiyatifiyle kullanıyor.

Şehir ekonomisinin ülkelerin ekonomik büyümesi konusunda hayati bir önem taşıdığı bilinen bir gerçek. Zorlukları fırsatlara dönüştürmeyi esas alan SymbioCity yaklaşımının hareket noktası ise şehirlerin insanlar için tasarlanması. Önerilen ve uygulanan çözümlerin insanlar tarafından ne şekilde algılandığı ve yaşam kalitesine etkisi bu bağlamda büyük önem taşıyor. Bu noktada bir diğer vurgu da “katılımcılık” konusunda… SymbioCity, şehir ortamından etkilenen tüm paydaşları sürece dahil etmeye çalışıyor, yönetim de ise hem düşey hem de yatay bir ilişki şemasını benimsiyor. Bu şekilde farklı yaklaşımlarla çalışan merkezi ve yerel hükümetin çalışmalarının iş birliği içerisinde ilerlemesi sürecin başından itibaren farklı bakış açılarını biraraya getirip dahil olmalarıyla sağlanıyor.

SymbioCity yaklaşımının kavramsal modelinin merkezinde insan unsuru yer alıyor. Kalkınma konusuna da odaklanan SymbioCity, insanların rahat ve sağlıklı olmasını, emniyette hissetmesini sağlamak ve yaşam kalitelerini yükseltmek gibi hedeflere sahip . Bu hedefler; master planlar ve mimarlık; konut, hizmetler ve sanayi olmak üzere kentsel fonksiyonlar; ulaşım; peyzaj planlaması; enerji ve atık olmak üzere muhtelif şehircilik sistemleri ile destekleniyor. Bu noktada en önemli bileşen ise bütüncül bir yaklaşımla bu başlıkları ele alarak sinerji oluşturmak ve her şeyi sıfırdan başlamak yerine mevcut durum üzerinden yeniden inşa etmek.

http://www.symbiocity.org/en/approach/

Ulaştırma Bir Hareketlilik Meselesi mi?

SymbioCity yaklaşımı, ulaştırmanın bir hareketlilik değil, bir “erişilebilirlik” meselesi olduğunu vurguluyor. Ulaşımın yaya olarak başlamasına ve yaya olarak tamamlanmasına odaklanan SymbioCity yaklaşımı, trafiği azaltmak için nihai hedeflere bakılması gerektiğini savunuyor. Bu anlamda Stockholm’de sürdürülebilir ulaşım için geliştirilen çalışmalardan biri de kentsel hareketlilik konusunda karşılaştırmaları kapsayan “Kentsel Hareketlilik Stratejisi (Urban Mobility Index)”. Kentsel Hareketlilik Stratejisi, yüksek kapasiteli ulaşım türlerinin kullanılmasını, bu ulaşım türlerinin daha hızlı ve daha etkili olmasını kapsıyor. Bu bağlamda araba kullanımından çok toplu taşımayı ve bisiklet kullnımını teşvik eden Kentsel Hareketlilik Stratejisi, aynı zamanda yürüme koşullarının da iyileştirilmesini içeriyor. Bu noktada ulaşım anlamında temel hedef, hem daha yürünebilir hem de çeşitli toplu taşım sistemlerini destekleyen bir kent tasarlamak.

Stockholm’de uygulamaya alınan SymbioCity yaklaşımı çerçevesinde insanlar akıllı hareketliliği tercih ediyor ve bu sayede emisyon ile CO2 oranlarında ciddi anlamda düşüş yaşanıyor.